Türkçäniň “ysy” gelýän "türkmen dili"
Türkçäniň “ysy” gelýän türkmen dili
Soňky döwürler türk dili Türkmenistanda has giňden
öwrenildi we ýaşlaryň köpüsi bu dili azda-kände bilýär. Okuwa zada gatnap öwrenmediklerem türk kanallaryny görüp öwrenýärler. Bu umuman erbet zat däl, yöne türk diliniň türkmen diline ýakynlygy sebäpli, käbir (ýa-da köp) türk dilindaki sözler ýa söz düzümleri göni alnyp, ýa-da türkmençä göni sözme-söz terjime edilip ulanylýar. Bu ýagdaý dilimizi baýlaşdyrýar diýip pikir edýänler hem ýok däldir, mumkin, belli bir derejede “baýlaşdyrsa-da”, dilimiz öz originallygyny ýitirer we türk dili tarapyndan assimilizasiýa edilmegine elter.
Ýagny diýjek bolýanym, terjime edilende, köp sözleri üýtgese-de, esasy zat şo original manysyny bermegi we ÇEPER terjime bolmagydyr.
Şu wagtjyk bolsa, aýdanlarym gury bolmaz ýaly, şeýle sözleri we sözlemleri tapmak üçin şu sahypamyzda “awa” çykdym. Eý, Hudaý, beýle “aw” bolçulygy, beýle “elpe-şelpelik” bolar öýtmändim. 5-6 sany mowzukdan öňümden çykanlary entek bular, soňabaka ýadadym, gaty köp eken. Belki şu wagt “aý näme samyrdap otyr-aý bi, nämboljak 2-3 sany sözi ulanamyzda” diýýänler bardyr. Ýöne, meň pikirimçe ýagdaý oýun-oýunjak däl eýýäm, şu wagt göze görünmese-de, ýene 20-30 ýyldan hazirki türkmen dilimizden nam-nyşan galmaz, originallygyny
ýitirer.
Bellik: Aşakda öz ýazan sözlemleriňize duşsaňyz,
gatyrganmazlygyňyzy haýyş edýän.
- “Owadan bolan soyguli dal, Soyguli bolan owadandyr"
- “Owadanlyk söýgülide däl, söýgüli bolmakdadyr.”
- hiçhili gutulma şansyňyz ýok.
- “halas bolmak mümkinçiligiňiz ýok.”
- "Bu zatlary etmek üçin dünýäde soňky güniň bolmagy şertmi?" (hökmanmy, zerurmy)
- ...şu bilen şu aralyga giryar diyip belli bir mekana sygdyryp bilmedim.
- Şu iki aralyga girýär diyip, belli bir meýdan kesgitläp bilmedim.
- diningi yaşamak
- diniň talaplaryny berjaý etmek.
- Milliyetçilik (beýle söz türkmen dilinde ýok, türkçedäki kontekste görä, “milletparazlyk”, “millilik” diýip terjime etseň bolar)
- medeniyeting bize ing yakyn yerde durandygyna düşüneris.
- Medeniýetiň biziň golaýjagymyzdadygyna göz ýetireris.
- eddil durnany gozunden urdyñ.(Tm dilinde beýle durnukly söz düzümi ýok)
- Aklyma näme gelen bolsa paylaşdym. (kelläme).
- medeniyet hakynda düşünjami aytdym. (“Düşünje” diýen söz tm dilinde bar, ýöne bärde “pikirimi” diýsek has göwnejäý boljak)
- Ya gulakdan duymamy?(Ýa myş-myşmy?)
- Gaty garyp bolan bir masgalada. (Örän garyp maşgalalaryň birinde.)
- sony bolmadyk dereleri bar. (bärde tm dilindäki “soňsuz” sözüni ulanmaklary hem mümkin, ýöne şonda-da “ys” aýrylanok, sebäbi tm dilinde “soňsuz derýä” diýlenok, “uç-gyraksyz”,“aňyrsyna-bärsine göz ýetmeýän” ýaly sözleri ulansak bolar.)
- gozyetimine cenli uzanan otluk meydanlary.(“gözýetime çenli giňäp gidýän..”)
- tanamaga çalyşalyň (“tanajak bolalyň” diýsek has göwnejaý)
- söweşler açmagyna garamazdan... (etmegine)
- shol video oynadylyp bilse. (wideo oýnadylmaýa, “at oýnadylýa”,
çaga oýnadylýa... - embed video gerekli... (gerek)
- turkmenistan yer alty baylyga bay. (ýer asty).
- bu zatlara son berilmesini isleyan.
- awtobusa munen bolmagymynahili islardim. (Awtobusa münen
bolsam, nähili gowy bordy.) - elyeterli bolsa kashga . Baryp gormeli hokman.(“elýeterli bolaýsa gowy bolardy”... “käşgä” türkmen dilinde hiçem türkçedäki manyny berenok, köplenç kinaýaly sözlemlerde ulanylýa, meselem, “ah, käşgä bir talantyň bolsa, orta çykyp aýdym aýdar ýaly”. Köçe diline terjime etsek “wobshe aýdym aýdyp bilenok” diýmek.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 130/130 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 8 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 130
JKK naeme bolyar? gynansak-da şonung yaly enesi yalamadyklar bar bizde? Mankurtlar diyesim gelip dur. gaty gaharlandyryan yagday şu.
Seydi aytmyşlayyn:
Özge begler Mirhaydara höwesdir,
Bilsengiz, şol halkyng ykbaly pesdir,
Bize Soltanyazyng begligi besdir,
Gaharguly, hana harap, hoş indi
Rus dili bilen deňemek ýalňyş meň pikirimçe, sebäbi bu dil meňzeş däl, düýbünden başga dil, tapawutlandyryp bolýa, ýogsa täsir etjek bolsa, 100 ýyl bäri bar şu dil Tm-da... Türk dili bolsa, meňzeş bolany üçin, käbir garylan ýerlerde, üns bermeseň, bilibem bolanok arassa türkmen dili däldigini. Meselem: Şeýle gözel bolan ahal-teke atlary biziň guwanjymyzdyr.
elbetde, hemmesini uçdan tutma gyrmaly diyemok. gerekmejek sözler bar, şol sözüng arassa Türkmençesi bar hem bolsa, yyllaryng dowamynda biz şonung Arapçasyny ya-da Parsçasyny saylap alypdyrys. men şol barada aydyan. munga garamazdan köne Türkmen dilinde ulanylan köp sözleri biz bilemzok. aslynda şony bilmeli biz, bolmalysy şeyle daelmi?
Ors mekdepler gowy diyip yazypdyrlar. Umumylashdyrman diyesim gelyar menina! Bizin shaherimizdaki ors mekdebi ompa oturdyadyk biza, shol mekdebin menin gatnashan yaryshlarymda bizden one gechen wagtyny goremok, abrayi hem bizinkiche yokdy, so, has govy bolany ucin ors mekdebe berdiler diyip umumylashdyrmak yalnysh! Has kulturniy diyip, chagasyny berip, sonam dyzlaryny yumruklap yorenlerem kop gorduk yone...
Bereklla Mergen, tüys yüregim bolupsyng.
Essalawmaleykimin dogry aydylshyny yazylshyny bilyaniniz barmy? (seriously)
Howwa, shol dine ylyma uns beryandikleri uchinem girmedik biza turmen mekdebine...
Dine yaryshlarda utup yoren sonlarmy, namemi, kopusi chilimkesh, arakkesh, gyzlar bilen ozuni alyp baryp bilenoklar...Gowusy dine ylyma dal-de biraz edep-terbiyade sereden bolsalar gowy bolayjak yaly...
Ay howwa, yone, umulashdyrmagam gowy dal, her yerde-de adam boljak adam bolyp chykya, adam bolmajagy nira salsananam peyda etmez, okuw hemme zady duzedip bilenok, munam bellap gechmeli.
P.S. Offtoplamaly.
Turkmenchilikde erkek adam Essalowmaleykim, ayal mashgala bolsa Salamalik diyyar, yone kamahal ayal mashgala bilen salamlashylanda hem Salamalik gelneje/dayza dagy diyilyar.
Mergen, men ozuma lichno rus mekdebi HAS gowy bolany uchin berdiler. Mekdebe giden shaherimde 2 sanjak mekdep bardy: biri rus, beylekisi turkmen. Ikisini deneshdirilende edil shol yagdaya gora Rus mekdebi HAS gowudy.
Nache medal aldy mekdebiniz? Almadymy? Bilenokmy? Ay onda biderekdir sizinkem...
Turkmen mekdebine girmeli ekenin, medalyn bolardy. =)
P.S.: Society sozuni terjime edip bereniniz uchin Tanryyalkasyn Mergen!
Chilimkesh, arakhor - ors mekdebin turkmen mekdeplerini ozduryan taraplarynyn biri! Bellap al ozune! Gyzlar bilen gatnashmakda seni ompa oturtjaklar hem kop, yene-de onki taryny kakyp, yetip bilmedik etine porsy diyip bashladyn sena 🙂
@Enesh, Onda shey diyipjigem yazmaly, adamlar gor nache mekdebin arasynda rus mekdep in govusydyr diyip dushunip yormesin, 2 sanyja mekdebin bar yerinde umumy gurrun eder yaly, deneshdirere zat yok, a 20-30 sany mekdep bar yerinde yene rus mekdebi onde bolsa, onda ayry gurrun.
Howwa, howwa, kimim kimdigini wagt gorkezer...
Aýhan, şu taýda gaty ýalňyş argument getirdiň. Türkmen dilinde pul üçin gürleşjekdiňmi?
Bärde dil öwrenmäň diýilenok. Dogry, dil öwrenmek karýeräňa peýda getirip biler. Bärde başga zatlar hakda gürrüň gitýär. Türkmençäni türkçe bilen garýanlar hakda gürrüň. Pikirlerde Ýagdaýlaryňyz gowymy diýen sözlemi türkçe ýazýanlar hakda gitýär. Her zady öz ýerinde ulanmaly
Senden garaşmadyk zadym, pul diýip, milliligiň ýüzüne tüýkürmegiň. Puluň bahanasyny dilden gözlemeli däl. Menem pul hakda gyzyklanýan, ýöne ene dilim pul getirenok diýip, türkmen dilini peýdasyz göremok. Haýsy millardery gördüň, millard üçin öz dilinden geçeni?
Ara başga zat sokjak bolduň dost. 🙂
mening pikirimçe şu meselaening düyp-teykarynda bir bitewi millete öwrülme prossesindaeki bizing taryhda goyberen ullakan yalngyşlyklarymyz (bular bizing milli haesiyetimizden gelip çykyar) barmyka diyyaerin. meselem aydaly Hytay öz içinde yüzlerçe ownuk-uşak halklary, tire-taypalary birleşdirdi. Orslary has hem gowy bilyaersingiz. şu wagt Orsyetde yaşayan ilatyng naeçe göterimi orsdur öydyarsingiz. Ors patyşalygy şeyle bir assimiliyasiya syyasatyny yöretdi welin, 100-den gowrak milleti köki-damary bilen yok etdi. SSSR döwründe-de bu syyasata başgaça bir at bilen Orslar dowam etdiler. homo Sovietucus yagny, Sowet adamy döretme syyasatyna. dili Rus dilidir Sowet adamynyng hem. bularyng hemesi yoluny baryp Illuminskiden alyp gaydyar.
mahlasy, Hytay we Orsyet nation building yagny millet döretme politikasynda başarnykly çykyş etdiler taryh sahnasynda. a biz bolsa, uly bir millet bolup bilmedik. ownuk-uşak zatlar bilen jedelleşmaege dowam etdik. has uly suratlary görmegi başarmadyk. henizem tireparazlyk Türkmenlering arasynda ing aybygadym zatlaryng biri. galynga naeme diyjk yukalman geçen. şu we şunga mengzeş zyyanly zatlar bizi yuwaşladya medeniyet yolunda, beyik millet bolma yolunda. seredip görüng Merkezi Aziya, Türki gelip çykyşly naeçe döwlet bar? aslynda Merkezi Aziya hem gelmişek söz. bizing sebiting asyl ady Türkistandyr. edebi we taryhy çeşmelere naeçe salgylansang salgylanybermeli. geping tümmek yeri: ULURAK SURATLARY GÖRJEK BOLMALY!!!
Bayram, yalnyshyrak sozler ulanan bolmagym mumkin, yone umuman aytjak bolanym, her zatdan peyda bolmaly. Peydasyz ishi in birinji altruista edenok. Milliligem edil sholar yaly. Peydasy yok bolsa nama gerek? Ya-da has gowusy shol millilikden peyda geler yaly etsen has amatly bolmazmy? Turkmen dilini osdurmek uchin, turkmen dilinde arassa gurlmeklik uchin, ony gurlap bilyanlerin gadryny bilmeli, in gowy yerde sholar ishlemeli, in gowy peydany sholar getirmeli. Yagny dowlet shu zatlara stimul doretsin, problema azalsyn. Ine menin diyjek bolanym...
P.S. Milliarderlaryn in kop bolan yurdy - Amerikanyn hich milliligi yok. Ne kulturasy ne dili.
bir goshgy okapdym, halapdym, kopyalap goyupdym, shu tayyk goyayjak..
Başarsaň seýran et ýedi yklyma,
Hiç ýerde kök urma, öz iliňe gaýt.
Gepleseň gepläber keseki dilde,
Ýöne aýdymyňy öz diliňde aýt!
Seňrigini ýygrar düşünmedikler,
Düşünenleň ýaş aýlanar gözüne.
Düwün-düwün, çigin-çigin ýumaklar
Öz iliňden başga nirde çözüler?
Gaýry dilde uruş, söguş, dawalaş,
Ezizim sözüni öz diliňe goý.
Kiçijek bir meýlis - köp dili bilmek,
Öz diliň saklamak - ullakan bir toý.
Diliň däl-de, sözüň gysgasy ýagşy,
Sargydym bar köp dil bilýän adama:
Ne-hä öz diliňde, ne özge dilde
Bir-ä dileg etme, birem aldama.
Ayhan!
senden beyle söze garaşamokdym. göni bey diymeli daelding, dost. sebaebi, ylmy subutnama gerek bolsa bir milleti düzyaen ing birinji sütün dildir. yagny, dil bolmasa millet bolanok.
sagja bol, Fatality!
goşgyny yazan şahyrynam aydaysang.
bilemok-da.. shu tayda yazylypdy, menem kopyalap goyupdym..🙂