Türkçäniň “ysy” gelýän "türkmen dili"
Türkçäniň “ysy” gelýän türkmen dili
Soňky döwürler türk dili Türkmenistanda has giňden
öwrenildi we ýaşlaryň köpüsi bu dili azda-kände bilýär. Okuwa zada gatnap öwrenmediklerem türk kanallaryny görüp öwrenýärler. Bu umuman erbet zat däl, yöne türk diliniň türkmen diline ýakynlygy sebäpli, käbir (ýa-da köp) türk dilindaki sözler ýa söz düzümleri göni alnyp, ýa-da türkmençä göni sözme-söz terjime edilip ulanylýar. Bu ýagdaý dilimizi baýlaşdyrýar diýip pikir edýänler hem ýok däldir, mumkin, belli bir derejede “baýlaşdyrsa-da”, dilimiz öz originallygyny ýitirer we türk dili tarapyndan assimilizasiýa edilmegine elter.
Ýagny diýjek bolýanym, terjime edilende, köp sözleri üýtgese-de, esasy zat şo original manysyny bermegi we ÇEPER terjime bolmagydyr.
Şu wagtjyk bolsa, aýdanlarym gury bolmaz ýaly, şeýle sözleri we sözlemleri tapmak üçin şu sahypamyzda “awa” çykdym. Eý, Hudaý, beýle “aw” bolçulygy, beýle “elpe-şelpelik” bolar öýtmändim. 5-6 sany mowzukdan öňümden çykanlary entek bular, soňabaka ýadadym, gaty köp eken. Belki şu wagt “aý näme samyrdap otyr-aý bi, nämboljak 2-3 sany sözi ulanamyzda” diýýänler bardyr. Ýöne, meň pikirimçe ýagdaý oýun-oýunjak däl eýýäm, şu wagt göze görünmese-de, ýene 20-30 ýyldan hazirki türkmen dilimizden nam-nyşan galmaz, originallygyny
ýitirer.
Bellik: Aşakda öz ýazan sözlemleriňize duşsaňyz,
gatyrganmazlygyňyzy haýyş edýän.
- “Owadan bolan soyguli dal, Soyguli bolan owadandyr"
- “Owadanlyk söýgülide däl, söýgüli bolmakdadyr.”
- hiçhili gutulma şansyňyz ýok.
- “halas bolmak mümkinçiligiňiz ýok.”
- "Bu zatlary etmek üçin dünýäde soňky güniň bolmagy şertmi?" (hökmanmy, zerurmy)
- ...şu bilen şu aralyga giryar diyip belli bir mekana sygdyryp bilmedim.
- Şu iki aralyga girýär diyip, belli bir meýdan kesgitläp bilmedim.
- diningi yaşamak
- diniň talaplaryny berjaý etmek.
- Milliyetçilik (beýle söz türkmen dilinde ýok, türkçedäki kontekste görä, “milletparazlyk”, “millilik” diýip terjime etseň bolar)
- medeniyeting bize ing yakyn yerde durandygyna düşüneris.
- Medeniýetiň biziň golaýjagymyzdadygyna göz ýetireris.
- eddil durnany gozunden urdyñ.(Tm dilinde beýle durnukly söz düzümi ýok)
- Aklyma näme gelen bolsa paylaşdym. (kelläme).
- medeniyet hakynda düşünjami aytdym. (“Düşünje” diýen söz tm dilinde bar, ýöne bärde “pikirimi” diýsek has göwnejäý boljak)
- Ya gulakdan duymamy?(Ýa myş-myşmy?)
- Gaty garyp bolan bir masgalada. (Örän garyp maşgalalaryň birinde.)
- sony bolmadyk dereleri bar. (bärde tm dilindäki “soňsuz” sözüni ulanmaklary hem mümkin, ýöne şonda-da “ys” aýrylanok, sebäbi tm dilinde “soňsuz derýä” diýlenok, “uç-gyraksyz”,“aňyrsyna-bärsine göz ýetmeýän” ýaly sözleri ulansak bolar.)
- gozyetimine cenli uzanan otluk meydanlary.(“gözýetime çenli giňäp gidýän..”)
- tanamaga çalyşalyň (“tanajak bolalyň” diýsek has göwnejaý)
- söweşler açmagyna garamazdan... (etmegine)
- shol video oynadylyp bilse. (wideo oýnadylmaýa, “at oýnadylýa”,
çaga oýnadylýa... - embed video gerekli... (gerek)
- turkmenistan yer alty baylyga bay. (ýer asty).
- bu zatlara son berilmesini isleyan.
- awtobusa munen bolmagymynahili islardim. (Awtobusa münen
bolsam, nähili gowy bordy.) - elyeterli bolsa kashga . Baryp gormeli hokman.(“elýeterli bolaýsa gowy bolardy”... “käşgä” türkmen dilinde hiçem türkçedäki manyny berenok, köplenç kinaýaly sözlemlerde ulanylýa, meselem, “ah, käşgä bir talantyň bolsa, orta çykyp aýdym aýdar ýaly”. Köçe diline terjime etsek “wobshe aýdym aýdyp bilenok” diýmek.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 130/130 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 8 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 130
kop adam 3-4 yyl bari bashga dil gurleshyar(talyplar)olar garyshdyrman bilmeyar, kabirleri oyundede ruscha gurleshyar ona name diyjek?kawagt bir sozlemin turkmenchesi kella gelenok we chalt pikirlenmeli bolyanyn uchin bashga dilde aydyp goyberyanedyanimiz yalnysham bolsa kawagt elimizden gelyan zat bolonok!
Psepal dost sen mana yalnys dusunme. Men hem koplenc garyp gurleyan. Yone bu yerde aydylmak islenilyan zat yorite garyp gurleyanler oytyan. Sebabi, bilman gurleyanler barybir bilman gurleyarler. Arassa turkmen dilinde gurlap bilsem-a armanym yokla wah welin elimden gelenok(suwagtlykca). Das-towerekde elmydama dasary yurt dilinde gurlesyas. Ayda yylda bir turkmen bn gabatlasyp tm dilinde gurlesenin bn basardyberenok. Yone mena arassa turkmen dilinde gurlemek isleyan. Elimden geldigi-çe kitap, hekaya, erteki okayan. Kitap okamak haysy dilde-de bol soz baylgyny artdyryar. Ayyyy, karoci(gepin keltesi) oglanlar garyp gurlaberin garsynyzdaky dusunyan we biynjalyk bolmayan bolsa, yone basarsanyz ene dilinizde sayran. Başga dilde emedeklap yoreninizden, oz dilinizde ylgap gidin...
Yene bir bellik, yadyma dushen wagty aydyp galayyn:
Y harp yazmaly yerinde I yazyalar. Shu hem turk dilinin tasiri dalmi?
elipbiyini menzetmage chalyshmaga dogry dal!!!
mena kawagt utanyanam turkmen dilindaki kop sozleri bilemok welin.Meselem bir waka boldy mende:bir oba toya gitdim dayzalarymyn birisi mana jamyuzadayda diyipdi,menem ank-tank bolup duryn,name diyyaniz gelneje?diysem-jam-bu okara diymek bolyan ekeni 🙂yuzum gaty gyzarypdy shonda
Tema gowy ýöne ene dilini gorap saklamakdan öñünçä birñäçe ishler edilmeli. Hem'de näme üçin diñe türk dili?! Men pikirimçe rusça garyp gepleýänler olardan köp.
Edilmeli zada köp welin, hatara goyup oturara-da wagt yok. İn gowusymy? Bir tarapdan düzeltmana başlamak. Men-a özümden başladym. Turkmen dilinin we edebiyatynyn gadyryny daşary yurda çykyp öwrendim. Nesip bolsa gowy edip tazeden guşagy berk guşap öwrenmeli..
yene birzat aydayyn. turk dilini bilenin ya garyp geplarin diyip nache yurdu goz ozune getiryan? a rus dili ya inlis dilini bilip gurlarin diyip nache yurt goz onune gelya? sho tarapynam pikir edin, bize turk dilinden peyda yok, dine dilimizden dashlashdyraymasa.
sonam orta mekdeplerde hichhili turk-surk dili wobshe onden bari yok bizde. eger dowlede gerek bolsa, turk dilinem goshardylar.
Bashlykjan, может bir kahvejik icheris hä? 😆