Eýran Türkmenleri - Türkmensähra | Konserwator
IXX asyrda orslaryň aýralykçy propogandalary sebäpli 24 ýa-da 22 taýpadan düzilen türkmen milleti agzybir bolup bilmändi. Bu bolsa döwlet gurup bilmezlik, yzagalklyk we iň esasysy bolsa garaşlylyk bilen netijelenipdi. Aslynda orslar gelmezinden öňem türkmenler belli dereje garaşlydy, ýöne ol garaşlylyk ors zamanyňky ýaly özlügimizi ýitirmegimize sebäp bolmandy.
XX asryň başynda arzuw amala aşdy! Türkmen taýpalary birleşdi we 1923-nji ýylda Türkmen Jemhuriýetini gurdular. Taýpalary Osman Ahun birleşdirip respublikany amala aşyrypdy. Emma ertesi ýyl Pehlewi şalygy guruldy. San taýdan güýçli, hemem günbatar ýurtlarnyň goldawyny alan Pehlewi şalygy 1925-de Türkmen Respublikasyny özüne birikdirdi we türkmenleriň liderlerini öldürdi. Şeýlelikde türkmenleriň döwlet synanyşygy başa barmady.
Gürrüň Eýran türkmenleri, has dogrusy Türkmensähralylar barada gidýär. 1980-nji ýylyň Türkmen Sowet Ensiklopediýasynda Eýranda 2 million töwregi türkmen ýaşaýandygy barada maglumat bardy. Bu san häzirki wagt 3-3.5 milliona ýetendir diýip çaklaýaryn. Ýöne Eýranyň aşa nasionalist şaýy hökümeti türkmenleriň sany barada anyk maglumatlary ýaýratmaýar!
Eýranly türkmenleriň ýaşaýan ýerine hökümediň ykdysady ünsi örän pes. Şol sebäpli halkyň ykdysady ýagdaýy öwrelik däl bolmaly. Türkmenleriň iň esasy girdeji çeşmelerinden biri halyçylyk hasaplanýardy. Ýöne Eýranyň başga şäherlerinde fabriklerde dokalýan original bolmadyk türkmen halylary türkmenleriň ykdysady ýagdaýyny hasam kynlaşdyrypdyr. Halk esasan daýhançylyk, balykçylyk we maldarçylyk bilen meşgullanýar.
Türkmensähraly türkmenler ylymly. Olar belli dereje öz haklaryny talap etmegi başarýar. Türkmenler hökümetden käbir ykdysady şertleri talap edýärler. Olara, Türkmenistana demir ýol çekilmegi, Hazaryň kenaryndaky Bendertürkmen şäherinde erkin ykdysady zolak we turistik zolak döredilmegi ýaly proýektleri agzap bilerin.
Eýran konstitusiýasynyň 15-nji maddasyna laýyklykda her millet öz dilinde bilim almaga hakly. Ýöne türkmeneleriň öz dilinde bilim almagy şu günlere çenli gadagan edilip gelindi. Şeýle hem konstitusiýanyň 115-nji maddasyna laýyklykda diňe şaýy mezhepden bolanlar ministr we prezident bolup bilýä. Bu hem türkmenleriň ösmegi ugrundaky päsgeçiliklerden biri. Türkmenler haklaryny goramagyň ýoly hökmünde mejlise deputat çykarmagy çäre hökmünde görýär. Ýöne saýlawlarda türkmen şäherleriň parslaryň köp bolan welaýatlaryna bagly bolmagy türkmen deputatlaryň ýeňiş gazanmagyny kynlaşdyrýar. Eýranda bu meselede esasy zat din, şaýy azeriler garyndaşymyz bolsa hem türkmen deputatlara ses bermýän ekenler. Ýöne sünni az sanly gazaklar esasan türkmenlere ses berýän eken. Türkmen şäherleri pars welaýatlaryndan garaşsyz edilse, onda türkmenler ýeňiş gazanyp biler. Emma bu edilmeýä, çünki parslar sünni türkmeni baştutan görmek islemeýä!
Türkmensähralylar bilen Türkmenistanyň arasy 2002-nji ýyla çenli gowudy. Olara Türkmenistanda stipendiýaly okamak şerti, giriş-çykyş şertleri aňsatlaşdyrylypdy. Hat-da Türkmenistan ýörite proýekt taýýarlap Eýranda türkmen mekdeplerini açmagy maksat edinýärdi. Emma Türkmenbaşa edilen hüjümden soň hemme zat üýtgedi. Wiza şertleri düýpli kynlaşdyryldy. Stipendiýa kesildi. Eýranly türkmenleriň Türkmenistana girmegi kynlaşdyryldy. Türkmen mekdep arzuwy hem puja çykdy. Eýranda türkmenleriň ýekeje birleşigi hem ýok.
Türkmenistanyň eýranly türkmenlerden uzak durup başlamagynyň birnäçe sebäpleri bar. Birinjiden, Eýran Türkmenistanyň türkmenlere edýän hemaýatyndan birahat bolýady. Ikinjiden, eýranly türkmenler bize görä has reformaçydy. Täzeligi we erkinligiň tarapdarydy. Dymyp hakyny giderjeklerden däldi, bu bolsa türkmen hökümediniň halamaýan zadydy.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 43/43 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 11 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 43
Yslam respublikasy bolubam prosentli karz beryänine gen galdym. prosentsiz karz beräymeli eken ayotolla
Eyranda her oyde diymesemde tas 80-90 % kompyuterler indi in az 10-12 yyl bari bar. Koplench 24 sagat kesintisiz ADSL ulanyarlar we dowlet 7 $ we hususy sherketlerde 14 $ tolenyan pul bilen ta bir aylap kesintisiz kompyuterleri ulanmak mumkin. Her yylda may ayynda Magtymguly gunleri gechirilyar we munlerche adam shol yere yygnanyp bir hepde toy tutuilyar. bagshylar aydym aydyarlar,shahyrlar bolsa goshgy okayarlar.
Konserwator ony aytolla bermeyar. Dowlet beryar. Dunyade hich bir dowlet prosentsiz karz bermeyar ahyryn. ,, Suyde sine seredip gan goprjek bolmak bolyar)
Dildar gelneje, temany yazamda Sähra zhurnalynh çykaryan Ylymlaryn doktory Abdyrahman Düyejinin Ortadogu Analiz zhurnalyna yazan Turkmen of Iran-Turkmensahara atly makalasy esasynda yazdym.
Ol yalnyş yazdymy ya siz ol bilen yalalaşasynyz gelenokmy
Yok gelneje. Prosentsoz kar berilyär, hat-da bu şeyle banklaryn ululygy boyunça Eyran dünyäde birinji duryar. Yöne ol karz'ar proyekt üçin berilyär, halk üçin däl. Diyjek bolyanym Eyran halka göterimsiz kar bermek formulasyny hem işläp düzse gowy bolardy.
Abdyrahman Duyejinin ylymlaryn doktory bolmandygyny men aydyp biljk. Ol Turkiyede magistratura okayar. Bolsa bolsa kandidatlyk gorandyr. WE bu adam dushnukzi bir adam. Onun turkmen dilnde Sahra hepdelik gazyeti chykyp dur.Dowlet bilen ylalashykly yaly bir gorsen-a. Ozi yok bolsa-da gezyeti sypdyrman chykyar. Bir gorsen hem Eyrany yamanlayar. Eyran onun dogduk yurdy.
Men ozum-a Turkmenistanda doglan,onup osen,bilim alan. Shona gora,bir adam oz yurduma dil yetirse,janymy orta goymaga tayyar. Yurdy yamanlayan bozgaklary halamok. Sebabi bir chirksiz gozel yok -diyleni. Kemsiz zat yokdur hich yerde. jahan ayaynyn bilen kim elinden tutyar
Sary towuk saman sachar-oz aybyny ozi achar diyleni. Abdyrahman Duyejinin turkmen jemgyyetlerine gelendigini oz gozum bilen gordum. Yene yok diyshi,Kimin agzyny ysgayarka ol????
Goterimine pul bermek meselesi bolsa hemme yerde dal elbetde.Koplench pul sonra gechilyar.
Mysal uchin ekeranchylyk yerlrini damjalayyn suwarmak ishlerini yola goyyan yer eyelerine 85% dolwet we 15% bolsa yereeysi toleyar.
Magtymgulynyn yadygarligi. Eyranly turkmen bayramda.
Eyranly bagshy.
Eyranda turkmen at yaryshy
Düyejinin adynyn önünde Dr gysgaltmasy dur, gu doktor diymek. Men Eyranyn rezhimini halamok, emma Eyran topraklary in halayan geografiyalarymdan biri. Eyran geoplitiki taydan innän ähmiyetli yurt, turizm resurslary boyunça Pars agentliginin aytmagyna görä ilkinji onluga giryär, yöne girdejisi babatda 85-nji. Eyran häzir sanksiyalar bilen gurşalan. Özi ha dine energiya üçin atoma ugrukdyk diyär, emma Eyran nebite we gaza bay, dünyä garşy gidip atom diymek nämä gerekdi, dünyä bolsa atom bomba yasajak bolya diyyä. Eyran bolsa ret edyär. Energiya üçin edyän bolsa biderek, bomba üçin edyän bolsa yalançy. Onsonam Eyranyn duşmany yokdy. Ganym duşkan diyen Ysrayyl hem eyrana yrak urşunda kömek etdi, sonra ambargoda bolsada ysrayylly şereketlerin entegem eyran bilen gizlin söwda edyänligi orta çykdy. eyran bilen ysrayyl duşmanmy, ya duşman görunyan dostlarmy bu belli däl, yone ikisininem duşmany bir sünni araplar.
men eyranyn dine häzirki rezhimini eleşdiryän, yalnyş düşünmän
Dildar gelneje, siz Eyranyn rezhiminin üytgemegini isleyänizmi? Eyranda türkmen dilinin resmi bolup mekdeplerde türkmen dilinin okadylmagyny, Türkmensähranyn pars ilatly welayatlardan ayrylyp awtonom sebit edilmegini arzuwlayanyzmy?
Hususan menä şu wagtky rezhimine garşy, çünki häzirki rezhim Türkmenistany öz täsiri astyna almagy isleyä.
Dildar gelneje, siz Eyranyn rezhiminin üytgemegini isleyänizmi? Eyranda türkmen dilinin resmi bolup mekdeplerde türkmen dilinin okadylmagyny, Türkmensähranyn pars ilatly welayatlardan ayrylyp awtonom sebit edilmegini arzuwlayanyzmy?
Hususan menä şu wagtky rezhimine garşy, çünki häzirki rezhim Türkmenistany öz täsiri astyna almagy isleyä.
Sorag soranym üçin bagyşlan, jogap bermän bilersiniz. Eyrandaky internet howpsuzlygy yagdayyndan habarym bolany sebäpli riskli işe aralaşmagynyzy islämok.
eh turkmenler turkmenler...
mena eyranda turkmenler gulala gulluk yashayalar diyseler ynanamok. munlerche eyranly oz yurdundan dasharda shol rezhimden yana, turkmenler dagyn onsuzam ikinji sort. turkmenistana hem bir seretsen hemme zat gulala gulluk yaly bir seretsenem bir shaherde sklad yarylyp adamlar olup yatyr telewizorda kansert goyberyalar, sheyle gulala gulluk. eyranam shondan idili dal bolsa gerek. iki sany gazet chykyar iki sany jemgyyet bar diymek durmush hezil diymek dal. mun sany yalanchy gazet chykandan iki sany hakyky gazet chyksyn. yuz sany propagandan jemgyyetden iki sany hakyky erkin jemgyyet yegdir. sary towuk saman sachar oz aybyny ozi achar diylen nakyl yurtlar uchin ulanyp bolmayar. adamlar towuk daldir, yurt hem towuk ketek daldir.
eger rezhim chokup yerine Pehlewi yaly showinist rezhim chyksa onda turkmenlerin yagdayy hasam kynlashmagy mumkin, sebabi parslaryn arasynda oran jynsparaz pikirler yayran. biz ariler diyip bashlaymalary bardyr.
Konserwator, bir tarapdan aýdan zadyňyz dogry diýip düşünýän, türkmenleň öz ata-mekany bolon Türkmenistanyň häzirki ýagdaýda garaşsyz alyp barýan syýäsaty hiç-hili sdantarta gabat gelenok, dogrymy aýtsam kapitalizma öwrülüp barýan feodal döwleti dp hasap etseňem boljok, Didar agza bilen ylalaşýan Eýranlar samsyk däl, olor içki syýasatyny oňat düzüp bilseler, döwleti ýykmakda problema bolmaýar, garybyňam garny dok, rahat-baýyňam,şol prinsip özimiz ulanýasmy-bolup geçýän zatlary göreniňde bizdäki -ideologiýa näme,maksat näme şoňa düşünmeli-hadysalara syn etseň maksat bärde ýeke absalýut häkimlik bolup durýar, öz halkynyň hal ýagdaýyny gowylandyrmakda iş geçirip bilmeýän halk-daşary ýutrtaky milletlerimize kömek edip bilmeris, bu utupiyä dä, fakt, şeýleräk Konserwator-tüweleme gowja syýastçy itergiňä bar,🙂
Konserwator@ Sorag berenize hich kili ynjamok. Soraglarynyza jogap bermage chemelesheyin.
Aslynda turkmen dilinde mekdep achmak we okatmak bilen problema chozulyarmi? Eyranda Tahranda we hat-da kichirajik shaherlerde hem uniwersitetler bar. BU uniwersitetlerde bolsa hat-da rus dili hem okadylyar. Eger shol ugurdan okuwuny gutaryp ,we bellibir guyji(adam sany) yetik bolsa uniwersitetlerde turkmen dilini okatmak uchin biraztalash etsen hich kynchylyk bolmaz. Sebabi,azeriler Tebrizde,Kurtler bolsa Kermanshada muny bashardylar.Bizin basharmayanyzmy onumize chop atyldygyndan dal-de ,basharmayanlygymyzdan ya-da Turkmenistandaky Gumanitar birleshigi oz ishini dogry berjay etse problemasyz chozmek mumkindir. Turkmen dilini we edebiaytyny okat,magyn metodikasyny bilmeyan adamlardan nadip mugallym bolmagy talap etjek.? Eger Turkmenistan her yylda in az 3-4 turkmen dilini we edebiayty filologiyasyny tamamlan,has dogrusy pedagogikany tamamlan adamlardan iberse, bu tayda kynchylyk basym chozuljek.
Turkmensahranyn awtonom bolmagy uchin birnache shertler gerek. Eger awtonom bolaysa,turkmnler syyasy we ekonomiki yagdaya tayyar dal. Hatda adam sany hem gaty az. Ustesine-de oba ilatyny tutyan (75 %) sowatsyz. ya-da kem sowat.Pwehlewi dowrunde sowat berilmedik ynsanlar shu wagt men diyen wagty. Onson shol adamlardan nama garashjak.Awtonom bolmak uchin ilki guyjyn bolmaly. 1 yyldan dyza chokup yza gaydyp alyn diyip durmaly dal.
Rejim meni hich gyzyklandyrmayar. Turkmenistranda hem Eyranda hem yashasam rejim diyen zada asla ynanamok. Rejoim diyen zat syysatchylaryn oyunjagy. Sizin goldayan reformachylarynyz hem ozune mynasyp rejim sokardylar. Muny hem halamayanlar yuze chykardy. Iyjek choregimizi tapsak,yurtdan chyk diymeseler,yerini elinden almasalar,bash wagt namazymyz bilen Hudayyn adyny zikr edip gezsek shundangowy rejim bolmazmyka diyyan.
Dildaryň aýdanlaryna doly goşulýan. Eýran gaty täsin, gowy ýurt. Türkmenlerem adam, parslaram wagşy däl. Olarda atom bomba barmyş diýýänleriň öz atomy eýýäm ýarym asyr bäri bar. Olarda-ha entek boljakmyş. Näme Amerikada atom energiýasyndan peýdalanmaýarlarmy? Ýa olarda nebit gaz ýokmy? Umuman dünýede bir adamy ýekirmegiň özi şol adamy zaýalap, ýalňyşdyryp bilýär. Bu ýerde bolsa tutuş ýurdy ýekirmek isleýärler. Şonda-da Eýran öz başyny çarap gelýär. Berekella diýmeli. Ol ýurtda sportam, sungadam, edebiýadam ösýär. Diýmek ýaşaýyş gowudyr. Ýaşaýyş kyn bolanda adamlaryň o zatlara eli degmezdi. Özlerem diýseň myhmanparaz millet. Eýrany öwüp, ýa ýamanlap utjak zadymyz ýok. Ol ýerde türkmen mekdebi ýok, gynandyrýar. Ýöne öz mekdeplerimizde bilim berilşi maňa has agyrly degýär. Sebäbi obamyň mekdebi meniň obamda, dagyň aňyrsynda däl.
karoche ilki ozumizi onarmaly, eyrana at dakmakak