Altyn tapan daýhan hem patyşa (türkmen halk ertekisi)

Wezir ýene daýhanyň ýanyna gelip:

— Ýeri, daýhan, indi näme diýip çagyr­dyň?
— diýipdir.

Onda daýhan ýene özüniň altyn tapanyny aýt­makçy
bolup, oňa-da bogny ysman azaly­nyň demrini ýerden çykaryp:

— Birnäçeleri meniň şu azalymyň
dem­ri­ne kütek, bu
gaty­dan ötmez diýýärler, men şu­nuň bilen birnäçe ýyldan bäri ýer sürüp gel­ýän,
hiç zat hem bolanok, sen şuny nä­hi­li gör­ýärsiň? — diýipdir. Muňa weziriň ga­ty
gahary gelip:

— Sen meni oýnajak bolýarsyň, men
indi seniň işiňi görerin — diýip, ýene ýola dü­şüp gidipdir.

Ondan soň daýhan: «Bu-ha «Işimi
görjek» diýdi. Baryp patyşa hökman aýdar, patyşa hem meni çagyryp, özümi tussag
edip, alty­ny­my hem elimden
alar, ondan ötri men öz elim bilen ony äkidip, patyşa bereýin» diýip, bir golça altyny hem çäk­meniniň ara­syna do­laş­dyryp,
öküzleriniň hem bo­ýun­tyrygyny ýazdyryp, soň olary öňüne salyp, öýüne ugrapdyr. Daýhan öýü­ne
baryp, omzun­da­ky golça dolagly çäkmenini ojagyň ba­şyn­da
goýup aýalyna:

— A-how, kempir, derrew maňa bir
çaý gaý­nat, men bir ýana gitmeli — diýip, özi hem öküz­lerini daňmaga
gidipdir.

Onda aýaly: «Bu kişiňä öňki bolşy
däl, bir syrjagaz-a bar» diýip, ýaňky ojagyň ba­şyn­daky çäkmeniň arasyny açyp
görüp­dir. Görse, bir golça altyn diýýär. Ondan soň ol äri gelmänkä, hasyr-husur golçany alyp, ýeri­ne
bir soky daşyny dolap goýup­dyr. Ondan soň daýhan derrew çaý-çöregini iýip, «al­tyn­ly
gol­ça­ny» göterip, patyşa bermäge gidip­dir.

Daýhan patyşanyň köşgüniň agzyna
ba­ryp garawula:

¾ Meni patyşanyň ýanyna goýberiň — di­ýip, keýplije aý­dypdyr. Onda garawullar:

¾ Patyşanyň ýanynda näme işiň bar? — diýip sorapdyrlar. Onda
daýhan:

— Men patyşa sowgat getirdim.
Şony äki­dip berjek — di­ýipdir.

Onda garawullar:

— Näme getiren bolsaň bize beräý,
äkidip bereli — diýip­dirler. Onda daýhan:

— Ýok, bu sowgat başga adamyň eline
berer ýaly sow­gat däl, özüm äkidip berjek —diýip­dir. Ondan soň gara­wullar
pa­ty­şanyň ýanyna baryp:

— Eý, patyşahy älem, bir daýhan siziň
ýany­­ňyza geljek bolýar.

Ol size sowgat getiripdir, şony
gowşur­jak­myş — diýen. On­da patyşa:

— Baryň goýberiň, goý gelsin —
diýip­dir. Ondan soň garawullar daýhany derwe­ze­den goý­be­ripdirler. Daýhan çäk­menini om­zuna
atyp, patyşanyň ýanyna baryp:

— Salawmaleýkim, patyşamyz —
diýip­dir. Patyşa daý­hanyň salamyny alypdyr. Daý­han baryp patyşanyň edil gar­şy­synda
durupdyr, we:

— Patyşamyz, men size sowgat
getirdim — di­ýipdir.
Paty­şa:

— Hany getiren sowgadyň, göreli —
di­ýip­­dir.

Ondan soň daýhan elindäki dolangy
çäk­me­­ni patyşanyň öňün­de goýupdyr. Patyşa:

—         
Aç, hany, göreli—
diýipdir.

Onda daýhan:

— Eý, patyşa älem, öz eliňiz bilen
özüňiz açsaňyz ýagşy bolardy — diýipdir.

Ondan soň patyşa çäkmeni açýar
welin, için­de ullakan bir soky daşy bar diýýär. Pa­tyşa muňa gaharlanyp:

— Şumy maňa getiren sowgadyň. Näme bu adamlar köje döwýändir
öýdýärmiň? — di­ýip­­dir. Öňem sokyny görüp aljy­rap, ýüzi üýtgäp giden daýhan
onuň aýalyndan ýetendi­gini bi­lip, başga çykalga tapman:

— Eý, patyşahy älem, men bir
alyş-be­riş edýän adam. Men şu sokym bilen ölçäp bugdaý berýän, oňa-da
adam­laryň birisi agyr, birisi
ýeňil diýýär. Oňa görä-de siz bir ha­kykatçyl, dog­ruçyl adam. Şuny özü­ňiz bir
öl­çäp gör­se­ňiz diýip
getirdim. Soň «agyr-ýeňil» diýip, maňa jerime salyp ýör­me­­sin­ler, özüňiz hem
gözüňiz bilen ýagşy görüň — diýipdir. Patyşa daýhanyň başga bir gür­rü­ňi
bardyr güman edip:

— Eý, daýhan, sen bu iş üçin
gelen däl­siň, ýöne näme gür­rüňiň bar bolsa dogrusyny aýt, eşideli — diýipdir. On­da daý­han:

— Eý, patyşamyz, men başga hiç zat
üçin gelmedim. Ýeke şol sokyny ölçetmek üçin geldim — diýipdir. Paty­şa­nyň gahary ge­lip,
garawullaryny çagyryp:

— Baryň, daýhany ýerzemine salyň, dogru­sy­ny
aýd­ýan­ça, ol ýerden çykarmaň. Biriňi­zem gözegçilik ediň. Şol näme iş edýär —
di­ýip­dir.

Garawullar daýhany ýerzemine
salypdyr­lar. Ýaňky daý­han aşa namys edip, içinden aýalyna sögünip: «Akmak
heleý, ýeri sen, şol golçany almaňda ajyňdan öljekmidiň. Ek­läp ýör-ä şu
adamlar seni. Ýa ol golçany Taňry diňe iki­mize iberipmi? Aç­göz heleý. Ony
patyşa ber­sek, ol ikimizi boş goýar­my­dy. Paty­şaň al­ky­şy nämä degmeýär,
tünt he­leý. Dur bakaly, men bir şu görden sag-aman çykaýyn, şol al­tynyň
ýekejesinem gör­mersiň. Patyşa maňa berse-de alman, öl-ölýän bolsaň, gysyk
heleý» di­ýip, gaharyna diwarlary ýumruklap başlap­dyr.

Daýhanyň hereketini gözegçiler
gelip pa­ty­şa ýetirip­dirler. Onda patyşa daýhany ýene ýanyna getirdipdir hem
ondan:

— Nä sebäpden ýerzeminiň diwaryny
ýum­ruk­­ladyň ýa ony ýykjak bolýarmyň? — di­ýip­dir.

Onda daýhan:

— Wah, patyşamyz siz bir
parasatly adam, menem bir sada adam-da. Ikimiz biri-biri­mi­ze düşünmedik —
diýip­dir.

Patyşa daýhana näme diýjegini
bilmän, ony kowup goý­be­ripdir.

Daýhan altynly, golçany ikinji gezek gö­te­rip gelende gara­wullar ony
patyşanyň ýany­na goýbermändirler.

gyzykly erteki. paylashanyn uchin sagbol 🙂

Özine nesip edipdirdä altynlar.

ayalyna sogunshi gulkunchmi 😆

Ondan soň daýhan altynly golçasyny göterip, weziriň gözlegine çykypdyr. Az ýöräpköp ýöräp weziriň rezidensiýasyna ýetipdir. Ony weziriň howlusynyň derwezesiniň agzynda duran sakçylar saklapdyr. Daýhan sakçylara wezir bilen görüşmekçidigini aýdypdyr. Emma ony weziriň ýanyna goýbermändirler. Onsoň daýhan derwezeden daşlaşybraga-da, ýoluň gyrasynda ot-çöp ýazyşdyryp, özüne otyr ýaly ýer edip, şol ýerde garaşyp ýatyberipdir, ahyr çykarsyň özä diýip. Şol barmana-da ol uka gidipdir. Bir salymdan ukysyndan oýanyp görse, gyzylly golçasy ýitirim bolan ekeni. Daýhan muňa degazap bolup, golçany wezir alandyr öýdüp çaklapdyr, sebäbi golçada gyzylyň bardygyny diňe wezir bilýädi. Ol wezirden ar almagyň pikirine gelipdir. 

ay yzyny bulashdyrmada ya chyndanam dowamy sheyledimi ? 🙂