HAJY ŞABAN WELI

HAJY ŞABAN WELI
 
Anadolynyñ Ewtady Erbaa diýilýän, ýagny 4 esasy sütüniniñ we 3 öwliýäsiniñ biri bolan bir gul, ýüregi Alla söýgüsi bilen doly bir pir, göwni baý özi garyp, zulum göreniñ ýanynda bolan halkyñ içinden bir adam: Hajy Şabany Weli.
1497-nji ýylyñ näbelli bir gününde Kastamonunyñ Taşköpri etrabynyñ Çakyrçaýy obasynda bir jübüt garaja göz töweregine ýalt-ýult seredýärdi. Bu nurly gözler kakasyny golaýda ýitiren, ejesini bolsa 3 ýyl soñ ýitiren Hajy Şabany Weliniñ gözleridi.
Haýyr-sahawat etmegi gowy görýän bir aýalyñ ýanynda galmaga başlan Hajy Şabany Weli Gurhan kursunda başlan okuwyny Stambul Fatih medreselerinde tamamlady. Okuw ýyllarynda gözel ahlaky, agraslygy we okuwa höwesi bilen mugallymlarynyñ hormatyny gazandy.
Dünýewi ylymlar bilen kanagatlanyp bilmedik Şaban Efendi köñlüni ýagtyldyp biljek bir kämil ussat gözläp başlady. Şol gije düýşünde bir ses gözleýän zadynyñ Stambulda däldigini oña habar berdi: “Ýurduña git, seniñ halasgäriñ şol ýerdedir.”
Ýurduna, ýagny Kastamona dolanmak üçin ýola çykdy. Ýoluñ ugrunda ýerleşýän Boluda Haýreddin Tokadi hezretleri barada öwgüli sözler eşdip ony görmäge gitdi. Zikir bilen geçen gijäniñ ertirinde dergähden aýrylmadyk Şaban Efendi köñlüniñ aramyna ulaşypdy.
Jany teni bilen hyzmat eden döwründe ruhuny ussadyna bagşedip ondan ak pata almagy başardy. 12 ýyl soñ Haýreddin Tokadi hezretleri oña şu ýumşy tabşyrdy: “Saña pata berildi, ýurduña dolan! Baý saçagmyzy ol ýerde ýazyp aşyk we sadyklary gandyryp, tarikaty ýaýradyñ.”
Kastamonuda ýaşaýan we Hajy Baýramy Weli hezretleriniñ neslinden bolan Isa Dede bir gün derwüşleri bilen otyrka uzaklara göz aýlap: “Janlar! Bolu töwereginden bir kämil boýag ussasy gelýär. Baryñ, ony ýolda garşy alyñ” diýdi.
Ýöne derwüşler ýolda öñlerinden çykan adamyñ Hajy Şabany Welidigini bilmän yzyna geldiler. Mundan soñ pir Şabany Weli hezretleri şäheriñ araçägindäki içi boş bir çynaryñ içinde halwata girdi we bu ýerde gulluk bilen wagtyny geçirmäge başlady.
Derwüşleriñ ýalñyşyna düşünen Isa Dede ýalbar-ýakar ony şähere gelmäge razy etdi. Gögelekä gaýdan Kastomonusyna ylmy we söýgini tapan bir pir bolup gadam basdy. Seýýid Sünneti metjidiniñ golaýyndaky Jemaleddin metjidiniñ howlusynda düşledi.
Onuñ kämilligine düşünen halkyñ gyzyklanmagy bilen bu ýer kiçilik edip başlansoñ Honsalar metjidine çagyryldy. Has soñlar bir ýangynda ýanan Honsalar metjidini täzeden dikeltmek islän derwüşlere Şaban Efendi rugsat bermedi: “Bu ýangynyñ bir sebäbi bardyr.” Diýip aýtdy.
Ýangyndan soñ borjuny Seýýid Sünneti hezretleriniñ gurduran dergähinde dowam etdirdi. Pir Şabany Weli hezretleri ahyrýet öýüne göçýänçä üç ýüz altmyş okuwçysyna el berdi.
Gapysyna gelen hiçbir adamy boş goýbermedi köp ýyllaryñ dowamynda. Garyp-gasarlara ýardam berdi, näsaglara dogalary bilen şypa paýlady. Ýüregi Alla söýgüsine aç adamlary Allanyñ ýoluna çagyrdy. Görkezen gudratlary bilen halkyñ köñlünde tagt gurdy.
Ömrüniñ soñky 8 ýylyny hylwatda geçirip öwliýälik mertebesine ulaşan Hajy Şabany weli 1569-njy ýylda keseledi. Bu dünýäden göçme wagtynyñ gelenini añypdy. Ömrüniñ soñky günlerinde okuwçylary bilen razylaşdy. Soñky deminde Kelemeýi Şahadat getirip Haka tarap ýöredi.
Hoja Ahmet Ýasawynyñ ýakan oduny Anadola getiren Welileriñ biri bolan Hajy Şabany Weli hezretleriniñ ýetişdiren okuwçylary bütin dünýäde bu çogly oduñ ýylysy bilen Yslamy ýagtyltmaga dowam edýär.