HAJY BAYRAM WELI

HAJY BAYRAM WELI
 
Anadolynyñ kiçijek bir obasyndan çykyp, egnine derwüş eşigini geýip Alla söýgüsi bilen tutaşan uly bir din alymy, çilesini dolduryp ylahy syra ulaşan bir sopy: Hajy Baýram Weli…
Mahmud ogly Ahmet ogly Numan 1352-nji ýylda eteklerinden Çubuk çaýynyñ akýan Solfasol obasynda gapysynda läheñ itler sakçylyk edýän kiçijek bir öýde dünýä indi.
Kakasy öndüren armytlaryny satyp gününi aýlaýan bir daýhandy. Numan-da ýaşlygyndan başlap jokrama yssyda agaja çykyp armyt ýygnaýardy, soñra bolsa olary obanyñ bazarynda satýardy.
Sowatsyz kakasy ýaly özüniñ-de sowatsyz boljagyny oýlaýardy. Ýöne maşgalasynyñ oña bir söýünjisi bardy: bazardan ýadaw ýagdaýda öýüne geleninde düşeginiñ üstünde täzeje bir okuwçy geýimi bardy.
Täze geýimini geýip adyny ussadynyñ berk terbiýesinden alýan Gara medressäniñ gapysyndan ätledi. Numan ilkibaşda mollasynyñ taýagyndan köp datsa-da, diñe 4 ýyl soñ ussadyndan arassaja tahýasyny almak hormatyna mynasyp boldy.
Yslam hukuky we Pars dili sapaklaryndan soñ ýoly Bursanyñ Süleýmanpaşa medresesin ugrady. Medressäniñ haýbatly howlusynda uzyn matematika işleri bilen der dökýän ýetginjegiñ çözen her meselesi aýdylan alkyşlar bilen tamamlanýardy.
Ankaraýa gaýdyp gelensoñ Gara Medressäniñ baş mugallymy bellendi. Şol wagtar ýörişe çykan Ýyldyrym Beýazyt bilen soýuzdaşy Manuel II-i öýünde myhman alyp Hristýanlyk we Yslam barada köp gürrüñ etdiler.
Bir gün dañ saz beriberende gapynyñ öñünde bir gapyrjak gördi. Gapyrjagyñ içindäki çöregi iýýärkä gapyrjagy getiren erenden haty ibereniñ Somunju Baba ady bilen tanalýan Ebu Hamiduddindendigini, ony Kaýserä çagyrýandygyny öwrendi.
Kaýseride Somunju Baba bilen bir çörek bişirijide tanyşdy. Kaýserä baran güni hem mübärek Gurban baýramy bolandygy üçin Somunju Baba oña Baýram adyny berip derwüşlik geýimini geýdirdi.
1413-nji ýylda ussady bilen yşka ýakynlaşmak üçin çölleri aşyp Hajy boldy. Ýöne Hajdan gaýdyp gelýärkäler Somunju Baba syrkawlap dünýeden ötensoñ dergähiñ jogapkärçiligi oña galdy.
Ankara gaýdyp gelen Hajy Baýram Weli Ulusyñ depelerindäki Agustus ybadathanasynyñ ýanynda ol ýere hiç hili zyýan bermän daş daşap, gum çekip tekkesini gurdy. Akşemsettin ýaly söýgüsi arşa ýeten erenler ýuwaş-ýuwaş onuñ ýanynda ýygnanýardylar.
Baýramylyk ýoluny saýlap alanlar her zadyñ aslynyñ Ýaradandygyna ynanýardylar. Adam atadan önen gullaryñ ähli barlykdan ýüz öwrüp, Alla söýgüsine ýetmek üçin çille çekmelidigini ündeýärdiler.
Hajy Baýram Weliniñ ynanjy ýaýransoñ bu pikirler Murat II-ä baryp ýetdi. Patyşa häkimiýetiniñ gowşamagyna rugsat berip bilmezdi. Gapy gullaryna buýruk berip Hajy Baýram Welini göz astyna aldyryp ýanyna getirtdi.
Hajy Baýram Weliniñ arasa ýüregi Murat II-ä hem çalt täsir etdi. Bu ikisiniñ gürrüñlerine şazada Mehmet hem goşulansoñ Hajy Baýram Weli gutly söýünjini patyşa aýtdy: “Stambula Yslam tuguny dikmek size däl-de, ogluñyza nesip eder.”
Enginde ak köýnegi, eline orak alyp ekin ekýärkä ýüreginde çagyrylýandygyny duýdy. Hiç ses çykarman, hiç kime-de bildirmän ap-ak düşegne geçip bedenini terk edip, ebedi äleme göçdi.
Jynaza namazy Akşemsettin tarapyndan kyldyrlan Hajy Baýram Weli hezretleriniñ öwüdünde aýdyşy ýaly: “Bilmek isleseñ seni, janyñ içinde gözle jany, geç janyñdan tap any, ýöne mydama: sen seni bil, sen seni.”