"Ýokary tehniki bilimi bara wiza bas" ýa-da Amerikanyň beýikliginiň sebäpleriniň biri
Hol gün agşam işden gelýärkäm radioda (NPR=National Public Radio=Milli Halk Radiosy) bir gyzykly gürrüň geçdi. Ol ýere şol gün dünýäniň iň uly çip öndürýän Intel (http://en.wikipedia.org/wiki/Intel_Corporation) korporasiýasynyň prezidenti we CEO'sy Pol Otellini (http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_S._Otellini) bilen söhbetdeşlik geçirdiler. Pol bu işlerinden başga Obama tarapyndan işsizlige garşy göreş üçin gurulan komitetiň hem başlygy ekeni.
Soraglaryň arasynda ünsümi çeken soraglar we jogaplar boldy. BIlýäňiz Amerikada 10%+ işsizlik uly problema bolýar, Türkmenistan ýaly däl, 50%+ işsiz bolsa-da eklenýän ýurt däl bäri. Ýöne şoňa sorag şeýleräk boldy:
-Pol, işsizlik bolsa-da hünärmenleriň hili we sany Amerika ýetenok diýýäler?
-Biziň ýurdumyz üçin IŇ ÝOKARY HILLI hünärmenler gerek. Men düşünemok näme üçin şu ýere PhD ýaly ýokary tehniki sowat üçin gelen adamlara göni gutaran badyna galyp işlär ýaly wiza basamyzok?! Olaryň işe girmegi kyn, a bize bolsa şeýle adamlar gerek. Amerika üstünlügini, dünýä liderligini bilimde, ylymda, tehnologiýada we innowasiýada tutýar, eger bizde şeýle adamlar bolmasa, göni yza gaýdýarys.
-A işsizlige nädip çäre görjek?
-Biz liderligi elimizde saklamaly ilki bilen. Onsoň işsizlige çäre görmek üçin bolsa, nalog=salgyt salmaly däl kiçi firmalara we täze başlaýan firmalara we maýagoýumlara. Goý 5 ýyl salgytsyz işlesin, ahyr-soňy bir ulalar, iş ýer açar, soň salgyt tölärä?! Goý adamlar gelip maýagoýum etsinler!
we ş. m.
Meň şol bada gelip şuny paýlaşasym geldi, soň ýaltandym/ýatdan çykdy. Ýöne ine "Name uchin turkmenler elmydama kolege bolmaly_____???????!!!!!!!!!" diýen temany okadym, içindäki ýazylanlaryň yzagalak we dar düşünjelidigine gynandym. Siziň pikiriňiz nähili?
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 38/38 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 26 noýabr 2011 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 38
Bu temany açmak üçin, ikinji ýazgynam derrew özüm goşaýyn. Amerikany beýik eden adam we sebäpler kän. Biz belki olardan mysal almalydyrys?
Amerikany beýik eden adamlaryň arasynda Albert Eýnşteýnem bar, Enriko Fermi (Amerikanyň ýadernyý programmasynyň başlygy, Nobel baýragyny alan Italýan fizik) hem bar, bir giden tehniki we ylmy işgärlerem bar, bir giden sungat işgärlerem bar, baryny sanamaga wagt ýok. Bu ýurt uly we dünýäniň iň baý ýurdy bolsa-da, gerek adamy, gerek hilli hünärmeniň gelip arkaýyn işläp biljek atmosferasyny döredýär. Bütin dünýäniň ösen ýurtlaryna çenli brain drain, ýagny beýniniň (Amerika tarap) akyşyny durdurjak bolýalar, sebäbi ýokary hilli önümi ýokary hilli hünärmen ýasaýar. Hatda Germaniýanyň döwleti hem öz akademiýasyna üýtgeşmeler girizjek bolýar, sebäbi nemes alymlaram Amerika akýar.
A bizde näme? Bizde ýokary hilli hünärmen önenok. Önýäne döwlet hiç hili aňsatlyk döredenok. Gideni getirjek bolanok, gelene ýa geljege bir topar päsgel bar. Eýsem bizem Amerika ýaly milletiň näme bolsa bolsun, diniň näme bolsa bolsun, öz ugruňyň ussady bolsaň, Türkmenistana HOŞGELDIŇ! diýmeli dälmi? Diýeli bir sany neýrohirurg bar özi hytaý, başga bir ýürek doktory bar, özi Hindi. Bular gelse ýüzläp, müňläp hassa türkmeni operasiýa edip biljek adamlar, bular näme üçin biziň ýurdumyza gelmeli däl? Gerekli adamlara ahyryn!
Siziň pikiriňiz näme? Ýa ýaňky goňşy temadaky ýaly eý geliber, bratok ýöne gyzlara degme, öýüňdenem çykma diýmelimi? Gelipdir Hytaýdan injenerler. Eýýäm halkyň içinde dar düşünjelilik etjek bolýan bar. Ýok bizde şoň ýaly injenerler. Gelsin we işläbersinler. A gyzlar gezýän bolsa, ol gyzlaryň we injenerleriň işi. Men Amerika gelemde Amerikan gyzlaryna degäýme, işleseň işle welin diýenini göremok. Nähili gülkünç. Adamyň şahsy işi. Eger gyzyň dünýägaraýşy, terbiýesi we gymmatlyklary şol bolsa, onuň öz işi.
Türkmenistana ýokary hilli hünärmen gerekmi ýa biz milletparaz bolup galybermelimi?
Dogry aydyan Bayram...Bu temadayazjak adam azrak bolaymasa.
Ýa-da soragy käbirleri üçin has düşnükli edip gysgaça soraýyn:
Bize hytaý nebit injeneri gerekmi? Gerek bolsa, Türkmenistanda arkaýyn ýaşamalymy ýa güjük ýaly ýaşamalymy (beýle ýagdaýda kim geler?)? Onsoň gyzlar bilen entese bolmaýarmy?
Dünýäniň başga ýurtlarynda, esasanama yzagalak ýurtlarda, bolmaýan zatmy? Ýa Türkmenistan aýratyn üýtgeşikmi? Tebigatyň we fizikanyň kanunlarynyň işlemeli däl ýurdumy? Ýagny bir baý erkek gelip, ýerli ýeňil kelle bilen gezjek bolsa, şol bolmaýan ýurt bolmalymy Türkmenistan? Başga haýsy ýurt şeýle? Hytaýa gitseň, hytaý gyzlar bilen gezip bolanokmy?
Çerkez dost, seniň kimligiňi entägem tanan däldirin.
Mümkin sen mamla, bu edil goňşy tema ýaly ura-patriot tema däldä. Adamlar gelip sowukganly pikir edip, şoňa görä jogap ýazmaly temasy.
Hawa eyyam barde bash alty adam privata yazdylar kim diyip🙂
men onki GaraDag. taze forumda taze nik bilen yashap yorin, daglar yikyldy.
oz dowletin erbet taraplaryna obyektiv seredip bilmek hemishe agyr degyar. Ony basharmak uchin biraz dongyurek bolmaly oydyan🙂
emma bilim we sowat bar zada chykalga. bizin halkymyz bilimli sowatly bolmasa bu mesele uytgemez.
Dowletin yokary hunarmenler ucin amatlyklary doretmegi meselesinde ylalashyan. Her kimem bilyandirlay bu meselani. Enceme gezegem bu ugurdan Turkmenistanyn hokumeti tankytlandy shu yerde. Yone basga bir meselejik bar. Yagny shol gonshy mowzukdakyny we meni hayrana galdyryan zat:
Turkmen-Turk mekdepleri acylmagyny men Turkmenistanda-da hunarmenleri tayynlamagyn bir bashlangyjy boldy diyip hasapayan. Ol mekdeplerde international medium bilimler owredildi. Sonam ol yerden ansatlyk bilen dunyanin belli uniwersitetlerine turkmen oglanlary gidip okap hunar gazanyp bildiler. Emma, shol turkmen hunarmenlerine yurdymyzda yer yok. Dashary yurtdan bolsa bir giden pul bilen hunarmenler cagyrylyar. Olara dowlet islendik mocberde pul bermane tayyn. Hawa, bizinkiler yeterlik dal, emma sholara-da amatlyk yok.
Gaty gowy tema deginipsiñ. Aytyanlaryñ dogry, biz çykalgany, çözgüdi başga yerde gözleyäris. Muña düşünmek üçin añy ösdürmek gerek. Onuñ üçinem hakyky manyda okuw, yokary bilim hökmany!
Teman Adyna doly dushunmedim
Teman Adyna doly dushunmedim
Meniň goňşymyň ogly awariýa bolup, boýny we beýnisine zeper ýetdi, agyr ýagdaýda ýatypdyr. Onsoň ýöne Türkmenistany aýlanyp, ony operasiýa edip biljek hünärmen tapmandyr. Ýylda 2-3 gezek ors professorlar gelýär, şolar ýakynda gelmeli, şoňa garaşaý diýipdirler. Gelensoň, şolara zar-zor bejerdipdir.
Indi şol professorlar, ýaşuly doktorlar, birden Türkmenistana gelip biläýjek ýagdaýy çykanda, döwlet iki elläp garşylamaly dälmi? Gel, arkaýyn işle! diýmeli dälmi? Ýa aý gelip bir oba, şäher bolup gitmäňow, özem gyzlara degmeşek ýokdur ýaly samsyk gürrüňleri aýtmalymy? Gyzyň öz işi, bize gerek hünärmen. Gelsin, hyzmat etsin halka.
Häzir Türkmenistanyň tehniki we tehnologiki derejesi şeýle bir pes welin, biri getirip iphone'yň bar shema we mehanizmlerini we detallaryny hem paýlasa-da, şoňa düşünjek adam ýokdur diýýän Türkmenistanda. Biz şeýle derejede. Amerika ýaly uly ýurt başga ýurtdan BEÝIN almagy, adam getirmegi utanç bilenok. Einşteýnem, Oppenheimer hem, Fermi hem Amerikan däldiler! Häzirki Office of Energy'nyň başlygy, Stiwen Çu hem iki sany Hytaýyň Amerikada dogran çagasy, özi bolsa fizikadan Nobel baýragyny alan.
Hytaýlar gelsinler, ýokary bilimli bolsunlar, hatda oba ýasaýsynlar, maňa tapawudy ýok. Arasyndan biri çykyp Nobel baýragyny alsa, gaty begenjek. Türkmenistany ösdürjek 1000 hytaýly gelse gelsin. Türkmenistany ösdürmejek, hiç kime peýdasy ýok türkmen doly tagam. Esasy zat öňe gitmek. WURRREEEEEÝ! 🙂
Ýokary hilli hünärmenler Türkmenistana gaty gerek. Ýöne sowatly adamlar öz ornuny alaýar öýdüp kürsüsini beresi gelmeýän nadan ýolbaşçylara gerek däl. Sowatly adama milletparazçylyk edilmez. Diňe bisowat adam özüniň sowatsyzlygyny ýaşyrmak üçin milletçiligi bahana arar. Bärde milletçilik ýok. Bärde öz ornuny alaýar öýdüp kürsüsini beresi gelmeýän nadan ýolbaşçylar bar.
Baÿram aga yetishyan turkmen yashlarynyñ kopusining gaygysy mashgala eklemek. Quo'nyñ aydyshy yaly okuwy gutaran gaydasy gelayenok. Ozingiz has ongat bilyansingiz.
Dashary yurtly hunarmenler meselesini bolsa doly goldayan. Gaytam biziñ uniwersitetlerimize shwyle guyschli mugallymlar getirip adam yetishdirmeli. Balygy hemishe bashgasyna tutduryp yorman ozumizem owrenmeli nadip tutmalydygyny.
Temanyň ady iki bölekden ybarat:
1. Ýokary tehniki bilimi bara wiza bas . Bu sözleri Pol Otellini aýdýar. Ýagny kimiň ýokary tehniki bilimi bar bolsa, kimiň bilimi güýçli bolsa, kim gowy hünärmen bolsa, şoňa Amerikada galyp işlär ýaly wiza basmaly diýýär. Aý wiza bassaň, soňrak Amerikada ýaşap, Amerikan bolup gidýälerdä. Ýagny aýtjak bolýany, bize şeýle adamlar gerek, Amerikan bolsunlar.
2. Amerikanyň beýikliginiň sebäpleriniň biri. Bu bolsa meniň goşandym. Amerika şeýle aýakda dur. Uly uly laboratorýalary, Intel, NASA, Milli laboratoriýalary, IŇ WAJYP nokatlaryna çenli daşary ýurtdan asylly adamlar otyr. Olara wizada berdiler, grajdanam etdiler.
Meselem, Müsürde doglan Ahmed Zewail hem bar, himiýadan Nobel baýragy alan. Amerikada dogulmady, emma Amerikada işleýär we köpden bäri Amerikanyň grajdany. Şoňa sen Amerikan däl, ýa Amerikan heleýiň bar (aýaly Amerikanmy doly bilemok) diýýän ýok. Ol eýýäm döwlediň ylmy soraglardaky uly ýerlerinde otyr.
Meniň aýtjak bolýanym, mundan 20 ýyl soň bir sany Hytaý hem Türkmenistanda şol ýerlerde otursa meniň garşylygym ýok. Türkmenistany öňe süýrejek adam gerek bize.
Einşteýnem,
Oppenheimer hem,
Fermi hem Amerikan
däldiler! Häzirki Office
of Energy' nyň
başlygy, Stiwen Çu
hem iki sany Hytaýyň
Amerikada dogran
çagasy
Original Amerikaly halk yokdur bir indeyslardan bashga. Shu wagtky amerikan ilatynyn hic haysam amerikaly dal. Hemmesi atam dowrunde Yewropadan gelenler. Tm'da hunarmen hakda bolsa aytjak zadym, her hepde saglyk yol, stadion, chäre, yashuly geljekmish diyip studentlar köchelerde entäp yörse, bagyshla yöne NAHHHHH SANA HUNARMEN, TURKMENISTAN diyesim gelya
Einşteýnem,
Oppenheimer hem,
Fermi hem Amerikan
däldiler! Häzirki Office
of Energy' nyň
başlygy, Stiwen Çu
hem iki sany Hytaýyň
Amerikada dogran
çagasy
Original Amerikaly halk yokdur bir indeyslardan bashga. Shu wagtky amerikan ilatynyn hic haysam amerikaly dal. Hemmesi atam dowrunde Yewropadan gelenler. Tm'da hunarmen hakda bolsa aytjak zadym, her hepde saglyk yol, stadion, chäre, yashuly geljekmish diyip studentlar köchelerde entäp yörse, bagyshla yöne NAHHHHH SANA HUNARMEN, TURKMENISTAN diyesim gelya
Tmhearty goldayan. Shol hunarmenleri shol berjek pulymyza ishletman uniwerlere dyksak name ?! Ondan has kop pul bermelem bolsa sheyle edenin yagshyrak yaly
Edil bu temada ýaşlar yzyna gaýtmaly eýle beýle diýmekçi bolamok. Ýönekeý aýtjak bolýan zadym, bize bilimli, sowatly, öz işiniň ussady hünärmenler gerek.
Matematika, fizika, himiýa we ýenäni okatjak professorlar gerek. Oba-hojalygy, çöli we ýenäni öwrenjek alymlar gerek. Güýçli güýçli doktorlar gerek. We ýene ýeneler gerek. Milleti näme, gyzlary halaýarmy, birden köpelip oba boljakmy, pylan, pysmydan gyzyklandyranok. Kanundan çykman halal işlejek şeýle adamlar gerek diýjek bolýan.
Ýöne senem, Quo hem dogry belleýär. Biziň özümiziňkilere hem idedilenok, ýerine bir uly firma tutulýar. A firmada öz hünärmenlerini özi getirýär. Döwlet lükgeje puly firma berýär, a firma bolsa kimi tapsa şony getirýär. Ters ýagdaý.
amerika tarapy Ahmet Zewaile zat diymezle, gyzykly yeri Musurde oña nahili garayalar?
a) amerika satylan donuk.
b) musur halkynyñ buysanjy.
a-my b-mi?
Pikiriñ dogry welin, Türkmenistan kanunçylyk taýdan düýpli reforma geçirmese hiç kimem gelmeýä! Görýäñä Mts'i hany kanun, ýerli raýatlar shoña bar git diýip kowan ýoga, ony diñe biziñ bespirel kanunymyz kowdy!