Bilim sistemasy nahili bolmaly?
"Bilimli we bilimsizin arasynda edil diri bilen olinin arasyndaky yaly tapwut bar." -Aristotel.
Bolya, Turkmensitanda hemme zadyn erbetdigi dushnukli. Totalitarizm, kleptokratiya, korrupciya, pes ekonomika, ishsizlik, bilimsizlik, infantilizm, oligofreniya, rimming...
Biz yashlar bolsak, gelejegem yashlaryn elinde bolsa, diymek biz bet-da! Gelejegi dolandyrmak bize dushya, shuwagtdan tayyarlanalyn. Taze sistemalar barada, olaryn gowy/ervet taraplaryny, peydaly/peydasyz yerleri barada pikirlenelin.
Kop erbetlik bilimsizlikden bashlayar, shonyn uchin taze bilim sistemasyny hodurleyan:
Chagalar bagy – 2-6 yash aralygy. Gatnamak hokmany dal, ene-atanyn islegi boyuncha. Synagsyz alynyar.
Tayyarlyk mekdep – 3 yyl, 6-9 yash aralygy. Hemme rayatlara hokmany. Synagsyz alynyar.
Bashlangych mekdep - 4 yyl, 9-13 yash aralygy. Hemme rayatlara hokmany. Tayyarlyk mekdebinin dowlet synagyny tabshyrmaly.
Orta mekdep – 4 yyl, 13-17 yash aralygy. Hemme rayatlara hokmany. Bashlangych mekdebinin dowlet synagyny tabshyrmaly.
Orta profesional okuw – 2 yyl, hokmany dal. Orta mekdep dowlet synagyny tabshyrmaly.
Yokary profesional okuw - 4 yyl bakalawr, 2 yyl magistr, hokmany dal. Orta mekdep dowlet synagyny tabshyrmaly.
Yokary bilimden sonky okuw – aspirantura, doktorantura, hokmany dal, dowlet synagyny tabshyrmaly.
Sheylelikde:
* 11 yyllyk orta bilim (tayyarlyk + bashlangynch + orta mekdep), Turkmenistanyn ahli rayatlary uchin hokmany derejede alynmaly.
* Mekdepler esasy dowledinki bolmaly, yone hususy mekdep achmaga-da yol berilmeli.
* Dowlet synaglar hemme mekdepler uchin (dowlet we hususy) den bolmaly we bir wagtda gechirilmeli.
* Tayyarlyk ya bashlangych mekdebin dowlet synagyndan gechip bilmanler sonky yylyny tazeden okamaly.
* Orta mekdebinin dowlet synagynyn netijelerine gora yokary profesional okuwa (Universitet) alynmaly, pesirak yazanlar orta profesional okuw, has pes yazanlar indiki yyl tazeden yazyp bilmeli.
* Esasy bilim, turkmen we inlis dillerinde berilmeli.
* Mugallymyn aylygy uly bolmaly we bilimi her 3-4 yyldan dowlet derejesinde barlanyp durulmaly.
* Okuwchylaryn mekdep eshikleri bolmaly, (Universitetda yok) yone tahya geymek, sach osdurmezlik, telefon getirmezlik yaly absurd duzgunler hich yerde-de bolmaly dal.
* Okuw 5 gunlik, 6-7-nji gunler dynch.
* Chare, serdar yoly, marshirovka, koridor yok.
Shu sistema uchin shuwagt in yetmeyan zat – bilimli pedagog. Bilemok, nadip muny in az wagtda chozup bolar, yone bashlamaly we chozmeli.
Dine tema degishli zatlary: goshmaly, ayyrmaly, duzeltmeli, sadalashdyrmaly, anyklamaly, gizlemeli we sh.m. yerleri konkretno we konstruktiw edip yazalyn.
FLOODA YOK DIYIN!
11 yyl orta okuw nahili?
Normal(47%, 20 adam)
Kop(23%, 10 adam)
Az(11%, 5 adam)
Bildirenok, men eyyamokuwy gutardym(16%, 7 adam)
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 142/142 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 2 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 142
Ysrayyllardan owrense bolar bu meselede, chunki olar yurt yok yerinden yurt doredip we shol dowleti osen dowletler hataryna goshup bildi 40-50 yylyng ichinde!
10 yıl yetyarle.
Israel gowy nusga, yone Singapur dowledi hem 40-50 yylda shu temada gaty gowy derejelere yeten. Yalnyshmasam Nazar agzamyz shol dowletde okap goren, orta bilim sistemasynda habary bardyr.
Singapuryn bilim sistemasynda on gowy zat: iki dillik syyasady. Yagny olarda inlis dili bilen oz ene dilleri den derejede okadylyar. Netijede okwuchylar iki dili hem gowy bilyarler. Bize-de geregi shulmyka diyyan.
hawa bolup biler, ideshdirip gormeli. mengem shu wagt yatan yerimden ozumche yazyp yatyshym, bulardan habarym yok. yone diyjek bolyanim shol sistemalaryng birini bizde de durmusha gechirjek bolmaly.
bilshime gora singapurda 4 dil (inlische, hytayca, malayca, we hindilering bir dili) dowleding resmi dili.
Howwa, shona gora, Inlis dili bilen bilelikde, mekdeplere gora, shol beyleki 3 dilin biri okadylyar.
Bizde dine turkmen dili bar, shonyn cuhin hemme mekdep-de turkmen we inlis dili bolsa yeterlik. Elbetde, ayratyn mekdeplerde goshmacha dillerem, ya-da inlis dilinin yerine, ors, hytay, nemes dilleri hem bolsa bolar, yone esasy inlis bolmalymyka diyyan.
tr'de 8yyl hokman okamaly , eger uniwere girmek islesen 12yyl okamaly
Turkiye barada herkim birzat diyyar. Internetda duwuwli maglumat tapmadym.
Yone nahilem bolsa 8 yyl gaty az. Osen we osup baryan dowletlerin kopusinde 10-12 yyl aralygy.
Bu temada gyzyklanýanlara bir salgym bar, hany jyklaň:
http://www.aip.org/fyi/2011/016.html
Makalanyň çykan saýty American Institute of Physics, makala Harward uniwersitetiniň akademikleriniň geçiren barlag işiniň netijesine görä düzülen.
http://www.hks.harvard.edu/pepg/PDF/Papers/PEPG10-19_HanushekPetersonWoessmann.pdf
Serediň nähili tankydy makala. Esasanam, ura-patriotlar seretsin. Amerikanlar amerikan okuw sistemasyny tankyt edýä, biz bolsa hol iliň soňunda bolsagam, tankyt edäýseň ura-patriotlar çydap bilmeýär.
Iňlis dilini gowy bilmeýänler üçin gysgaça mazmunyny aýdaýyn. 56 senagatlaşan ýurtlaryň arasynda geçirilen standartlaşdyrylan matematika ekzamenleriň netijesine görä, Amerika diňe 30-njy orunda barýar. Eger garyp-gasarlary, immigrantlary, garalary aýyrsaňam, ýene-de Amerika 15-25-nji orunlarda barýar. Aý ene-atalardan uniwersitet okanlaryny sanasalaram, şonda-da Amerika yzda. Öňde barýanlar Hong-Kong, Günorta Koreýa we Finlandiýa. Onsoň bular öz bilim sistemanyň biderekliginiň netijesini çykarýalar, we diňe pulyň kömek etmejegini aýdýalar. Sebäbi Amerika eýýäm kän pul sowýa bilime, üstesine-de, häzir krizis.
Makalanyň soňunda bolsa, Nobel Baýragyny alan belli alym Ernest Ruzerfordyň sözleri bar, gaty janyma ýarady:
“Gentlemen, we have run out of money. It is time to start thinking.”=Jenaplar, bizde pul gutardy. Indi pikir edip başlamaly wagty geldi
Ýene bir sitata:
All of these steps --- funding basic research, science and innovation, making tough budget cuts, and implementing strong management reform ---will help us win the future by out-innovating, out-educating and out-building the rest of the world. Together we will lay the groundwork for the nation’s future prosperity and security, create jobs, and lead the world in a clean energy economy.
Steven Çhu
Energy Secretary and Nobel Prize winner
Bolya, Turkmensitanda hemme zadyn erbetdigi dushnukli. Totalitarizm, kleptokratiya, korrupciya, pes ekonomika, ishsizlik, bilimsizlik, infantilizm, oligofreniya, rimming...) -
bolanok, turkmenistanda hemme zat gulala- gullik. dowler doly derejede ozmese, onin erbet diymeklik nadigry. Turkler hem 70 yil on bizin yali derejededi. wagtyn gecmegi bn osdiler.
ayhan dost oran yerlikli temada jaydar zatlar aydylypdyr. umuman men pikirimce su wagt bar sistemany oz bolmalysy yaly ishletsen kem bolmazmyka diyyan.
meselem bizinki 10 yyllyk bolsa shol durshuna durup on ichinde owredilyan zatlary guychlendirsen, sen aydyshyn yaly synag sistemasyny guychlendirsen gowy bolmagy mumkin. menem ashakda pikirimi yazjak sheyle
1. bilim beryan edaralaryn hususy gornushlerini doretmeli on yanyndan dowletinkini hem yoretmeli (yagdayy yoklar uchin) karochy islan, basharan, puly kop hususy okasyn, yone dowletin mekdeplerinin hem hili pes bolmasyn
2. esasan yokary bilim beryan edaralar bilen senagat-sowda we beyleki is guramalarynyn arasynda baglanshyk osdurmeli yagny oylap tapylyan zatlar goni praktikada ulanyp bolar yaly, okuwy gutaranlar goni ish barada bir zatlar biler yaly etmeli
3. kredit okuw sistemasyna gechmeli. yagny her sapakda oz agramy bar. ol her semesterde gutaryar. ony islan mugallym duzup bilyar. mysal uchin Gadymy Seljuk imperiyasy diyen taryh sapagy bolsa eger okuwcylar gyzyklanmasa o sapak ozi yitip gidyar, ona derek Turkmenistanyn 18-nji asyr taryhy diyen sapak gyzyklanma kop bolsa onda mugallym o sapagy acyp bilyar. Yagny sol dowre gora curriculum duzmek meselesi.
4. Synag sistemasyny yylda bir gezek etmeli dal-de ony hem liberallasdyrmaly. Yagny goy islan adam islan wagty kompyuterden ekzamen tabshyryp bilsin. Sebabi men meselem bir yakyn garyndashym yaramasa shol yyllyk ekzamen hem shona gabat gelse men ekzameni gowy tabshyryp bilmerin. Shular yaly islan wagtyn girilyan ekzamenlerin arasynda TOEFL IELTS we SAT ekzamenlerini aydyp bolar.
aydara zat kan umuman
berekella,hany bilmin muny bellige alyamykan,Ayhan,seni geljekde,bilmin edip bellemeli,hany indi normal prezigem tapylaysa,wey,birden gabanyp,sheytjek diyayseler,bizingkIler okabam edenoklara
Mowzugyny haladym. Emma hic kim bizdaki okuw sistemanyn icine seretmandir-da.
Orta mekdeplerin algebra owretjek bolshy SSSR
yn injiner edip yetishdiryan mekdeplerinden galan. <br>Mysal:Matematika-da islendik mowzukda proof edilyar. OKuwcylar sandan x,y,zden kop kesgitleme goryarler. Mugallymam sony okap beryar we yat tutmaga tabshyryar. Okuwcylaryn okdeleri yat tutyar yone mysaly cozmekde tormozit edyarler.Menin 2 sany jigim bar. Biri orta mekdebi gaty ustunlikli tamalan, beylekisi yurdymyzdaky turkmen-turk mekdeplerin birini normalno tamamlan. Uniwere tayynlamda olara bir mysal beryan. turk mekdepde okan derrew formulasyny yazdy we cozdi. Orta mekdebi okan jigim entek mysaly yat tutan kesgitlemelerinin haysysy bilen cozjegini bilman durdy.
Ine bu-da bizin bilim sistemamyzyn icindaki yalnysh. Biz-de entegem sol SSSR`yn stilinde sapak dusundirilyar. Kitaplar sol kone kitaplaryn tazeden yazylan hilegi. Taryhdan DARWINIZM oredilyar entegem. Kitabyn dashy taze yone ici sol onki kitap.
Diymek owredilyan materiallaram duybinden uytgetmeli. Dowrebaplashdyrylmaly.
Bu arzuwlar hacan amala asarka
Dogry aýdýañ ýöne diñe bilim sistemany dälde harby sistemanam düýpgöter üýtgetmeli, sholary halys bolmasa Günbatar ýurtlardan göçiräýmeli. Ýöne näme üçin hiç zady üýdgedenoklar garry heleýi müñ bezeseñ gyz bolmaz diýilshi ýaly 2 sany täze mekdep gursañ bilim sistema düzelýämika?
Türkmenistandaky ÝOJ-laryñ hemmesine harby okuw (waýenniý kafedra) goşmalylaý. Şu wagt TPI-de, TDU-da, TOHU-da, TDLU-da bar (TDU we AI-dada bar öýdýän anyk bilemok). Okuwy gutaryp gulluga gitmez ýaly etmeli.
Ýene bir zat hünärment mekdeplere-de (litseýler) seretmeliläý. Mysal üçin, 4-nji litseýi gutaran gyzlar, TmCell-de ýa Internet kafelerde işleýäler. Müşderiler bilen gürleşip bilenoklar. Müşderi bir zat soraýsa, müşderiň özüni utandyrýalar sorany üçin.
200 sany wzatichnik mugallymy atmaly onam tv de hemme mugallyma gorkezmeli. Diskinam her bir mugallyma yadigarlik bermeli. Goy pul diyende atylan mugallymlar goz onunden gitmez yaly. Özam atanynda bet gyzyk tasirli edip öldurmeli.
200 sany wzatichnik mugallymy atmaly onam tv de hemme mugallyma gorkezmeli. Diskinam her bir mugallyma yadigarlik bermeli. Goy pul diyende atylan mugallymlar goz onunden gitmez yaly. Özam atanynda bet gyzyk tasirli edip öldurmeli.
Eyrandaky yaly krandan asyp, Ors bazaryn yanynda goymaly diysene daňa cenli......
gahar hemme zady diydirya-da......Yone dash etsin..