Adamä öz razyçylygy bilen janyna kast etmäne rugsat bermelimi?

Salam Hormatly agzalar!

Bu günki temamda ewtanaziýa (euthanasia/Эвтаназия- grek sözünden gelip çykyp, gowy ölüm diýen manyny berýär) barada gürrüň bermekçi.

Ewtanaziýa - bejerişi bolmadyk keselden ejir çekýän, çydamsyz agyry çekýän adamlaryň öz islegleri ýa-da islegsiz öldürilmegi. Bu adama ölüm getiraýjek dozada ukol edilmegi ýaly görnüşlerde amala aşyrylýar. 

Ewtanaziýanyň 2 görnüşi bar: aktiw hem-de passiw ewtanaziýa (şu iki sözüň türkmençesini hiç kellame gelmedi). Passiw ewtanaziýa doktorlar tarapyndan ýarawsyza ýaşaýyşyny dowam etdirmek üçin edilýän terapiýasyny bes etmek we aktiw ewtanaziýa ýarawsuza doktorlar tarapyndan onuň çalt we agyrysyz ölmegi üçin mediki serişdeleri goýbermekleri. Aktiw ewtanaziýa köplenç doktorlaryň kömegi bilen jana kast edilmegini (samoubiystýo s wraçhebnoy pomosh'yu) hem degishli edilýär (ýarawsuz adama öz haýyşdy boýunça ömür gysgaltýan dermanlaryň berilmegi).

Mundan başga-da razyçylykly (dobrowol'naya/voluntary); razyçylygy berip bilinmedik (ne dobrowol'naya/non-voluntary) hem-de razyçylyksyz (neproizvol'nyy/involuntary) tapawutlandyrylýar. 1-nji gornüşinde ýarawsuzyň öz razyçylygy/öz haýyşy boýunça edilýär. Bu görüşi kanun tarapyndan Belgiýada, Lýüksemburgda, Niderlandiýada, Şweýsariýada hem-de ABŞ-nyň Oregon we Waşington ştatlarynda rugsat berilen. 2-nji görüşi ýarawsuzyň özüniň razyçylygyny bilip bolmadyk ýagdaýyna (meselem: kiçi çaga). Bu dünýäde hiç ýerde kanuny rugsat berilmedik. 3-nji görnüşi bolsa ýarawsuzyň garşy bolan ýagdaýyndada ulanylanda aýdylýar. 

Bu termin ilkinji gezek Frensis Bekon tarapyndan öňe sürülip başlanyp, ikinji jahan urşuna çenli giňden ulanylypdyr. Ýöne soňra nasist hereketleri sebäpli bu ideýalar uzak wagtlyk ýapylýar. Belli adamlaryň içinde Zigmund Freýd bejerişi bolmadyk rak keselini bilenson öz Londonaky öýünde 1939-njy ýylda, 19 sany ýerli anesteziýa bilen geçirilen operasiýalaryndan soň çydaman Doktor Şura tarapyndan "öldürilýär".

20-nji asyrlaryň soňlarynda ewtanaziýa has ýiti we köp öňe sürülýän uly meselelerinň birine öwrülýär. Ýöne Gippokrat kasamyna ters gelýär diýip häzire çenli köp ýurtda ulanylyşy ýol berilmedik ölüm usuly bolup durýar. 

Bu ewtanaziýa barada bilinmeli esasy maglumatlar. Birine nebsiň agyrany üçin öldürmek (mercy killing) ýa-da onuň bir keselden ejir çekýanligi üçin öldürmek, yagny ewtanaziýa jenaýat hukugynda giňişleýin ulanylýan terminleriň biridir. Etiki tarapdan esasy wajyplygy ýarawsuzyň özi razyçylyk berenine ýa bermedigine üns berilýär. Name bolandada ýöne Iňlis (ýokarda agzalmadyk ýurtlaryň barsyndada şeýledir) hukugynda ewtanaziýa garaýyş gönümel: Bir adamyň ýaşaýyşyny, ömrüni gysgaltýan iş etmek, ýarawsys adam ejir çekýän hem bolsa GADAGAN! Yewropada 1999-njy ýylda güýje giren Adam Hukuklar Akt (Human Rights Açt 1998) hem ewtanaziýa degişli hukugy üýtgetmedi. Bu aktyň esasynda her adamyň ýaşamaga hukugy bar, emma ölmäne hiç kimiň hukugy ýok. 

Bu barada nähili pikirleriňiz bar? Adam gaty ýarawsuz ýatan ýagdaýynda oňa ölmäne komek etmek dogrumy ýa ýalňyşmy? Näme üçin? 

Şu babatda 2010-njy ýylda (ööööňňň çykan ýaly edip ýylyny görkezen bolaýynla 🙂) ýaman täsirli bir hindi kinosy çykdy: Guzaarish (görmegi maslahat berýän, bu temada köp zatlara düşündirilýär. Hindi kinony halamasaňyzam şuny gorüň, mydamaky ýaly söýgi barada däl-de, diýseňuly mesela üns berilen kino ekeni.)

P.S: Agzalar, sizden uly haýyş: GAÝRAT EDIP TEMAMY FLOODLAMAŇ (t.e.: "mena bilemmok", "kofejik içip"..)

P.S.: Käbir aýtjak bolan zatlarymy dogry düşündirip bilmedik bolsam aýyplaşmaň. Iňlisçeden terminleri we käbir zatlary takyk manysynda terjime etmek kynyrak.
Çeşme:
 1) Wikipedia
2) Jonathan Herring, Criminal Law (3rd edn, 2008)
3) Oxford Dictionary of Law (7th edn, 2009)