Adamä öz razyçylygy bilen janyna kast etmäne rugsat bermelimi?
Salam Hormatly agzalar!
Bu günki temamda ewtanaziýa (euthanasia/Эвтаназия- grek sözünden gelip çykyp, gowy ölüm diýen manyny berýär) barada gürrüň bermekçi.
Ewtanaziýa - bejerişi bolmadyk keselden ejir çekýän, çydamsyz agyry çekýän adamlaryň öz islegleri ýa-da islegsiz öldürilmegi. Bu adama ölüm getiraýjek dozada ukol edilmegi ýaly görnüşlerde amala aşyrylýar.
Ewtanaziýanyň 2 görnüşi bar: aktiw hem-de passiw ewtanaziýa (şu iki sözüň türkmençesini hiç kellame gelmedi). Passiw ewtanaziýa doktorlar tarapyndan ýarawsyza ýaşaýyşyny dowam etdirmek üçin edilýän terapiýasyny bes etmek we aktiw ewtanaziýa ýarawsuza doktorlar tarapyndan onuň çalt we agyrysyz ölmegi üçin mediki serişdeleri goýbermekleri. Aktiw ewtanaziýa köplenç doktorlaryň kömegi bilen jana kast edilmegini (samoubiystýo s wraçhebnoy pomosh'yu) hem degishli edilýär (ýarawsuz adama öz haýyşdy boýunça ömür gysgaltýan dermanlaryň berilmegi).
Mundan başga-da razyçylykly (dobrowol'naya/voluntary); razyçylygy berip bilinmedik (ne dobrowol'naya/non-voluntary) hem-de razyçylyksyz (neproizvol'nyy/involuntary) tapawutlandyrylýar. 1-nji gornüşinde ýarawsuzyň öz razyçylygy/öz haýyşy boýunça edilýär. Bu görüşi kanun tarapyndan Belgiýada, Lýüksemburgda, Niderlandiýada, Şweýsariýada hem-de ABŞ-nyň Oregon we Waşington ştatlarynda rugsat berilen. 2-nji görüşi ýarawsuzyň özüniň razyçylygyny bilip bolmadyk ýagdaýyna (meselem: kiçi çaga). Bu dünýäde hiç ýerde kanuny rugsat berilmedik. 3-nji görnüşi bolsa ýarawsuzyň garşy bolan ýagdaýyndada ulanylanda aýdylýar.
Bu termin ilkinji gezek Frensis Bekon tarapyndan öňe sürülip başlanyp, ikinji jahan urşuna çenli giňden ulanylypdyr. Ýöne soňra nasist hereketleri sebäpli bu ideýalar uzak wagtlyk ýapylýar. Belli adamlaryň içinde Zigmund Freýd bejerişi bolmadyk rak keselini bilenson öz Londonaky öýünde 1939-njy ýylda, 19 sany ýerli anesteziýa bilen geçirilen operasiýalaryndan soň çydaman Doktor Şura tarapyndan "öldürilýär".
20-nji asyrlaryň soňlarynda ewtanaziýa has ýiti we köp öňe sürülýän uly meselelerinň birine öwrülýär. Ýöne Gippokrat kasamyna ters gelýär diýip häzire çenli köp ýurtda ulanylyşy ýol berilmedik ölüm usuly bolup durýar.
Bu ewtanaziýa barada bilinmeli esasy maglumatlar. Birine nebsiň agyrany üçin öldürmek (mercy killing) ýa-da onuň bir keselden ejir çekýanligi üçin öldürmek, yagny ewtanaziýa jenaýat hukugynda giňişleýin ulanylýan terminleriň biridir. Etiki tarapdan esasy wajyplygy ýarawsuzyň özi razyçylyk berenine ýa bermedigine üns berilýär. Name bolandada ýöne Iňlis (ýokarda agzalmadyk ýurtlaryň barsyndada şeýledir) hukugynda ewtanaziýa garaýyş gönümel: Bir adamyň ýaşaýyşyny, ömrüni gysgaltýan iş etmek, ýarawsys adam ejir çekýän hem bolsa GADAGAN! Yewropada 1999-njy ýylda güýje giren Adam Hukuklar Akt (Human Rights Açt 1998) hem ewtanaziýa degişli hukugy üýtgetmedi. Bu aktyň esasynda her adamyň ýaşamaga hukugy bar, emma ölmäne hiç kimiň hukugy ýok.
Bu barada nähili pikirleriňiz bar? Adam gaty ýarawsuz ýatan ýagdaýynda oňa ölmäne komek etmek dogrumy ýa ýalňyşmy? Näme üçin?
Şu babatda 2010-njy ýylda (ööööňňň çykan ýaly edip ýylyny görkezen bolaýynla 🙂) ýaman täsirli bir hindi kinosy çykdy: Guzaarish (görmegi maslahat berýän, bu temada köp zatlara düşündirilýär. Hindi kinony halamasaňyzam şuny gorüň, mydamaky ýaly söýgi barada däl-de, diýseňuly mesela üns berilen kino ekeni.)
P.S: Agzalar, sizden uly haýyş: GAÝRAT EDIP TEMAMY FLOODLAMAŇ (t.e.: "mena bilemmok", "kofejik içip"..)
P.S.: Käbir aýtjak bolan zatlarymy dogry düşündirip bilmedik bolsam aýyplaşmaň. Iňlisçeden terminleri we käbir zatlary takyk manysynda terjime etmek kynyrak.
Çeşme:
1) Wikipedia
2) Jonathan Herring, Criminal Law (3rd edn, 2008)
3) Oxford Dictionary of Law (7th edn, 2009)
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 62/62 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 23 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 62
rugsat bermelimi?
kim meni ölümden saklap bilýämiş, menden başga? 🙂
meng pikirimche erki oz elinde bolmaly. Yagny islese rugsat berilmeli
agajanh, doly okap chyk ahyryn! Sen oljek diysen hich kimin saklap bilmejegi gorunip dur. Oz janyn oz elinde. Yone barde gep kabir yagdaylarynda rugsat bermeginin kanunlashdyrylmalymy ya yok diyen sorag orta atyldy. Sen ozuni olduren yagdayynda sana kanuny tarapdan samoubiyca, senin eden ishine bolsa samoubiytsvo diyip tassyklanar.
Halkyn ichinde we esasanam mediklaryn arasynda gaty aktual tema.
Bu barada jedellen hijem gutaranok.
Din eftanaziya yeke agyzdan garshy. Yone akylly ylym (разумная наука) kabir yagdaylarda eftanaziya yol beryar. Agyr dilemma. Menem yagdaya gora yol bersen bolar diyip hasaplayan.
tmheart, senin aydanlaryn dinde nahili derejede dogry? Oz janyna kast etmek in yazgarylyan zat dalmi eysem?
tazeden bari olum hakda kan tema acylyalay 🙂
Suicide dalmi bu aydyanyn? Dinde bu uly guna ahyry!
@bbj: men oz pikirim diydim. Din gadagan edyar elbetde. Shol chekyan kosenjiñ gunalariñ yuwulmasyna sebap bolyar. Alla soyen guluna ejir berermish bu dunyade kiyamatda hasabynyñ yeñil bolmagy uchin.
@Ayhan: Dinde name diyilyani yazmadym menem oz pikirimi yazdym. Bibijan onsuzam bilyara dindaki hokumini meselaning.
Onda sen pikirin Islam dinin prinsiplaryna garshy gelyada ha? Men dogry dushundimmi?
Gaty uly/kyn tema imo...
Barde yene bir dushniksiz zat bar: Kabir agyr yaraly adamlar, akyl taydan pikir edip bilenok ya-da voobshe gurlap/signal berip bilenok! Ine sholarynykbalyny yakynlary chozmelimi ya chozmeli dal?
Meselem haysy yagdayda rugsat berilse kabul edip boljak/haysy yagdayda duybinden kabul edip bolmajak, biraz ginishleyin pikirinizi dushundirayseniz?
Meselem, Cyurih klinikasynda Kanadanyn grazhdany bolan bir ayala ewtanaziya edilipdir. Ayalyn olmek isleginin sebabi yoldashy yogalandan son yzyndan gitmek islegi eken. Bu eysem eyyam akyla sygmajak zatlaryn biri dalmi?
Ya-da ovechku Dolli hemmamiz tanayas (yalnyshmasam klon edilen). Ol hem 6.5 yyl yashap, yzynda 6 sany yagnyonek goyup ewtanaziya edilen. Bu sonky aydanym yone haywan ewtanaziyasyna degishli bolup duryar. Adamdan duybinden ayratyn mesele.
@Ayhan: men dine uyyaryn sebabi halas bolmagy shinda goryarin. Meselem Darwinem christian bolupdyr. Darwinizm bolsa onuñ oz garayshy. Meñem dunya bir garayshym bar. Jogabam meñ garayshym.
Herkimin manlayynda hacan olmeli bolsa, shonda olmeli menin pikirimce. Belki gutular?! Erki bilen diyyaniz welin, adam agyr yagdayda bolanda hem psihologiki tarapdan guycli bolanok, hem fiziki tarapdan. Shonun ucin alyan karary kan bir aktual dal menin pikirimce. Cunki ya garyndashdyr lukmanlar ya bashga adamlar pressure ederler ya oz uje psihologiyasy anormal bolar. Garaz kan faktor bar.
Ewtanaziýa, bu gowşak adamlar üçin. Özüne şikes ýetirip bilmejek adamlar üçin ewtanaziýa peýda bolýar. Käbir adamlar keselden ýada başga zatlardan bizar bolsalar, özüni kast etmäni problem tapmaýarlar. Emma başgalar bular ýaly ýoly başarmaýalar, şonuň üçin öz razyçylygy bilen janyna kast etmäne rugsat bermeli.
uly bolsa-da gaty gowy yazyldy. Thanx Bibijan, klassniy perevod! 🙂
Ayhan, shu mesela on birhili kritikal garayadym. Yagny name diyjegimi bilemmokdym. Yone gechen yyl bir zat eshtdim: Amerikada bir ayal 16 yyl komada yatanyndan son oyanypdyr. Yagny 16 yyl yatan adam hich hili hereketsiz, dine yashayysh upjuni etyan tarapyndan apparatda saklanan. Goz onune getir shony ewtanaziya bilen oldurilen bolsa? Yakynlary 16 yyl ona seredipdirler! Yakynlary ejizirak bolup, ona ewtanaziya etmane rugsat beren bolsalar nahili bolardy? Nahak olup gidibermeli ekeni...
men dinde bu tema hakda name diyilipdir bilemok yöne Ayhanyn aydyşy yaly mediklerin arasynda uly jedel bolup durya.hatda bir hassa medigine özüni öldürmegi etikmi dalmi diyip naçe debate etdiler bir wagt.kan yadyma düşenok yöne yalnyşmasam 2 3 yil ön bolmagy ahmal.men pikirime gelende bolsa, men gaty ejir çekyan bolsam özümi birinin janyma degmesi üçin öldürmegine göz yumardym.meselem gelsin ukol bersin em yaly yöne men habarym bolmasyn.habarym öljegim hakynda bolsun yöne.
Meñ pikirimçe Gaty Agyr yagdayda uzak wagtlap yagny birnache yillap kosench chekjek bolsa. Halas etmage hich hili umyt yok bolsa hassanyñ consciousness'i yerinde bolup ozi kabul etse bolup biler.