Näme üçin döränok?
Öňki döwrüň ýazyjy-şahyrlarynyň eserlerini, goşgularyny poemalaryny okamda bir zat ünsümi çekýär. Olaryň eslerleriniň ruhunda poeziýa, romantika we durmuşyň dürli obrazlary bar, käbir sözleri bolsa damarlaryňdaky gany gaýnadýar. Mysal üçin Gurbannazaryň şu goşgusyny alyp göreli, bu goşguda her kim özüne degişli durmuş obrazyny görüp bilýär, maňa degişli däl eken diýjek gaty azdyr:
Men özümi aýamadym hiç ýerde,
Gaýgyda, hesretde, şatlykly günde.
Aglamda geň galdy terkidunýäler,
Bagtlylar geň galyp bakdy gülemde.
Söýemde şeýle bir ýürekden söýdum,
Onuň bir öýjügnem boş goýmadym men,
Adam söýsem, kimligine garaman,
Söýdüm üstünligi, ýetmezi bilen.
Maňa bolsa «beýdip ýörme» diýdiler,
«Seniň bu bolşuňa diýerler tentek.
Sen entek ýaş ahyr, saňa gor gerek,
Seniň bar geljegiň öňüňde entek».
Men özümi aýamadym hiç ýerde.
Gorum gutarar diýip etmedim müýni,
Kä söýenim üçin urdular meni,
Kä gazabym üçin söýdüler meni.
Haýyr işler üçin taýýarlyk boldum,
Şer işiň tersinde goýdum men şeri.
Soň görüp otursam, gutarýar eken.
Diňe berilmeýän zatlaryň gory.
Diňe söýmeýänleň, köýmeýänleriň
Özgäni beýgeltjek ažaýyp syry,
Bir gyzyl manat deý gizleýänlerini
Gutarýar ekeni ýürekde gory.
Men özümi aýamadnm hiç ýerde,
Özümi bagş etdim özgeler üçin,
Dogry, käte azar berýär ýüregim,
Oňam başga zatdan bolmagy mümkin.
Ýa-da Halyl Kulyýewiň şu goşgusyny okanyňda edil Günogar bulwar, şahyryň öz durmuşy göz öňüme gelip gidýär, hotýa o ýerde bolup göremogam (belki bolandyryn, häzirki adyny bilemok şol prospektiň), şahyryňam durmuşyny hem bilemok. Ýöne ony şeýle çeper dil bilen suratlandyrypdyr, goşgynyň köp ýerinde okaýan adam hem öz durmuşyny görýär.
Yene nurun secdi sansyz yshyklar,
Yene owshun atdy gundogar bulwar,
Gysmyljyrap otyr juwan asyklar
Hersinin elinde bur desse gul bar.
Menem peywagtyma aylanyp yorun
Tutup oguljugymyn akja elinden (Göz öňüme gelýär....)
Yone gozlerimi ayryp bilemok,
Gyzlan elindaki bahar gulunden.
Sheyle ter gulleri elwan gulleri,
Bir mahal mana da beripdi bir gyz,
Ey ilkinji soygin ajap yyllary
Unudup bilmeyan men seni hergiz
…student yigitdim gymmat bahaly
Sowgatlar abermek men ucin yatdy,
Gijeler doredyan goshgylarymdan
Basga bir ullkan baylygym yokdy (Gowy suratlandyrma)
Men gosgy yazardym sen bolsan her gun,
Bahar gullerinden baglardyn cemen
Gor nenensi gozel, Gor nenen ter gul
Synlap,sil suwy dek joshardym menem
Yurek bardy bu gullerin icinde
Posa bardy bu gullerin icinde
Seydip ilki soygin gudratyna men
Goz yetirdim bu gunlerin icinde
Indi name? Gecip giden yanwarlar
Dondurupmy yureklerin gabygyn
Posa bilen yanlandyrlan bulwarlar
Sizden mana orun yokmy ya bugun (genialno aýdypdyr)
Zyyany yok! Goy bolmasa bolmasyn
Ashyklara orun bersen, bes mana
Ynha menin eziz oglum jonkuldap
Yetip baryar yigitlerin paslyna
Bayyrlardan yygyp bahar gullerin
Ynha ol-da gurup berer toy bize
Ilkinji soygunin ajap yyllary
Yene gaydyp geler bizin oymuze (Umyt...)
Yene nurun sacar sansyz yshyklar
Yene owshun atar Gundogar bulwar
Ynsan garrasa da garramaz gowun
Baglar garrasa da, bahar bar, gul bar!
Indi esasy soraga gelesim gelýär, näme üçin şol şahyrlar we intellektuallar ölüp gidenden soň şeýle eserler döremedi? Name üçin Alty Garlyýew, Baba Annanow, Nury Halmammedow, Gurbannazar Ezizow, Halyl Kulyýew ýaly beýik şahsyýetler döwrüň diňe belli bir pursatynda ýaşap geçip, soň beýle adamlar döremedikä? Dogry, şol wagtlar türkmen medeniýet, edebiýaty we sungaty çür depä çykypdyr? Ýöne näme üçin häzir ýok? Ýa hazir bar bolanlaryň gadyryny bilemizokmy? Kimler bar? Näme üçin hazirki döredilýän sazlary diňlämde türkmen durmuşy göz öňüme gelenok? Näme üçin?
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 53/53 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 23 iýun 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 53
Elbetde hazirem bardyr. Yone turkmencilikden, turkmen medeniyetinden 1 gram habary yok, talantyny basga millete oykunup bokuny cykarya. Turkmen medeniyetini bilmeyan adamyn yazan zadyndan nadip turkmenciligin tagamyny aljak? Aydaly turkmenciligi bilyarem we doredyarem. A indi yas nesil gadyryny bilenok sebabi olar turkmencilige garsy. Yaslar ucin turkmencilik medeniyetsizlik.
taryhy we dokumental cheshmeleri okanymyzda,hazirki yagdaya name uchin застоя dushenligimizi angsatlyk bn dushinyang,meselem kop turkmenlerimiz entegem sssr dowurini kuyseyar,bu bolsa entek garashsyzlygyng bahasynyng gymmatyna dushinmeyanliginden,taryha ser salsang, turkmenistanyng doremegem meyletinsiz,garashsyzlygam totanleyin,garaz totanliklering dunyasinde doran halk,bize hakyky lider gerek,bolany shol!(MSP)
Yaslar ucin turkmencilik medeniyetsizlik. --- bu barada pikir etmändim, uytgeshik çemeleshme...
Aslynda her ýurduň hem däp-dessury bolýar, diňe türkmenlerde-de däl. Ýöne her zadyň özi ýeri bar. Toýlarda, sadakalarda we medeni çärelerde türkmençiligiň, has dogrusy konserwatiw türkmençiligiň ýollarynyň yzarlanmagy kabul ederlikli bolup biler. Ýöne özümä şu tahýaly ýagdaýa bir nemeräk garaýan. Ylym-bilim ojaklar dünýewi gurluşa degişi bolsa, onda galstuklu we kastýum balakly gelinmegi normal. Ýöne Türkmenistanda diňe türkmen ýok ýa-da başgaçara durmuşda ýaşaýanlar bar. Belki bir gyz kostýum-balakly okuwa gelesi gelýändir ýa ýubka-kofta geýesi gelýändir. Ony tahýa sokjak bolmak nemeräk ýaly...
Eger bu tarapdan çemelşjek bolsak, onda Nury Halmämmediň ýa Gurbannazar Eziziň tahýaly gezenini, ya donly içmekli gezenini bilemok, olar Günbatar stiline ýykgyn edipdirler, plaşly, şarfly, wilwet balakly, galstukly, ýa şoňa meňzeş zatly gezipdirler, Gurbannazar poeziýa äheňini Günbataryň şahyrlaryndan ruhlanyp düzýär. Ýöne onda-da onuň goşgulary Gözel Şagulyyewanyňkydan has türkmen. Ýa meniň göwnümemikä...
Shu surat tipiçno Günbatar Ýewropanyň şol döwürdäki intelligent adamlarynyň geýiniş stili...
Dostjan goryana ozinem yazypsyn. Biz turkmencilik diylende, kella dine tahya, don, telpek, keten we s.m. gelyar. Eysem garyndaslyk gatnasyklary, gonsy sylagy, ula hormat, kica soygi, birek birege hormat [ Onki dowurde orslar bilen agzymyz ajasman yasapdyrs dinimiz ayram bolsa. A indi, sutayda-da musulman musulmany iyjek.(nahili musulman Allah bilya)]... bular hemme milletin medeniyetinde dus gelinmeyan hasyetlerdir. Don-tahya bir gyra (bularada hormat goymaly) turkmen medeniyetini doly owrenmeli.
garyndaslyk gatnasyklary, gonsy sylagy, ula hormat, kica soygi, birek birege hormat -- bular diňe türkmende ýok ahyryn. Käbir milletlerde bular biziňkiden has güýçli bolaýmasa...Meniň soragym başgady...
Sungat oz erkin azat dushunjelenni galama, suroto gechirmekdir. Ozuni dash toveregni ozunche vasp etmekdir. Azatligin erkinligin yok yerinde sungotdon soz etmek cholde yagjak yagishdan soz etmek yalidir. Sungat uli ging mesele. Bu barada yazsan yazivotirmali.
Bir ideologiya hizmat edyan eseri sungat diyip kabul edip bilmeris.
Dushunnurip bilen bolsom gerem name uchin doranak.
Yokarda yazanlam ummasyz bay turkmen medeniyetin bir bolejigi. Bolmanda-da medeniyetini owrenmek ucin gotune gyyma, kellane tahya geymeli dal. Turkmenciligi durmusuna sindirmeli. Yokardaky sahyrlan kan bir icgi ya-da sycgyny owup yazan zatlaryna dus gelmeyan. Yada kompazitorlaryn bolgusuz soz ulananyny. A hazirki dowrun aydymlary dursuna 'Yeah baby! Come on! Aha aha yeah...' dan doly. Eysem dilini doly owrenip osdurmegem medeniyetdir.
Onda näme üçin şol döwürde Türkmen medeniýetini öwrenipdirler (SSSR-de!!!), häzir garaşsyzlykda, Altyn Asyrda we Galkynyşlar Zamanasynda öwrenenoklar? Bulam bir sorag...SSSR döwründe türkmençiligi ýok etmek üçin hemme! zat edilýärdi...
Herkimin oz ideologiyasy bardyr elbetde. Belli bir ideologiyan eyesi bolan sahsyn eserem sol ideologiya hyzmat eder sen teswirlen oz ideologiyany orta goysy yaly.
Shol dowurde Gurbannazaram, Kerim agada SSSR-in ideologiyasy barada yazmaly bolupdyr, dogrumy? Yone dashynda oz içindäki duýgulary hem çykarypdyrlar...Yone elbetde bu olaryn shahsy ideologiyasy däldi...Kerim Gurbannepesiň Gepleýär Maýa Mollaýewa diýen goşgusy bar. Maýa bolsa şol wagtlar türkmençiligi gadagan eden ýolbaşçydy...
Dostjan su sayt soran soragyn dogry adresi. Dursuna yas nesil sutayy sen we menem. Gel bu soragy butin agzalarymyza soraly. BIZ NAME UCIN OWRENEMIZOK OZ MEDENIYETIMIZI?
Dossim her adamin ozune gora yol kartasi bar. Her kimin ozune gora ideologyasi bar. Menem ideologyam senem. Dijek bolyanim belli bir ideologiyalar bar, her dovrin hanha sholoro boyun bolup shol ideologya gulluk edyan eserlere sungat diyip bilmeyan.
tahya,telpek,don,bu atributlaryng hemmesi,kellani we tteni sowuk almazlyk uchin geyilen zatlar,yone shol dowurlerde shapka,kurtka,jinsy bolan bolsa howes bilen geyerdiler,yone hazirki dowurde,dar balak we koynek geymek saglyga zyyanly,meselem,dar jynsy geyan ayal mashgala tebigi dogryp bilmeyar,erkek adamy onelgesiz edip bilyar,milliligem bolsada zorlap geydiryane ylalahamok ,goz ongune getirng,men 17 asyryng adamsyna jynsy geymegini,ya plawka geydirsem,zorluk bn,belkem olmegem ahmal
Hakyky ýazyjy-şahyrlar, sungat adamlary kynam bolsa dogry
ýoldan ýöreýärler. Olar öz döredijilikleri bilen halkyň ýüregine ýol ýasaýarlar. Hemme döwrüň intelligent adamlaryna seretsel olar
halkyň agysy bilen aglapdyrlar. Mysal üçin Gurbannazar şeýle diýýär:
Çünki hak şahyrlar iliň namysy,
Agysyna aglap, gülse gülýäler.
Il-günüň hasratyn ýüregne çekip,
Soňra ýürek agyrsyndan ölýäler.
Doss dovdunay. Yerine otirtdin.
Il günüň derdi bilen ýürek agyrsyndan ölseň Şehit bolýamykaň?
Gardaslar mowzugymyz suwagtlykca sungat. Men oz pikirimi aytdym yenede aytyan bir millet aslyny bilman onini bilmez. Sungatam bolmaz geljegem.
Günesögerjik aýdýanlaryň jany bar...