KERIM GURBANNEPESOW

 

MAŞGALA BASAN ŞAHYRYŇ ELEGIÝASY
 
Häzirki zamanmy, öten zamanmy!
Ýa geljek zamanmy - bermezdim ünsem.
Bu gün öten zaman işligne bakyp,
Ulydan dem alyp,
Oturýan ümsüm…

Indi ençe ýyldyr,
Söýgi hakynda
Öten zaman bilen ýazýaryn şygyr.
Eý, Taňrym! “Söýýärin” diýmegiň ýerne
“Söýüpdim…” diýmeklik niçiksi agyr.

“Söýýärin sen gyzy, söýýärin!” diýip,
Goşgy ýazýan günlem düýndi-le weli,
Indi goşgy ýazsam “Söýýärin!” diýip,
Çykyp dur her ýandan her kimiň dili.

Goňşylarym diýýär: “Alty çagaň bar…”
Redaktor diýýär: “Saçyňam çap-çal.
“Söýýän! Söýýän!” diýip, gaýtalap ýörmek
Indi bu ýaşdan soň – gelşikli gep däl.

Özüňe-de nep däl,
Bize-de nep däl.
Dogry, dogry, entek ýaşyňam köp däl.
Bary-ýogy ýaňy ätläpsiň kyrkdan.
Şonda-da on sekiz ýaşly gyz bilen
Ýeri, aýt, nämişiň barmyşyn parkda?”

“A-haw, parka barýan meniň özüm däl,
Liriki gahryman! Liriki geroý!
Ynanmasaň ynha Mollanepesem,
Hanha Şipaçewem oka-da göräý-

Biri ýetmişinde, biri altmyşda,
Ikisem hemişe parkyň içinde.
Ýeri, näme, meni jyn urupmyşmy
Aýny ýaşda, ýaňy kyrkyň içinde?”

Diýip, her niçikdir olaň deminden
Müň bahana tapyp sypýaňam welin,
Öýe gelseň çagajyklaň öňüňden
Gaçmaga gapy ýok,
Sypmaga delil.

Körpe ogluň diýýär: “Kaka, aý, kaka,
Goşgyňy gazetden okadyk ýaňy.
Bir gyzy söýýärin diýipsiň weli,
Kaka, söýýän diýýän şol gyzyň hany?”

Ýüzüňe seredip has tokar ogluň,
Gaýta has beterin üstüne goşýa:
“Söýýän, söýýän!” diýip ýörsüňle, kaka
Kaka-da gyzlary söýer oguşýa?!..”

Ýene-de bir çagaň, has lälik çagaň
Gerşiňe atlanyp, saçyňdan çekip,
Diýýär: “Indikide parka gideňde
Kaka, şol gyz bilen meni hem äkit!”

Ýeri enesine näme gerekmiş!
Olam hezil edip gülmäge derek,
Gaýta siltenjiräp, ýüzüni sallap,
Ne-hä çaý getirýär, ne-de bir çörek.
Gaýta hüňürdeýär: “Çaý-suw isleseň!
Şol gyzlaň ýanyna ötäýtmek gerek!”

Garaz bir tarapdan –
Çagaň, goňşylaň,
Beýleki tarapdan –
Redaktoryň,
Keýwanyň hem – üçülenji tarapdan,
Şolara baglyrak seniň takdyryň.

Biri siltenjiräp,
Biri öýkeläp,
Biri akyl berip ýuwaş-ýuwaşdan
“Söýýän” diýen sözden mahrum etjekler…
Mundanam bir mydar bormy, ýoldaşlar!
 
DUTAR BILEN AJAL

Ölüm ýassygynda ýatyrdy Ene.
Gapynyň agzynda otyrdy ajal.
Ene balasyna ýüzlendi ýene:
» Getir dutaryňy,
Çal, köşegim çal!

Gözlem ýümulsa-da çalyber oglym,
Belki, ol ýumulan gözlerimi açar«
Çaldy ogly, çaldy, ýene-de çaldy,
Bir aýlap yzyna serpikdi ajal,

Ýene erbetleşdi enäniň haly.
Ene ýene diýdy: çal, köşegim çal!
Çaldy ogly, çaldy, ýene-de çaldy.
Ýene-de bir aýlap serpikdi ajal

Ýene agyrlaşdy enäniň haly.
Ýene Gaýtalady:» çal, batlyrak çal! «
Çaldy ogly, hasam batlyrak çaldy.
Bu gezek üç aýlap serpikdi ajal.

Ýokmyşyn diýärler gudrat diýen zat,
Bu gudraty görse gudratam gaçar.
Dünýäde hemmeler saz çalýan bolsa,
Meger, başyn alyp gaçardy ajal.

Ýene-de hayýalap başlady Ene.
Ene diýdi: demim bolmanka tamam,
Kyrk ýyllap içimde berç tutup giden
Bir syrymy saňa açayýn, balam.

Saza senden beter aşykdym menem.
Çalýana-da aşyk, saza-da aşyk.
Bir gezek on alty ýaşlyja gyzkam,
On alty depäniň üstünden aşyp,

Gitdim goňşy oba saz diňlemäge,
Çalýardy dutary bir gerçek ýigit.
Palçykdan adamyň şeklin ýasasaň,
Şoňa-da saz bilen jan berjek ýigit

Ýetende küküräp iň belent perdä,
Näme bolanyna özümem haỳran
Ýigdiň gujagyna okladym özüm,
Şol ýigit hem seniň ataňdy balam

Dünýäden bimyrat ötüpdi ataň.
Indi şol myrada sen ýetdiň balam
Tä ömrüň ötýänçä ýöret bu käri,
Ýedi kowmuňa-da öwretgin balam...

Gürrüňini zordan tamamlan Ene,
Diýdi balasyna» çal, ýene bir, çal...«
Çaldy ogly, çaldy, ýöne bu sapar
Gaty çyny bilen gelipdy ajal.

Şonda-da tamasin üzmedi Ene.
Ýene pyşyrdady: çal, ýene bir çal!...
Ýöne doňup galdy oglunyň eli
Dutar ýere gaçdy... ýogsam-da weli
Şu gezek baş alyp gitjekdi ajal.
 

BÄGÜLLI ÝIGIT

Bazardan gelýärin. Elimde sebet,
Sebedimiň içi – pamidor, kelem,
Kartoşka, badamjan.. Duralga çenli
Gurady aýaklam
Guruşdy ellem.

Şonda-da dyrjaşyp bar güýjim bilen
Bazardan çykýan-da duralga ýetýän.
Duralgaň öň ýanda – kijijik dukan,
Kiçijigem bolsa – içinde et kän.

Ondanam bir budy sebede atýan…
Awtobusa münýän. Sagynýan sakga.
Keýwany “bir düzüm gyzyl burç getir!”
Diýipdi ahbetin. – Haý, şofýor, sakla!
Awtobusy sakla! – Näme, ýaşuly?
- Aý, neme… gyzyl burç çykypdyr ýatdan…
Näme diýýänimi aňşyrmasa-da,
Gowy ýigit eken. Geçdi-de ýapdan,
Maşyny togtatdy. Açyldy işik,
Menem derrew bökdüm. Aslyşdy sebet.
Bir aýal yzymdan gygyryp galdy:
“Bu şlýapaň bolup ýörşüne seret!
Bir gün unaşyňy burçsyz içeňde
Geçmez öýtdüňmi sen bokurdagyňdan?!”

Awtobusyň içi sarsdy-da gitdi 
Burç söýmez adamlaň pykyrdysyndan.
Menem hüňürdedim: “Gülüpler geçiň,
Öýe gyzyl burçsyz barmajagym hak.
Keýwanyň buýrugy – meň üçin kanun:
Burç getir diýdimi – burç alyp barjak,
Zäk getir diýdimi – zäk alyp barjak,
Ol meniň öz işim. Size bagly däl.
Onsoňam men siziň äriňiz ýaly,
Ýa oglyňyz ýaly ejemogly däl!…”

Şeýdip öz-özüme teselli berip,
Bazaryň çetinden ätledim ýene.
Şeýle bir burçlar bar, köz ýaly burçlar!
- Essalawmaleýkim, burç satýan ene!
Burçuňyz ajymy?
- Datdajyk göräý.
Edil zirk ýalydyr.
- Sagja bol, mama.
Ozalam ot ýaly agzymyň içi.
Keýwanyňkam ýetik. Wah, seňki näme!

… Kelemli, käşirli, soganly, burçly
Bir putluk sebede kertdirip elim,
Bazardan saýlandym, giň köçä çykdym.
Köçe durşy bile gyz bilen gelin.

Garşymdan gyssanyp bir ýigit gelýär
Garagyýçak ýigit, dogumly ýigit.
Bir maralyň ýanna howlygyp barýar
Gujagy bir harman bägülli ýigit.

Şeýe bir, şeýe bir gyssanýar ýigit,
Onda-da şeýlebir gyssanyp gelýär.
Göýä bägülüne bakýanlardanam
Bägülüniň ysyn gysganyp gelýär.

Wah, nämä gyssanýaň, bägülli ýigit?
Wah, beýle gyssanmak nämäňe gerek?
Ýa-da eliňdäki bägüle derek
Sebediňi kartoşkadan dolduryp,
Gyzyl burçdan (we başgadan) dolduryp
Gitmeli günüňe gyssanýarmyň sen? 
Wah, nämä gyssanýaň, 
Bägülli ýigit? 

DEHLEWINIŇ 700 ÝYLLYGYNA DEHLEWIÇE DÖRÄN SETIRLER
 
Seniň gözleriňden ganyp bilemok
Megerem, bu dertden eräp giderin
Gijeler gözüme uky gelenok,
Göz ýaşym gutaryp gurap giderin

Öwlýa sen. Daşyňdan pyrlanyp ýörün.
Kowsaň-da, maslygmy süýräp giderin
Ähdi-peýman diýmek – iman diýmekdir,
Ähdiňden dänäýseň niräk giderin?

Adyň dilde bolsa – bahylyň-da köp,
Dilde men, niçiksi gaýrak giderin?
Ýok, ýok, maňa ýatdyr gaýra diýen zat
Gitse-de ilerik köräp giderin.

Seni iki dünýä çalyşmaryn men,
Egnimi egniňe diräp giderin.
Birden öläýsem-de, Seň ysyň alsam –
Ýene-de direlip, ýöräp giderin.

Adam iki gezek inermiş dünýä.
Çynmyka? Jogabyn durlap giderin.
Ýeke gezek bolsa, menem boş gitsem –
Dünýäden çaga dek çyrlap giderin.

Sen ähdiňde dursaň şahyram durar.
Seni müň beladan gorap giderin.
Bürgüde duşduňmy – bürgüt hem bolgun!
Serçä dönäýdigiň – pyrlap giderin!