Paradigmalaryň netijesi
Bu mowzugy köpden bäri ýazjak bolup ýördüm. Asyl Paradigmalar temasyny, şu ýazgydaky meseleler üçin başlapdym.
Ilki bilen öňräk pikirler bölüminde bolup geçen bir hadysa ylham bolupdy. Saýtyň adminleri, ýene bir sagatdan... diýp pikir ýazypdy. Käbir agzalar muny ýalňyş düşinip saýt ýapylýarmyka? diýp soradylar... şondan ala-goh başlady, hoşlaşyklar, soňky sözlerini ýazýanlar. Aslynda weli, beýle bir zat ýokdy. Sebäp bolsa, ýekeje bir adamyň, saýt ýapylýarmy? diýen soragy adamlaryň pikirlerini gönükdirenine şaýat bolupdyk.
Ikinji bir hadysa bolsa, bir gyz agzanyň häsiýeti baradaky jedeller, temalar, pikirler. Bu agza bilen käbir agzy hapa agzalar gürleşende bu gyz hem sögünýärdi. Emma dogry gürleşenler bilen sögünçli gürleşenokdy. Reaksiýa berýärdi. Dogry, adamyň asyl häsiýeti şeýle reaksiýalar bilen orta çykýar. Ýöne, her adamdan birhili jogap gelmejegi tebigy dälmi eýsem. Meni oýlandyran ýeri şudy, eger hemme adam şol agza bilen sögünçsiz arassa gürleşse diýmek bu agza hem hemme bilen dogry aragatnaşyk etjek ekeni. Belki öz içinde, şahsy durmuşynda duş gelen käbir wakalar sebäpli, başgalara garşy ynam azalandyr. Belki, şonuň üçin özüni goramak niýeti bilen, aslynda ejizlik duýýandygy, ýekelik duýýandygy sebäpli, hemmeler oňa garşy gelýän ýaly bir halat duýýandyr. Şonuň üçinem agyr rekasiýa görkezýändir. Eger adamlar ynamdarlyk oýandyryp biljek häsiýetde bolsady beýle bolman bilerdi. Ýagny adamlaryň sözleri, özlerini alyp baryşlary, adamlary gönükdirýändigine şaýat bolduk.
Üçinji bir waka, arada dini temalarda jedeller köpelipdi, käbir agzalar başga agzalary, saýtda bir konspirasiýa teoriýasy bar ýaly, her hili gelşiksiz sözler, adlar bilen sypatlandyrdylar. Din barada az bolsada köprak maglumata eýe, dini düşinjeleri bilen hormat görýän, dini kimlikleri bilen tanalýan agzalaryň, bu jedelde, uslup hatasy üçin başgalaryny gaty gelşiksiz sözler bilen kemsitmekleri, başgalaryny, din baradaky pikirlerini we dini kimlik bilen öňe çykýan agzalar baradaky pikirlerini gönükdirendigine şaýat bolduk.
Bu 3 hadysanyň ortak bir nokady bar. Jedelleri başladýanlar, ala-gohlary tuzyrýanlar, pitneleri oýandyrýanlar, aslynda lar däl. Köplenç bir ýada iki adam bilen başlap bilýändigine şaýat bolduk. Bir adamyň hereketi jemgyýeti ýada topary gönükdirip bilýär. Toparyň mundan hiç habary bolman galar. Birje söz, birje hereket, birje şarpyk uryşlary netije berip biler. Ynanmaýaňyzmy? Birinji we Ikinji Jahan uryşlary ýekeje bir adamyň öldürilmegi bilen başlanyny ýatladaýyn. Arap Bahary diýlen, ençeme ýurtlardaky hadysalaryň, Müsürde, bazarda polisiýa işkäriniň bir oglana degmegi bilen başlanyny hem ýatladaýyn.
Gör bu jemgyýet, adamlara hapa sözler bilen degip, hapa gürleýän oglanlary we gyzlary çykarýar. Gör bu jemgyýet, adamlaryň ýalňyş hereketleri bilen näçe jenaýatçylary çykarandyr. Gör bu jemgyýet, birje adamyň sözüne seredip näçe aklary gara edip asyp ýere gömendir, garalary ak edip hormat bilen öýüne suratyny asandyr. Gör bu jemgyýet, bu adamlar, jemgyýetiň esasy bolan adam, ýekeje adam, başga adamy, başgalaryny, jemgyýeti zyýana eltendir. Bu jemgyýet, näçe Sokratlary näçe Mansur Hallaçlary terbiýeländir we şol bir jemgyýet bu adamlara ölüm permany berendir.
Mediýa, günimizde paradigmalary şekillendirýär. Musulmanlary terrorist, gyzlary her bir zatda reklamalarynda ulanyp keýpu sapanyň materialy edip görkezmek. Gündogar we günbatar medeniýetlerini, milletleri bir-birine duşman edip görkezmek. Adamyň özüni doglanda günäker bolup doglan ýaly edip görkezmek we barybyr jähenneme gidersiň diýp umytlaryny ýykmak. Halk, çalt ýatdan çykarýar, halk köp pikir edip duranok. Halk diňe bir näçe täsirli söz bilen hereket etýär. Halk, köplenç nadandyr. Bu, adamyň sosiýal zehni, ýada sosiýal häsiýeti şeýle bolandygy üçin şeýle. Bir adam bir topary ýalňyş pikirlere we netijelere eltip bilýär. Adam gowy bolsa, jemgyýet gowudyr. Ýurt parahatdyr. Dünýä jennetiň kölegesi ýalakdyr. "Nähili bolsaňyz şeýle dolandyrylarsyňyz."
Pygamberimiz (s.a.w.) we sahabalary, hiç haçan konspirasiýa teoriýalary bilen meşgul bolmadylar. Munapyklary tanasalarda, olara garşy ýekejede bir kemsidiji söz aýdylanyny taryh ýazanok. Onda biziň, tanamaýan adamlarymyza bilmeýän adamlarymyza, munapyklara hem aýdylmadyk sözleri aýtmagymyz, haýsy adalatyň haýsy düşinjäniň netijesi?
Gel indi, şunça sözden soň, tanamaýan adamlaryňa hapa söz aýt, ("ähli musulmanlar dogandyr" hadysyny bilibem) gyz ýada oglan doganyňyň göwnüne deg, bir şarpyk ur. Ýöne soňunda bu edenleriň üçin, Biriniň göwnüne degip, hapa söz aýtdyranymyz üçin, dinimizi dogry mysal bolup tanadyp bilmedigimiz üçin, Uly Kazyýetde, Iň Adalatly Kazyýetde jogap bermäne de taýyn bol! Bilmedim, eşitmedim, habarym ýokdu diýerismi? Onda habarymyz bolsun!
Arşivin durumu
● Tam metin
● 98/98 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 1 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 98
Free dost, örän gowy mowzuk, minnetdar.
yalňyşmaýan bolsam bir ýerde okapdym welin şol ýerde çagalaryň harakteri 2 ýaşa çenli esasy bölegi we 6 ýaşa çenli bolsa %90-i emele gelýa we tamam bolýa. şeylerak birzat okapdym. bu da şu diýmek bolýa : ene atasyndan we şol döwürde töwereginden nahili tasirlenen bolsa şoňa göräräk şekil alýa.elbette soňky ýyllarda we esasanam mekdep döwrüniň hem tasirleri öran uly. adam ömrü ötýänçä öwrenmage we üýtgemäge ukyply ýaradylan. şoňa yürekden ynanyp gowa tarap ymtylmak we bar güyjumiz bn dyrjaşsak, onuň hasyl bolýanyna herkim öz durmuşynda şaýatdyr.
emma adam esasanam belli bir ýaşa gelende, öz paradigmalaryny we kabul edip ugur alan pikir galyplaryny ýykmak we olary dogry kanala tarap gönükdirmek öran kyn. şonça ýyllap kabul edilip gelinen dogrylary kelleden we ruhundan zyňmak, adamlaryň arasynda öňler dogry diýip gelinýän paradigmalary ýykaýmak kyn mesele. emma öz ruhyny we pikirlerini döwrüň paradigmalaryna gurban etmän saklap bilýän, bütin älemiň dogry kabul edip gelýän idealarynyň garşysynda hakykady dillendirip ýaşap bilýän beýik adamlara beýik şahsyýet diýýäler.
olaryň şahsyýetindäki beýiklik ýaşaýan durmuşynda mydama tutarly we ilkeli ýaşamalary. hergün şemala görä öwsüp durmaklyk, düýn şahsy bähbitlerimiz we özümizçe dogry kabul eden dogrylarymyzy bugun şahsy bähbitlerimize ters gelýän halatynda ýalňyş yglan etmeklik... bular bolsa durmuşynda tutarsyz ýaşaýan adamlaryn hallary.beýle ýagdaýda köplenç adam içine düşen halatynyň tapawudynda da bolmaýar. bolsa da bolasy gelmeýär. sebabi nebse agyr gelýär.
aý garaz aýtsaň aýdyp oturmaly.
zaman gazedinin reklmamasy. önyargılarınızdan kurtulun sloganı =)
paradigmany yok edip bolmayar. paradigmasyz adam yok. pikirlenip bilme ukyby bolan, akly başynda adamlaryn hemmesininem paradigmasy bar,bolmalam.bu yerdaki mesele adamlaryn paradigmalaryny tanamayanlygy. dünyade naçe köp adam bar bolsa şonçada köp dünyagarayış bar,şonça paradigma,şonçada pelsepe bar. esasy zat bizin her bir adamyn dünyagarayşynyn, durmuş pelsepesinin, dogry ve yalnyşlarynyn biri birinden tapawutlanyp bilyanligine akyl yetirmegimizmika diyyan.Menin dogry kabul edyan zadymy beyleki bir DOGANYMYN yalnyş kabul etmegi menin üçin adatdan daşary waka bolup görünmeli dalmika diyyan.
yagny, biz özümizinkiden başga dogrularyn, bizinkiden başka dünyagarayışlaryn, paradigmalarynam barlyny bilip, öz paradigmamyzy yada dünyagaryşymyzy önyargılardan halas etmegi başaryp bilsek, şahsy we jemgıyete degişli problemalarymyzy in aza indirip bileris diyip pikir edyan.
Free berekella. Yone bu tema gaty cylshyrymly. mena sözüm ýok.
Yone mekdebem cagalara esasy terbiye beryandir welin,ena atan terbiyesi has zerur.
Hazir sogunyan cagadan geñ gorlenok. Ene atanyn cagasyna sogunmekden bashga zady owretmanede zat kan. Esasy zatlar bar meselem .........
elbetde esasy zatlar möhüm, bu yerde sögünme meselesi dine mysal görkezilen sungatyn ashygy, edil şol mysaldaky yaly, ene ata esasy öğretmeli zatlarynda da çagalaryna in onat görelde ene ata bolmaly.
mekdepdaki terbiye meselesinde mysal üçin mugallym sögünmegin erbet zatlygyny şol gün sapakda ögreden bolsa, (özem sögünmeyan bolsa) okuwçy teoriyada sögünmegin erbetligi hakyda 5lige gürrün edip bilyan bolsa, emma daşaryk çykanda şahsy durmuşunda sögünenenini mugallym görse şol okuwçyny klasynda galdyryp biljek derejede ykjam daramalymyka diyyan.( klasda galdyrmak dine bir mysal,) edip biljeginin in sonkysyna çenli edip mugallymlar öwretyan zatlarynyn durmuşa geçirilmegine üns bermelimika diyyan.
teoridaki her bir zadyn hakyky durmuşda bir garşylygy hökman bolaymaly, onda durmuşa geçirilman teoride galan bilim asylha hiç ögrenilmedik bilimdir men pikirimçe.
mekdepdaki terbiye meselesinde mysal üçin mugallym sögünmegin erbet zatlygyny şol gün sapakda ögreden bolsa, (özem sögünmeyan bolsa) okuwçy teoriyada sögünmegin erbetligi hakyda 5lige gürrün edip bilyan bolsa, emma daşaryk çykanda şahsy durmuşunda sögünenenini mugallym görse şol okuwçyny klasynda galdyryp biljek derejede ykjam daramalymyka diyyan.( klasda galdyrmak dine bir mysal,) edip biljeginin in sonkysyna çenli edip mugallymlar öwretyan zatlarynyn durmuşa geçirilmegine üns bermelimika diyyan.
teoridaki her bir zadyn hakyky durmuşda bir garşylygy hökman bolaymaly, onda durmuşa geçirilman teoride galan bilim asylha hiç ögrenilmedik bilimdir men pikirimçe.
tassyklandy)
tassyklandy)
Siz mamla, aýtýanlaryňyz bilen ylalaşýan. Meniň ýokarda diýjek bolanym, siziň aýtýanlaryňyzdan aýrylykda, öz berjaý etýän, ýerine ýetirýän zatlaryny çaga öwredende we geljekde dogry ýoldan ýörände şol çaganyň kakasy ýa ejesi aýdany üçinliginden daşary özüniň şol öwredilen zadyň dogrylygyna göz ýetirip etmesi wajyp. Temany ine şeýlelik bilen özümize dolap getirip bilýäs we bu ýerde çaga, ýagny biz alan terbiýämizden daşary kämilleşip bilmegimize gelýär. Ýaş adamyň özbaşdak kämilleşmeginde iň uly roly onuň öz pikir ýöredip netije çykaryp bilişi bilen bir derejede onuň daş töweregidir. Ýöne bu <<teoriýa/oý/pikir>> hem ikuçly diýip bolýar. Çünki häzirki ýaşlaryň arasynda syn edip görülse, bir tarapdan, gowy maşgalada ýetişip, abraýly terbiýe gören biri erbet täsire düşüp üýtän ýagdaýlary hem bar, üýtgemän gaýta netije çykaryp, has öňküsinden gowy häsiýete eýe bolýanlar hem bar. Indi düýp mesele ýaş adamyň özüne geldimi? Ine şul ýerde ýokarky ara goşan <<ene-ata çagasynyň özüne amal etmegi öwretmeli>> diýýan pikirim ara girýär. Ýazmaly bolsa ýazarys-oturarys, esasy zat öz çagalarymyzy öz durmuşlaryna jogapkär edip ýetişdirip bilsek zor boldugymyz.
Aýnurka, ana indi edil merkezine geldiň temanyň, biz nähili terbiýe alanam bolsak, şuwagtky erkimizi pikirlerimiz aklymyzy mantygymyzy ulanyp, oýlanyp hereket etmeli bolýas. Harakterimizi özümiz bir terbiýeden geçirmeli bolýas. Harakter üýtgemez diýmek ýalňyş. Bir alymyň aýdyşy ýaly, harakter üýtgemejek bolsady pygamberler iberilmezdi. Siz içiňizde üýtgemeseňiz Allah siziň ýagdaýyňyzy üýtgetmez diýilipdir. Biz üýtgemesek, dünýä üýtgemez. Biz içimizde parahatçylyga ýetmesek daşardaky dünýä hem parahat bolmaz. Adamyň ýüregi oňarylmasa, daşardaky problemalar çözülmez.
shagal yaly ashakdan ishleyan provakator petuh agzalar kop bu saytda... diyishin yaly gelip bir iki yerde bir iki soz oklaya ondanam gidya...
Free, şu aýdanyň bilen ylalaşamok. Adamyň häsiýedi üýtgeýä diýmek ýalňyş ýa-da muny aňlatmakda başgarak bir söz tapmak kyn. Her näme-de bolsa. Her adamda Allanyň bir sypady has köp tejelli edýä. Birinde Jomartlyk agdyklyk etse ýene birinde Gahar köp bolýa. Adalat. Batyr. Azim. Hyrs. Göriplik. Alçak göwün. Ýardymsöýer. Pidagär.... Bular üýtgeýä däl-de ugryny üýtgetýä diýmek dogry bolaýjak öýtýän. Harakter bu adama guýylan biton ýaly. Adam şolar bilen adam. Erjeliň elinden hyrsy gitse ol üýtgemez, ýok hasabynda duýar özini. Mysal üçin. Negatif bolsyn pozitif bolsyn özlerine degişli aýratyn harakterlerimiz bilen biz biz bolup durys.
Pygamberler hem gelip harakter üýtgedenok. Olar diňe ugrykdyrýa. Ýokarda-da ýazylan adam paradigmalarsyz ýaşabam bilmez öýtýän. Hz. Muhammet (s.a.w) döwrinde mysal üçin Hz. Ömer (r.a) gaharly-gönimel-dogumly-adalatly adam bolan. Harakterleri musulman bolandan soňam dowam etdi, bolmankada bardy. Diňe ynanjyna görä ugry üýtgedi. Häsiýet üýtgemedi.
Dag ýerinden oýnady diýilse ynan adam üýtgedi diýilse ynanma diýilýäni ýalňyş aýdylan söz ýaly görinip biler. Ýalňyşy niresinde, aslynda muny aýtýanyň özinde. Adamlar özlerindäki häsiýet-sypat-duýgy ýaly aýratynlyklarynyň hakyky ulanmaly ýerinde ulanmagy bilmeýändigi üçin adamy boluşyndan zalym görkezýä. Haçan özini seýisläp dogry ýolda ýöräp başlasa gowy, nebsine uýyp könä dönen wagtam ýaňky ýokardaky ýaly söz aýdylýa. Adamy garalamak şeýle aňsat, özimizde şoňkyça nebis ýok ýaly.
Soň ýene bir mysal. Pygamberimiz döwrindäki Münapyklar. Adam üýtgemez diýilýänine saz mysal şü.
Tebigatymyzy üýtgedip bilmeris, ýöne tebigatymyzy dogry-bolmalysy ýaly ulanyp bilýäsmi. Ine bi üstinde köp pikirlenmeli nokat.
Banuçiçek, ilki bilen terminleri aýyrlayň. Tebigat başga zat harakter başga zat. Harakter bize rus dilinden geçen söz, ruslarda tebigata harakter däl, priroda çeloweka diýilýar. Tebigat üýtgänok. Hatda bu barada pygamberimiziň hadysy hem bar. Ýöne harakter üýtgeýär. Paradigmalar üýtgeýär. Paradigmalary ýok etmek barada däldi tema, paradigmalary ýalňyşlardan halas etmek barada.
hä. Harakter/karakter/häsiýet bolmasa adam tebigaty göz öňine getirip bolarmy özi? Adamyň tebigaty häsiýedi dälmi eýsem. Diýjek bolanym adama hüsiýet ne goşular ne aýrylar. Her zatdan az zat ýöne Bir zatdan (häsiýetden) köpiräk berlen bize diýýän we bulary öz ýerinde ulanmaýan adam üýtgedi diýjeklere açyk meýdan. häsiýet üýtgänok ugry üýtgeýä (ulanyş şekili). Siziň paradigma diýýäniňizem şol öýtýän, diýjek bolanym. Häsiýetleri dogry ýola gönikdirmek.
Çopança (özüm üçin): Kejirligi (inadi) ýagşy işlerde ulanamda bir hili garar adamlar maňa, ýamanda ulansam bir hili gararlar. Aslynda ne men ne-de meň häsiýedim üýtgedi. Ynanjym we şoňa görä-de häsiýetlerime bolan kontrolym üýtgedi.
Pikirlendikçe tema üstine tema açylýa. Onda adamyň üýtgemegi beýinde amala aşýa diýmek iň dogrysymyka diýýän...
Ana şol, ugry üýtgän wagty harakteri üýtgäpdir diýilýär. Tebigaty üýtgäpdir diýýän adam ýok. Öz ýerinde ulansyn ýada ulanmasyn, bärde gep o barada däl. Esasysy paradigmalar bilen adamyň hereketleri we özüni alyp baryşy üýtgeýär. Muňa men harakter diýýän, temany başga taraplara çekmäliň. Merkezde dursyn.
bizin paradigma diyyanimiz hasiyet dal Banuçiçek, paradigmalar1 2 temalary okadynyzmy bilemok yöne paradigma hatda bizin hasiyetlerimize de tasir edya men pikirimçe. paradigma dar manyda aydylanda dünyagarayış, yada admyn durmuşa garayşı, durmuş pelsepesi, durmuşa seredyan penjiresi, aynegi diysek bolar.
Free menden sana 100 telpek+turkmen dony🙂
sagja bolun gaty yerlikli tema acypsyn! Durnany gozunden urupsyn!
Alla dowamly edewersin janyn saglygy👍
beýleki temalaň linkini oklap goýberseň munça gepe hajat galmazdy 🙂