Koreýa nädip ösdi? | Konserwator

Günorta Koreýa ýerasty resurslary taýdan garyp, yzagalak ykdysadyýetli, jahyl halkly bir döwletdi. Türkmenistanyň 1/5 ýaly territoriýa eýe. 1990-lara çenli diktator we ýarym diktator režim bilen dolandyryldy. Emma diktator döwründe-de planly ykdysady syýasat alyp baryp XX asryň soňuna gelende dünýäniň iň uly 12-nji ykdysady güýji bolmany başardy.

Koreýa bilen Türkmenistanyň arasynda birnäçe meňzeşlikler bar. Meselem Koreýanyň ikinji prezidenti general Park özüni "ömürlik lider" diýip yglan edipdi. Ýöne ol 1979-da öldürildi. Koreýa gurlany bäri tä XX asryň soňky onýyllygyna çenli ýarym-diktator režim bilen dolandyryldy. Liberal kanunlar bolsa-da olar ýerine ýetirilmedi, emma bu gödeklik koreý ykdysadyýetiniň ösmegi üçin edilipdi.

Koreýany bilermenler 4 döwre bölýäler. Ýöne men 3-e böldüm:

1. Planly ykdysadyýet döwri - 60-70 ýyllar
2. Galkynyş döwri - 70-90 ýyllar
3. Demokratikleşme we Globallaşma döwri - 90ly ýyllardan soň

Birinji döwürde iki 5 ýyllyk plan düzülip onda esasan aýakgap öndürmek, oýunjak öndürmek ýaly ýeňil senagat döredildi. Koreýanyň ösüşi bolsa 3-nji bäşýyllyk plan bilen başlady. Onda esasan himiýa, gurluşyk ýaly agyr senagatlar döredildi.

Bilermenler Koreýanyň esasy ösüşi SAEMOUL diýlip atlandyrylýan ikinji döwürde bolandygyny aýdýarlar. Bu döwürde ýeňil senagat döredilipdi. Ýöne men olar bilen ylalaşamok. Meniň pikirimçe esasy ösüş Ýuşin döwründe başlaýar. Çünki, 1972-nji ýylda karar bilen ÝUŞIN döwri başladylanda Koreýanyň häzir professionallaşan ugurlary saýlanylyp alnypdy. Terjimesi "Täzeden Janlanyş" bolan bu döwürde Koreýa ösmek üçin nebithimiýa, polat, gämi gurulşyk we elektronika ugurlaryny saýlap aldy. Saýlan ugurlarynda ösmäni hem başardy. LG, Samsung ýaly şereketleri hemmämiz bilýäris. Onsoňam Koreýa gämi gurluşygynda ýalňyşmasam ikinji bolmaly. Hyundai Heavy Industries gämi gurluşykda iň belli firmalardan biri. Şol wagt ýene bir edilen peýdaly iş bolsa 86 sany gurluşyk firmasynyň harby önümleri öndürip biljek şekilde dizaýn edilmegi.

Koreýanyň elektronikasy 1980-lerde döräp başlapdy. Şol döwürler ýurtda liberal kanunlar ornaşdyrylanam bolsa dürli bahanalar bilen elektronika importynyň öňi alyndy. Onsuzam şol ýyllar Koreýa ýarym-diktator režim bilen dolandyrylýardy. Ýöne bu kanun bozulmalar koreý elektronikasynyň güýçlenmegine getirdi.

Koreýanyň belli ugurlary kesgitläp maksat edip goýandygyny aýdypdym. Şu bilen baglylykda döwlet husuyýetçiligi örän berk gözegçilikde saklap diňe öz islän ugrunda kesgitlenen maksatlara gönükdirdi. Meselem elektronika şereketi bolan Samsunga awtoulag senagatyna girmegi gadagan edildi, rugsat berilmedi. Edil şonuň ýalam Hyundai firmasyna elektronika ugry gadagan edilipdi. Döwletiň bu berk syýasaty firmalaryň öz ugurlarynda professionallaşmagyna getirdi. We netijede Samsung ençeme ýyllardan bäri elektronika äleminiň lideri.

Kanunlar hem infrastuktura hasaplanýar we ösüş üçin ähmiýete eýe. Muňa gowy düşünýän koreýler her döwür telekeçilik kanunyny döwrebaplaşdyryp durýar.

Soňky döwür - SEGÝE HWA

1990-njy ýylda saýlawa gatnaşan dalaşgärlerden şol bir ses çykýardy - Segýe hwa! Terjimesi "globallaşmak". 1990-njy ýyldan başlap Koreýa hakyky demokratikleşme ýoluna girdi. Kanunlar üýtgedildi. Onuň bu hereketleri ýurtda ykdysadyýetiň durnuksyzlaşmagyna getirdi, çünki Çaebol diýlip atlandyrylýan äpet şereketleriň näkanuny ýol bilen ösüşiniň öňi alnyp kiçi telekeçileriň ösmegine goldaw berlipdi. Maliýe syýasatyndaky eden-etdilikleriň soňuna çykylmaga synanşylypdy. Ýöne soňlugy bilen düzeldi. Häzir Koreýa full demokratiýaly döwlet hasaplanýar.

Globallaşmak syýasaty juda möhüm. Aslynda şuňa meňzeş düşünje Koreýada öňem bolupdy. Öňki maksat eksport etmekdi. Koreý iç bazary örän çäkli. Ykdysady ösüş üçin eksport gereklidi. Globallaşmak syýasaty netijesinde Koreýa başga ýurtlara maýa goýmana girişdi. Indoneziýa, Malaýziýa ýaly ýurtlarda, Ýewropada zawodlar açyp global şereketler halyna geldi.

Umuman jemläp aýtmaly bolsa Koreýa Gudraty 3 esasa daýanýar:

Bilim >> Bilim derejesi ýokarlandyrmak arkaly koreýler jahyllykdan halas bolup elektronika öndürip bilýän derejä ýetdi. Başda Samsung ýaly firmalarda ýewropaly inženerler işläpdi. Hökümet ýörite mekdepler döredip ýokary hilli adamlaryň ýetişmegini gazandy

R&D >> [Türkmenistanda kän bilinmeýän bir söz düzümi; terjimesi gözleg we kämilleşdiriş bolup biziň kitaplarymyza ulanylýan "ylmy gözleg" söz düzümi R&D-nyň terjimesi bolup bilmeýä] Islendik bir firmanyň rehimsiz konkurensiýa şertlerinde ösüş gazanyp bilmegi üçin tehnologiki üstünlik möhüm. Koreýa girdejisiniň esasy bölegini tehnologiýanyň kämilleşdirilişi we täze tehnologiýalary öndürmek ugruna harjady.
Firmanyň ýaryşyp biljek derejä ýetip bilmegi üçin täzelik döretmek şertdir! Koreýanyň ösüşinde döwlet tarapyndan şereketlere ylmy hemaýat üçin döredilen R&D institutlary öz netijesini beripdi.

Döwletiň syýasaty >> Köp ýurtlarda bolşy ýaly Koreýa şereketleriň puluna, ösüşine degmedi. Hökümet belli maksat goýup şereketleri şol maksada gönükdirdi. Ösüşi üçin maliýe we ylmy kömek berip tejribelileşmegini gazandy.

Koreýanyň tejribesini Türkmenistanda hyýalda ulanyp göreliňmi?

Göreli (beý diýseň tema açjak bolaryn)(78%, 11 adam)

Hökman däl(21%, 3 adam)