Türkmen-türk mekdepleri näme üçin ”ýöriteleşdirildi”?
Türkmenistan garaşsyzlygyna
eýe bolandan soň, ýurduň
paýtagtynda we her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleri açylypdy. Olaryň
sany 15 çemesidi. Şol mekdepler
bilen bir hatarda 1994-nji ýylda
Aşgabatda Halkara Türkmen-Türk
Uniwersiteti hem işläp başlapdy.
Başlangyç we orta bilim berýän
we il arasynda ”türk mekdepleri”
ady bilen tanalan bu okuw
jaýlary soňky bir ýylyň
dowamynda ”ýöriteleşdirilen
orta mekdeplere” öwrüldi. Olarda
bilim berýän türkiýeli
mugallymlar bolsa bu ýerdäki
işlerini bes etmeli boldular.
Bu okuw jaýlarynyň
administratiw, okuw prosesine
degişli işleriniň hemmesine diýen
ýaly ”Başkent” bilim merkezi
gözegçilik edýärdi. Bu merkez
Türkmenistanda iş alyp barýan
türk işewürleri tarapyndan
döredilipdi.
Başgaça aýdylanda, türkmen
hökümeti tarapyndan täze
gelnen karardan ozal şol
mekdepler Türkmenistanyň Bilim
ministrliginiň garamagynda
bolsa-da, bu okuw jaýlarynda
berilýän bilime we terbiýä
”Başkent” bilim merkeziniň uly
täsiri bardy.
Hormaty uly bolsa-da...
Ýerli çeşmeleriň berýän
maglumatyna görä, ilatyň
arasynda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimi, umuman, bu okuw
jaýlarynyň abraýy ýurduň
beýleki okuw jaýlary bilen
deňeşdirilende telim esse
ýokarydy.
Ýöne, Türkmenistadan
gowuşýan habarlara görä, soňky
bir näçe ýylyň içinde bu okuw
jaýlaryna garşy edilýän basyşlar
artdyrylyp, olaryň türkiýeli
ýolbaşçylary Türkmenistanyň
raýatlary bilen çalşyrylypdyr,
okuw programmalaryna
üýtgeşmeler girizilipdir.
Türkmenistanda işlän ençeme
türk mugallymlary we
professorlary bilen ýakyn
gatnaşykda bolan,
Türkmenistanyň ýazyjylar
fondunyň ozalky başlygy,
aşgabatly ýazyjy Amanmyrat
Bugaýew şol mekdepler öz
formasyny saklap galsa-da, edil
häzirki döwürde öz mazmunyny
ýitirendigini aýdýar:
—Türk mekdeplerinde,
uniwersitetinde işleýän dünýä
derejesinde taýýarlykly, bilimli
türk mugallymlary kem-kemden
işden gyrakladylýarlar. Olar
köpçülikleýin ýa ýekeleýin
häsiýetde Türkmenistandan
göçüp gidýärler. Türk
mekdepleri, uniwersitetleri
saklanyp galsa-da, bu öz-
özünden eýýäm olaryň
ýapylandygyny aňladýar.
”Ýöriteleşdirilmegiň” sebäbi
Eýsem ýurtda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimine, goýberýän
uçurymlaryna bolan garaýşyň
gowudygyna garamazdan,
türkmen hökümetiniň bu okuw
jaýlary babatynda alyp barýan
syýasatyna nähili düşünmeli?
Käbir habar beriş serişdeleri
hökümetiň bu kararyny türk
okuw jaýlarynyň bilim bilen
birlikde käbir dini
gymmatlyklary, pan-turkizm ýaly
pikir akymyny ornaşdyrmaga
meşgul bolandygy bilen
baglanyşdyrýarlar.
Emma aşgabatly ýazyjy
Amanmyrat Bugaýew bu pikir
bilen ylalaşman, beýle
gürrüňleriň ýöritedigini, azat-
erkin pikirli mugallymlary
ýurtdan çykarmak üçin
edilýändigini öňe sürýär:
—Bu kimdir biriniň döwlet
syýasatyny mahabatlandyrjak
bolup ýa-da Türkiýeden gelýän
mugallymlaryň abraýyna şek
ýetirjek bolup edýän gürrüňi. Bu
bolmalasyndan has köp çişirilýär.
Dogry, dini düşündirýärler, ýöne
”sen dindar bol! Sen diniň
”pylan” akymyna git!” diýip, hiç
bir mugallymyň aýdandygyndan
meniň habarym ýok.
”Edepli, entek dinçi däl”
Bişkekdäki ”Maýnas” atly
gyrgyz-türk uniwersitetiniň
ozalky talyby Kubat
Gyrgyzystanda hem türk okuw
jaýlaryndan uçurym bolanlaryň
dine has meýilli bolýandygy
baradaky pikir ýöretme
tendensiýasynyň bardygyny
gürrüň berýär. Ýöne, Kubatyň
nygtamagyna görä, eger-de bir
okuw jaýyndan beýlekilere görä
has edepli, bilimli adam çykýan
bolsa, bu olaryň aşa dinçidini
aňlatmaýar.
1999-njy ýylda özbek hökümeti
hem Daşkentdäki özbek-türk
mekdeplerini dolulygyna
ýapypdy. Özbegistandaky
”Demokratiýa inisatiwalary”
toparynyň direktoryIskender
Hudaýbergenow şular ýaly
ýokary derejede bilim berýän
daşary ýurt okuw jaýlarynyň
işine päsgelçilik giň
dünýägaraýyşly, ”agy-garadan”
saýgaryp bilýän nesliň kemala
gelmezligi üçin döredilýär diýip,
pikir edýär.
—Özbegistan we Türkmenistan
maglumatlary çäklendirmäge,
maglumatlary aýan etmezlige
synanyşýar. Ýöne olaryň bu
tagallasynda näderejede üstünlik
gazanýandygy welin sorag
astynda. Internetiň aşa ýaýran
häzirki döwründe informasiýany
gizläp saklamak juda kyn.
Türkmenistanyň her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleriniň ikisi bardy.
Aşgabat şäherinde olaryň üçüsi
bolup, häzir biri galdy.
Ýöriteleşdirilen orta mekdepleriň
hataryna paýtagt Aşgabadyň
Turgut Ozal adyndaky türkmen-
türk mekdebi girmeýär.
”Ýöriteleşdirilen orta mekdep”
statusy diýmek – bu mekdepleriň
açylmagyna, olaryň häzire çenli
alyp baran işine gözegçilik eden
”Başkent” bilim merkeziniň şol
mekdeplere bolan täsiriniň
azaldylmagy diýmekdir.
Bu kararyň agzalýan
mekdepleriň berýän biliminiň
hiline, ýurduň bilim pudagyna
we ýaş nesliň geljegine nähili
täsir ýetirjegi häzirlikçe sorag
bolmagynda galýar.
Çe$me: www.azathabar.mobi
Arşivin durumu
● Tam metin
● 51/51 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 30 Temmuz 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 51
Turk-turkmen mekdeplerining yapylany gowy boldy sebabi ol mekdeplerde syyasy, dini ideologia bardy. Bu bolsa duybunden nadogrudyr. Sebabi mekdepler dini we syyasy ideologiya eyermeli daldir, yada sheyle maksady bolsa onda achykdan achyk aydylmalydyr we halk islese songra shol mekdeplere chagalaryny yollap bilerler!Ondan bashgada turkmen-turk mekdeplerining ustunligi olaryng Turkmen chagalarynyng ing zehinlilerini saylap-sechip alyp okadandygydyr, bizing turkmen mugallymlarymyz hem dinge zehinli chagalary saylap okatsa shol ustunlikli dereje yetirip biler!
Gurbik, täsirli teswirin üçin sag bol. Yöne käbir aydanlaryn bilen ylalaşamok!
1. Islamist edip yetişdiryä diyipsin, islamist kim? Sen musulman diyjek boldunmy ya terrorist? Musulman bolmak ayyp däl, Magtymguly, Nejmeddin Kubra, Al Horezmi jem musulman bolupdyr we namaz okapdyr. Gyote hem musulman bolup yslamy Germaniyada öz eserleri bilen wagyz edipdir.
2. Dogry, mekdeplerin seri Fethullah Gülen. Yöne sen bu mekdepleri türk syyash elitasy bilenem baglanyşdyrypsyn. Emma ol syyasylar Güleni we jemagatyny goldamayandygyny bilmeyän öydyän.? Türk mekdepleri Gülene bagly, yöne onun yekeje kitaby hem yok Türkmenistanda. Men şol mekdebi gutaryp birje gezegem şol adamyn adyny eşitmedim. Türkiyä gelemson kimdigini öwrendim.
3. Türkiye türkmen okuwçylara stipendiyalu okuwy bar TJS. Her aprel-may ayynda Aşgabatda geçirilyär. Parasyz! Okuw, yatakhana mugt we 200 dollar stipendiyaly.
Özem namaz okamagy talap edenoklar. Hat-da dinden uzak dur diyyäler.
4. Türkmenistanda milli mekdeplerin döredilmegini iki elläp goldayan. Yöne hususy bilim şereketi açmaga rugsat bermediler geçen yazda!
sylap sen bir gurlemow gayrat et
2. eger fethullahy turk paliticheski isteblishmentden ayra gorup bolmaz, elbetde turkiyede ony goldamayanlar bardyr yone fethullah neoislamist rezhimin esasy bolegidir. eger sen fethullahyn adyny turkiye gelip eshiden bolsan onda olaryn kamuflyazh gowy edyandiklerini anladyar. yada sen ozun unsli adam dal ekenin.
3. TJS-de stipendiya turk dowleti tarapyndan berilyar, fethullah tarapyndan berlenok. Olam dine turkmenlere berlenok, afrikadan gelene-de beryaler, makedonlarada beryaler. Onam anyrsynda ozbolushly syyasy strategiya yatyr, turkmenleri gowy goreni uchin berenok. turkmenistandaky tenderlerde turk firmalar ojagaz pullary on esse edip yzyna gazanyalar. TJS-de berilyan stipendiya yurdun oz ykdysadyyetine sinyar, sen gidip yene sholaryn oz harytlaryny alyan, yagny dowlet ozune ozi kredit beryar hem ykdysadyyetini osduryar diyen yaly bolyar. ya sen stipendiyasyny uyshurip turkmenistana inwestisiya edeni gordunmi? TJS hema olaryn jemi icerki onumini (GDP) osduryar, hemem olaryn harytlaryny we ideyalaryny dunya bazarlaryna cykaryar.
4. Men hokumeti yada prezidenti owjek bolamok. Kim hususy okuw achjak boldy, faktlar barmy?
Gurbik gowy dushundiripsing!
Huday barow maldanam beter samsyklar barow aramyzda gynansakda.....eee gurbik nahili dushunjan baray????turk turk turk diyen bolyanyz????orslar name onda???bize gowy zatlary owretyalermi???bize gowy primer bolyalarmy????
goýung minus, men dogry aýtýan
men ors barada hic zat diyemok, sen men aydyan zadyma uns berman oz dushunesin gelen zada dushunyan adam ekenin
Hakykaty kabul etmezlik YNSAPSYZLYK bolar. Hakykatdan hem =Bedew=däki 95% dükanlary türkler ýöredýärdi,indi söwdany türklerden öwrenen türkmen yigitlerimiz ýöredýär, öň komunizmiň =parasyz= döwri türkmenler =montana= jinsi geýse armany yokdy, yöne welin,jygyllykda ýekeje =montana= satyp durka tutulaýsa bir-ki ýyl göz tussagy garaşýardy(eger tanyşy güýçli bolmasa), indi Hudaýa şükür türkler bilen tükmenler jinsini özleri tikip,Yewropa jinsi satýar, öň tanyş görüp ýa-da iki-üç esse bahasyna alyp zordan =jiguli, GAZ-24= münýän Türkmen aga, indi Toýota, Mersedes münýär,öň orsça koropka jaý ýasap bilýän türkmen indi =tureskiý ştukatur= edip Yewrostandart remont we binalary gurup bilýär, restoran hyzmaty, nahar-salatlar ýene,ýene......özüňize belli zatlar.
Hawwa diňe gowy zatlar däl , ýaramaz zatlar hem hökman gelendir. Bu ähli ýerde şeýle. Adamlaryň içinde perişde ýalysy hem bar, şeýtan ýalysy hem. Eger özüň ökde bolmasaň, hökman bir Ylymly ökdeden öwrenmeli bolýar. Hakyky mätäç zadyňy saňa kim berse hem alarsyň. Syrkawlan adam =meni diňe türkmen lukman bejersin=diýip bilermi?
Türk mekdeplerine gezek gelende bolsa, tanajak bolsaň, ýa-da bir agajyň nähilidigini biljek bolsaň onuň harydyny ýa-da görüp, miwesini iýip barlap baha bermeli. Türk-türkmen mekdebiniň ýagdaýyny hem ondan çykan üçyrymlara seredip ( süri agsaksyz bolmaz, miwe çüýrüksiz diýlenini unutman) baha berilse ýalňyş bolmaz diýip pikir edýärin.
Hawwa käbir missioner Amerikanlar hem medeniýet işgäri hökmünde gelip =Amerikan medeniýet merkezlerini= gurup birtopar ýigit, gyzlary öz ynançlaryna saldylar. GDA döwletlerinde başga hem ABŞ bilen baglanşykly okuw merkezleriniň kitaphanalarynda Injiliň bardygy we assyrynlyk bilen okatmaga çalyşýandyklaryny hem eşidýäs. FAKT soraýanlar wagtlary bolsa, özleri taparlar.
Ata-babasynyň Däp-dessuryny hormatlamaýan we dinini, namaz-orazasyny söýmeýän, ýagşylyk edeniň gadryny bilmeýän adam Hakyky türkmen Watansöýeri we Musulman bolup bilmez.
Elbetde ýagşy zadyň, ynanjyň her wagt duşmany we görüpleri tapylar. Muňa ýagşy-ýamanly dünýä diýerler.
Ýöne bir ýagşy zady görseň ýüregiňe gara pikirler getirip betgüman bolmaly däl, biderek ýüregiňi hapalanyň bolar.
Hakykaty kabul etmezlik WEPASYZLYK we YNSAPSYZLYK bolar.
ehh.. gidi günler diýmek galýar bize... gynandym