ORAZA

    «Oraza» sözi

pars dilinden geçipdir. Bu arap dilinde «sawm» we «siýam» sözleri bilen

aňladylýar. «Sawm» sözi arapçada: «Bir zatdan daº durmak, özüňi saklamak, böwet

bolmak» manylarynda ulanylýar.

   Fykyh taýyndan oraza – imsak wagtyndan iftar wagtyna çenli ýagny, selälik wagtynyň

gutaryp  ertir namazynyň wagtynyň girmegi bilen başlap, tä Gün ýaşyp agşam

namazynyň wagty baºşanýança aralykda hiç zat iýmän-içmän, jynsy gatnaşyk etmän,

öz nebsiňi saklamak diýmekdir.

  Oraza tutmak yslamyň bäş esasyndan biridir. Oraza hijretiň ikinji ýyly,

şaban (meret) aýynyň onunjy güni Medinede farz edilýär. Munuň farzlygy Kitaba,

sünnete we ijmaga esaslanýar. Kurany Kerimde şeýle buýrulýar:

«Eý, iman getirenler! Siz takwa bolarsyňyz diýip, Sizden ozalky ymmatlara

farz edilişi ýaly, size hem oraza tutmak farz edildi» (Bakara, 183).

  Oraza hem namaz ýaly, beden bilen amal edilýän ybadatdyr. Bu ybadatyň iň

esasy aýratynlygy: ynsany erbet­likden saklamagy, nebsiň dürli ham-hyýallaryny

jylaw­lamagydyr. Hadysy şerifde: «Oraza bir galkandyr. Orazaly kişi jahyllyk

edip, erbet sözi aýtmasyn. Özi bilen uruşmak, käýişmek, yrsarap azar bermek

isleýän kişä: «Men orazaly» diýsin», (Buhary, Müslim) diýip ündelýär. Başga bir

hadysda: «Kim ynanyp, sogabyny Allahdan tama edip, remezan orazasyny tutsa,

öňki günäleri bagyşlanar», (Buhary) diýilýär.

Oraza ynsany erbet meýillerden saklaýandygy üçin, Resulullah Serwerimiz

öýlenmedik ýaşlara şehewi (jynsy) duýgularyň azaryndan goranmak üçin, oraza

tutmagy maslahat beripdir. Orazanyň şehewi duýgularyň öňüni alýandygyny häzirki

döwürde ylym hem tassyk edýär. 

Oraza aýy gelende, jem­gyýetde günä işleriň derejesi peselýär, erbetlik

azalýar. Muňa derek haýyr-hasenat köpelip, adamlaryň arasynda biri-biri bilen

ysnyşykly gatnaşyklar döreýär. Özara arkalaşyk artýar. Orazanyň bu täsiriniň

asyl sebäbini Pygamberimiz şu hadysy şerifinde beýan edýär: «Oraza aýy gelende,

jennet gapylary açylyp, dowzahyň gapylary ýapylýar we şeýtanlaryň ählisi

zynjyrlanýar», (Buhary, Müslim).

Orazanyň Allah dergähinde gadyr-gymmatynyň örän beýikdigi bir kudsy hadysda

şeýle beýan edilýär: «Ynsan oglunyň amal eden her haýrynda we ybadatynda özi

üçin lezzet we bähbit gazanmak endişesi bardyr. Emma oraza beýle däldir. Oraza

diňe Meniň razylygym üçin edilýän ybadatdyr. Onuň sylag-serpaýyny hem Men

bererin» (Müslim, Nesaýy). 

Başga bir kudsy hadysda bolsa, şeýle ündew bar: «Her ýagşy amala on esseden

ýedi ýüz essä çenli sogap bardyr. Ýöne orazanyň sogaby bu ölçegden has

ýokarydyr. Çünki, ol Meniň üçindir. Onuň sylagyny diňe Men bererin», (Tirmizi).

Bu hadysa görä, her haýyr we ybadat üçin on haseneden (ýagşylyk) ýedi ýüz

hasenä çenli sogap berilýär. Ýöne oraza üçin sogabyň mukdary çäklendirilmändir.

Onuň sylagyny bellemekligi Allah Tagala perişdelerine tabşyrman, hut öz Zaty

Akdesinde saklapdyr. Şol sebäpli, mü’minler tutan orazalary üçin,  kyýamat

güni garaşylmaýan muk­dardaky uly sogaplary alar. Resuly Ekrem muňa şeýle

yşarat edýär: «...Orazalynyň iki begenji bardyr. Biri iftar wagtynda – agzyny

açandaky begenji, beýlekisi bolsa, Rabbine gowşan wagty oraza sylagy bilen

sylaglanan pursadyndaky begenjidir» (Buhary, Müslim).

Oraza tutýan kişileriň ýetýän beýik fazylet we şerefli mertebeleri käbir

hadyslarda şeýle düşündirilýär:

«Jennetde «Reýýan» diýlen bir gapy bardyr. Bu gapydan kyýamat gününde diňe

oraza tutanlar girer. Olardan başga hiç kim o gapydan goýberilmez. Kyýamat

güni: «Oraza tutanlar nirede?» diýlip gygyrylar. Oraza tutanlar girip

gutarandan soň, şol gapy ýapylar», (Buhary, Müslim, Nesaýy, Ahmet b. Hanbel).

«Allaha kasam bolsun, oraza­lynyň agzynyň ysy kyýamat gününde müşk ysyndan

has ýakymly bolar» (Buhary).

«Üç kişiniň dogasy ret edilmez:

1. Iftar edýänçä, orazalynyň,

2. Adalatly döwlet ýolbaşçysynyň,

3. Mazlumyň», (Tirmizi).

Bu mübärek aýda oraza tutmakdan başga Kuran okamak, sadakalar paýlamak,

başgalara agyz açdyrmak ýaly salyh amallaryň hem sogabynyň gat-gat boljakdygy,

Pygam­berimiz tarapyndan bize habar berlipdir: «Kim bir orazala agyz açdyrsa,

özüne onuň sogabyça sogap ýazylar. Üstesine agyz bekleýäniň sogabyndan hem hiç

zat kemelmez», (Tirmizi, Ibn Maje), hadysy muňa mysaldyr.