Oraza nebsi jylawlaýan terbiýeçidir

   Ynsanyň nebsi hemişe erkinligi isleýär. Edenini etmek islegi onuň asyl durkunda

bardyr. Ol ýaradylyşyndaky bu ejizligini, hatadyr günälerini görmek we kabul

etmek islemeýär. San-sajaksyz nygmatlar içinde ýaşa­ýandygy barada asla

oýlanmaýar. Üstesine, güýç-gurby bar mahaly gaflat içinde ilahi nygmatlary

açgözlük bilen gysymynda saklap, hamala demirden bedeni, baky ömri bar ýaly,

tutuş durky bilen dünýä yşkyna düşýär. Ençeme erbetlikleriň we günäleriň ýesiri

bolup ýaşaýar. 
   Oraza: depseň deprenmez baýa-da, ýarlykly garyba-da, ýörär ýoluny aňlamaz

gafyla-da, dünýeden nägile kejire-de, umuman her kese nebsiň hakyky ýüzüni

görkezýär. Hiç kimiň nebsine buýrup bilmeýändigini, mälik däldigini, Allahyň

emri we rugsady bolmasa, hiç bir zady başarmajakdygyny ýatladýar. Ynsan oraza

arkaly nebsiň nä- derejede ežizdigini, demirdendir öýdülen bedeniň nä-derejede

çydamsyzdygyny aç-açan görýär we akyl ýetirýär. Nebsiň tebigatyna doly düşünen

ynsan akmaklygyny, tekepbirligini, nebsine tabynlygyny taşlap, hakyky wezipesi

bolan şüküre we gulluk borjuna tabyn bolar. Erbet ahlakdan, günä we pis pişelerden

saklanýar. 

  Nebis ruhuň, kalbyň garşysyna işleýän duýgudyr. Şeýtanyň dost bolmaýşy

ýaly, nebs hem ynsana dost däldir. Ynsanyň ruhy kämillige ýetmegi üçin nebsiň

jylawlanmagy zerurdyr. Şol sebäpli Pygamberimiz «Seniň iň uly duşmanyň iki

gaşyň arasyndaky nebsiňdir» diýipdir. Serwerimiz bir söweşden dolanyp gelýärkä,

«Indi kiçi jyhatdan, uly jyhada dolanyp barýarys» diýmek bilen nebsiň öňünde

hemişe oýa bolmagymyzy sargyt edipdir. 

  Berhizli, çäkli naharlanmak arkaly ýogalaryň ruhy taýdan güýç-kuwwat gazanýandygy

hemmämize mälim. Käbir mistikleriň nebse yza we jepa çekdirmek arkaly belli bir

derejede ruhy kämillige ýetýändigi gadymdan bäri bilinýän zatdyr. Emma ne

ýogalaryň, ne-de mistikleriň ahyret üçin gazanýan zatlary ýokdur. Çünki,

aç-suwsuz galmak we riýazat etmek diňe ybadat niýeti bilen amal edilende

sogapdyr. Bu niýet musulmançylykda oraza görnüşinde ýüze çykýar.

  Ynsandaky nefsi emmare Allahytanamak, Onuň emrine boýun egmek islemeýär, Fyragun ýaly özüni taňry

derejesine galdyrmak isleýär. Nebsiň bu damaryny kesmek üçin diňe oraza

tutmalydyr. Rowaýata görä, Allah Tagala nebisden:

– Men kim? Sen kimsiň? – diýip sorapdyr. Nebis:

– Men mendirin, sen sensiň – diýip jogap beripdir. Netijede, Allah ony

dowzaha atýar. Soň ýene öňki sowalyny berýär. Nebsiň jogaby üýtgemeýär. Haýsy

azaby berse-de, nebis tekepbirligini taşlamaýar. Ahyrsoňy Allah nebsi uzak

wagtlap aç-suwsuz goýýar. Soň täzeden soraýar:

– Men kim? Sen kim? 

Nebis bu gezek şeýle jogap berýär:

– Sen meniň Rabbi Rahymymsyň, men bolsam, Seniň ejiz bir guluň.