Diller barada oýlanma.
Turkmen men, turkmen bolmasamam Turkmenistanyn rayaty men.
Ilamanyo atly agzanyň mowzugyndaky bir setir mende aşakdaky duýgulary oýardy.
Meniň pikirimçe türkmen bolmadyk adama hiçhili türkmençe geple diýip kesgitli talap bolup bilmez. Haýyş etýän bolsaň başgaça. Şu temada bir zatlar garalapdym öň, halanan we halanmadyk taraplary bilen. Türkmen däl adamlara aşakdaky sözleriň hiçbirisi degişli däl bolmagy örän mümkin.
Ýöne türkmen adama, esasanam okuwly (we bilimli) türkmen adama başardygyndan öz dilini özge dillerden arassa saklap geplemek, ýazmak we çap etmek has gelişýärmikä diýýän. Elbetde bir çopandan kompýuteri bejermegine ýa-da şäherli bir talyp oglanjykdan uly mal soýmagyny talap edip bolmaz. Adamlardan bilýän zatlaryna görä netije talap etmek gerek. Diliňi grammatikasy, edebiýaty we her hili çeper döredijiligine esaslanyp öwrenmeli. Ýöne globalizasiýanyň we Sowet döwründen geçiş döwrüniň entek hem doly aýrylmadyk täsirleri bilen umuman biziň (esasanam ýaş) halkymyzyň dil bilgisi derejesi örän pes derejelere düşürdi.Bärde özüm ýaly (bagty çüwip) ortaçadan gowy bilim alyp, türkmençe we beýleki dilleri ortaçadan gowy öwrenip bilen ýaşlara ýüzlenýärin. Sebäbi, ýene bir gezek, adamlardan bilýän zatlaryna görä netijä garaşmak etmek gerek.
Uzyndan uzyn ýazgy ýazjak bolup durjak däl, özümden bir mysal berjek. Agzalaryň goşasy gelen zatlary ýa-da tankytlary bolsa goşarlar.
Okaýan döwrüm klasdaşlarym (soň kursdaşlarym) bilen, dil öwrenmek maksady bilen dilleri garyp-gatyp gepleşerdik. Bu şol döwür dogry ýaly duýulýardy we şeýdeniňde özüňi erkin duýýardyň. Ýöne welin öýüme dynç almaga gelen wagtym, türkmençeden gaýra ýekeje söz hem almajak bolup gaýrat edýärdim. Käte diýjek zadymyň türkmençesini tapmaýan wagtym hem bolýardy, şonda -Türkler aýtmyşlaýyn, pylan zat!-, ýa da -Iňlislerde-hä şeýle söz bar, kaka- ýaly ýuwmarlardym. Kakam dil edebiýat mugallymy bolany üçin we onuň ýanynda (umuman -onuň çagalary bolan- jigilerimiň öňünde-de) hemişe dilden synag geçip duran 5-nji klas okuwçysy ýaly duýardym. Utanardym başga dilden ýeke söz geplemäge. Hatda seslendirmesi üýtgeşik bolup durýan sözleri-de üns bilen türkmençe seslendirip türkçä garmazdym. Şeýtmäge utanardym. Geplemänkäm kellämde aýlap öz-özümi synag ederdim. Şeýlelikde men bu synagdan hemişe 5-lik alyp geldim. Soňra okuwa gaýdyp baranymda bolsa dilimiň tanapyny çözüp goýbererdim we garym-gatym geplärdim, garym gatym gepleşilýänler bilen.
Indi okuw gutardy, gulluk geçdi we indi ol garym-gatym gepleşilýän adamlar käte görülýän adamlar boldy. Indi ol arassa geplejek bolmak synagy, endige öwrüldi. Kompýuterimde iňlisçe, telewizorda türkçe, işde bolsa rusça materiallar bilen doýurulyp duran dört dilimem abat, we men entegem öýde 4-lük alamok.
Sözümiň soňuny iki setir bilen jemläsim gelýär.
Demokratiýada, aýdyşlaryna görä, "Erkinlik - başgalarynyň erkinligine päsgel bolmak serhedine çenlidir."
Meniň pikirimçe (bilemok öň aýdylan söz hem bolsa) "Arassa dil - arassa nesil."
Hoş sag boluň.
Näçe dil bilýäňiz?
0(0%, 0 adam)
1(0%, 0 adam)
2(13%, 5 adam)
3(22%, 8 adam)
4(30%, 11 adam)
5+(33%, 12 adam)
Состояние архива
● Полный текст
● Сохранено комментариев: 18/18
Опубликовано на сайте: ertir.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 11 мая 2012 · Открыть оригинал ↗
Комментарии 18
Öňem kän gezek açylan bolsa gerek şu mazmunda mowzuk.
Tankyt we jogaplara garaşýan.
Dykgatyňyza.
bedasyl ol,müsürde bir gol tapsa.
Akly gider,dogan ilin unudar.
Akly kelte bir ýat ýere ýol tapsa.
Nakly gider,ENE DILIN unudar
paylashanyn ucin sagbol
Bu aýdanlaryň tüýs meniň dilleri ulanyş planlaryma gabat gelýär.
Menä Allaha shukur dilimi unydamok. Munkin Özbek shiwe goshyandyryn, yöne täze Turkmen dilinde yazmana, gürlemäne chalyshyan.
Dil bildim diyip hondan bärisem bolamok. Bärde gaytam Tatar gyzlaryna, seni gowy göryän, seni halayan yaly suyji sözleri öwretyän.
Turkmen dili - bu meniñ Dogulanymdan bäri, Ejemiñ-Kakamyñ sözlerini eshidip, dushunen dilim. Shu Turkmen dili bilen meniñ dillerim sayrady! Elbetde men munuñ gadryna yetyän, yeterinem!
Minnetdar yashuly mowzuk uchin!
Elbetde nache dil bilsen, shonchada gowy, yone beyleki dilleri bilyan bolsanam turkmen dilini yoymak ol gelshiksizlikmika diyyan...
Türkmen dili,saña döneyin.
Ene-dilim,Turkmen-dilim.
Bizem çaga wagtymyz Orslarda okap gelenlerıň öz aralarynda aýnap orsça gürleşenlerinde baý ýigrenýädimä heý---de bir ene diliňiň ýerine başga bir dil geçermikä diýýädim. Ýa-da käbiri 1 ýyl dan gowrak wagt gelmesehä bar onnoň ýadymdan çykaryp barýan diýäni haýsy........... garz gepiň tümmek ýeri men hem ykbalyň maňa biçen donuna görä daşary ýurda gitmeli boldum okuw maksatly. Netijede öňki tankyd eden adamlarymdan biraz hem bolsa ötünç sorasym geldi. Sebäbi dogrudan hem türkmen dili başga dillere seredeňde söz babatynda garybyrak muny Türkmen taryhyndaky öwrümlerde görýän. Bu hiç bir wagt türkmen diliniň başga dillerden kemliginine sebäp bolup bilmez. özüm hem ilki geläýemde garyp gürleýädim haçan garýadym şol sözüň türkmençedäkisini bilmämde we ýene bellemeli zat bir zatlar dünşündürjek bolaňda ýa-*da bir zady dokazat etjek bolaňda türkmen däl sözüni garanyňy duýman galýaň. Tüweleme awtora berekella eger başarýan bolsa M-O-L-O-D-E-S
Talyp döwrümde şeýle bir zada endik etdim: türkmençe gürlejek bolsam diňe türkmençe, türkçe bolsa türkçe, rusça, iňlisçe bolsa şol dillerde. Ýogsam kursdaşlarym, klasdaşlarym düşünýädiler, garyp gepleseňem. Meň ýörelgäm şeýleräk.Bir milleti ýok etjek bolsaňyz, olaryň dilini ýogadyň Konfusiý
Gowy ýazylan
Her hili yagday bolandada oz milli dilimizi yatdan cykarmalyn.
ÝAŞA SEN ENE DILIM
men seni
enemiň süýdüne garyp emipdim
men seniň
gursagyňa hasratymy gömüpdim.
saňa barýar
ähli ýollam-ýodalam
sözleriň kekresinden dadyran
süyjüsinden gandyran
epgekde kölegeläp
biýaramy tändiren
saçlarymy sypalap
yaşym süpürdiň telim.
ýaşa sen ene dilim!
ýaşa sen ene dilim!
sen meniň
enemiň ellerindäki joýa,
atamyň manglaýynyň ýygyrdy.
ýazgyt kä gülüp bakdy,
käte ýylgyrdy.
seniň baý topragyňda
guwanmadyk söýünjim
aglanmadyk agym bar
sen bolmasaň
meniň näme manym bar?
ýaşa sen ene dilim!
ýaşa sen ene dilim!
😆
Sag bol awtor, gaty dogry düshündiripsiñ.
Bu dil barada dalde,prosta prikol. yadyma dushdi yetirayeyin diydim.
Birinin ogly TMDDI oz guyjune okuwa giripdir. Muna kakasy begenip obada onunden cykany oyune cagyryp gelyan ekeni.
Mununam bir gonshusy bar ekeni. Bu adam yer bilen traktordan bashga hich zat bilenok eken.Sada adam eken Telewizoram gorenok diyya.
Bu adam dasharyk cilim cekmane cykya welin yanky gonshusy ylgap gelya.
--Gonshy,bu gun oye gel,toysadaka etjek. Oglum okuwa gecdi-diyipdir.
Gonshusam tuweleme diyip:
--Obson bi oglun nira okuwa girdi-diyipdir.
olam:
--TMDDI diyipdir.
O traktorchy adam nirden bilsin ony.
ay garaz eydip aydypdyr,beydip aydypdyr hich dushundirip bilmandir.
Ahyr sony yanky traktorchy:
--bolya gonshy,mena dushunmedim nama okuwa girenine,yone shony gutaranson name bolup ishleya-diyip sorapdyr.
Olam yenede dushundirip bashlapdyr:
--perewodchik
Traktorchy:
--O name?
yanky adam:
--dashary yurtdan inostranesler gelse,ilcilein arasynda dilcilik etya- diyip her durli edip dushundirjek bolya diyya. Hic bolanokmysh.
Ahyrynda yanky:
--indi has sadalashdyryp aydaymasam.
--ay name oglum perewodchy bolmalyda.
Onuñ gepina oña aydya,oñ gepinem oña- diyipdir.
Yanky traktorchy kellesini yaykap
--wah ona okatmasan boljak eken,oña meñzeshlere biziñ obada g*tberen diyyalera diyipdir.
Dil barada, meñem ýadyma bir anekdot düshdi :-)
Soýuz wagty orsýetde gulluk edilýärka, obalañ birinde bir oglan gullukdan boshap gelipdir. Öñ orslañ arasynda bolup gelenini bildirjek bolup, ene-atasynada 'mama-papa' diýen bolup ýüzlenýärmish. Maýkalyja hajathana hem ylgap gidip-gelen bolup. Bir gezegem mal ýatagnyñ deñine ýetip, sygyrlaryna gözi düshüp 'priwet korowalar' diýen bolup geçip ugrapdyr welin, aýagynyñ ashagyndaky dyrmyga büdräp entirekläp gidipdir. Muña gahary gelen ýañky oglan:
-Ço eto, grabil çtoli? - diýen bolup, ýañky dyrmygyñ dish tarapyna basypdyr welin dyrmygyñ sapy mañlaýyna gütläp degipdir. Kelle sarsanyndanmy nämemi, dyrmygyñ orsça ady hiç ýadyna düshmän-
-Wah, sen dyrmyk...
😆
ahli adamlar yekeje dilde adam dilinde gepleshyan bolsalardy, nahili gowy bolardy