Turkmen dilining sozlugi

Zulmat - näme bolýarka?
Ýekedaban -
Porsy aññyza -
Isbirden -
Körsagyr -
Kelejar -
Ternaw -
Kernaý -
Magallak dash -
Peýzermek -
Oragatdy -
Janahyr -
Jal -
Itden çykarmak -

Didar, dash etsene dost!

Ternaw -ternaw gavun diyendaki ter manyda ulanyan bolaymasa
Oragatdy -ay bu oyunyn ady.. kiçi vagtymyz oynayadyk 🙂
Itden çykarmak -masgara etmek manyda hem ulanylyar.
jal--jalay(kezzap,yaramaz), jala (yagyş)
Zulmat -zulum etmek. yagny gynamak bolyarmyka diyyan..
didar hany siz daş edin... sawyer dosdumyzyn diyişi yaly🙂
 

lebahamardasbal linki bar bolsa bizem beydip kosenip oturman gonumel girerdik...
wiwiwi...gunami otung yokarda iwanhana dal-de diwanhana diyip yazmalydym, ana, shong manysyny bilip bersengiz...ay, chopan aga diwanhana diyip eshitdingizmi onda? 🙂 men-a shu wagt Berdi Kerbabayewing Gaygasyz Atabayew-ni okap otyryn shondan chykyar...Toregbeghanym minnetdar!!!

diwan:huzur, mejlis(uli wezipedaki, elit adamlarin yignanşigi) yali manilarda ulanilyar. birem diwan edebiyati diyip bar.
diwanhana:huzura kabul edilyan yer, mejlisin bolyan yeri diyip bolar.

Berdi Kerbabayewin öz durmuşini gürrün beryan bir romani bomali, baş gahrimanlarindan biri Mirat. Şolam gowi kitap, wagtinizi gidireninize deger.

Gumanizm-Humanism sözünin türkmençesi name, bilyadim welin yada düşenok

Gumanizm-hm...ol termin terjime edilenokmyka diydim welin-adamparazchylyk diyip terjime etseng bolyar oydyan.
Chopan aga sag bolung, tapsam okaryn 🙂

adamparazçylyga dalmika diyyan, aşgabatda bir binan daşynda yazylgydy, belki son yada düşer

sag bolun. yazanlarynyz hemme turkmen halkyna peydaly maglumatlar bolar.

Maxat, gumanism - ynsanperwerlik, ynsanperwer (sypatda gelende) bolýar.

Watanchy, gaýrat et-de özüñden söz toslap tapmasana. Türkmençäni täze öwrenýänleri gaty bulashdyrarsyñ.

Zülmat  -  ahyrzamanyň öň syrasynda dünýä garaljakmyş. Şoňa zülmat tünü (garaňkylygy ) diýilýär.
tün - garaňkylyk( türkmenlerdäki garaňkylygy aňladýan tüm sözüde şundan gelip çykandyr.
ýekedaban - demirçi ussalaryň demir ýençýän guraly.
magallak daş - Beýtullmukaddesdäki asmandan asylmaýan -ýerden diregi bolmaýan asylyp duran daş.
ternaw - jaýlaryň depesinde ýagyş suwunyň bir ýere üýşüp akýan ýeri.
Isbirden - Bäherden etrabynda bir oba ady.(Gürrüňlere görä üçpirden bolmalymyş. sebabi ol ýerde ýaşaýanlaryň ählisi üç piriň neslimiş.)
Janahyr - Gyzylarbadyň ýakynyndaky oba ady.Gürrüňe görä bir şehidiň janynyň ahyr bolan ýerimiş.(Duşmanlardan ggaçyp barýarka öldürilen ýeri.
itden çykarmak - ölüme buýurmak. (B.Kerbabanyň Romanynda Eziz hanyň buýrugyny ýada salyň!)
körsagyr  - hem ker hem kör hem lal diýmegi aňladýar.
sagyr - ker lal.
Porsyaňňyza - dermanlyk ot.
Oragatdy - türkmen milli oýuny.
jal - käbir dialektlerde- suw akýan ýer.(zaw)
Kelejar - guş ady. olen adamlaryň diňe kellesini iýýär. (kellämi kelejar etdiň.)
Kernaý - saz guraly.
Surnaý - saz guraly.
Diwanhana - sud .Arz diňlenilýän jaý
Diwan - yokary derejeli kanun edarasy(meselem Diwany adyl  )
Diwan - kitap.(Diwan lugat - it turk)
Diwana - däli.
Peýzermek(belki pezzermek) - hüjjermek.
gumanist - akyldar.
gumanizm - öňden görüjilik.akyldarlyk.
gumanitar- ynsanperwerlik.
 
Meniň-ä  bilşimçe şeýle bolmaly. Belki ýalňyşýan ýerim hem bardyr.

 

bay-baa tuweleme turkmen yashlary...

dal - arap elipbiysinde( د) üçünji elipbiydir.Gündogar edebiýatynda söýgüsine gowuşmadyk-azap jebir görenler bili bükülenler özüni bu elipbiýiň görnüşine meňzedipdirler.(Elip kaddym dal etdiň )
dahan - agyz (pisse dahan) farsça
dergah - huzur
dilnowaz - ýüregi şat (farsça)
dürre - gamçy
ýow - duşman
jilwe - näz
zemistan -gyş (farsça)
istihan - süňk (ostahan farsça)
keman - ok
Köwser - aby köwser . Dirilik suwy.Göýä bu suwdan içenler ölmeýärmişler.
magrur - ulumsy - tekepbir.(farsça)
mah - aý
mahy-taban- (her aýyň 14 güni aýyň tegelenýän güni -gijelerine ýagtylyk berýär.G-d edebiýatynda söýgülilerine meňzetme. Ýüzi mahy tabanym)
muştak- aşyk.
muşgil - kynçylyk
nagra dartmak. - azaply gygyrmak. naagra(farsça)
nukta - nokat ( Gd edebiýatynda Hudaýyň jemaly nukta meň görnüşinde ýazylýar.)
peşe - çybyn-çirkeý
pyýala güzli - uly gözli (pýýala käse -käse ýaly tegelek ullakan gözli)
saýyl - dul galmak.başyboş.yeke galmak.
saýýat - awçy
suzan - iňňe(farsça)
suzeş - iňňe batan ýaly ynjy agyry
suhanwer - dilewar
tir - ok (tir -keman) ok ýaý
hannas -gysganç
hijr - göçmek hijr etmek.Muhammet pygamber aleýhissalamyň Mekgeden Medinä göçen ýyly dönümine hijr diýilýär.
Hijran - aýralyk - göçmek. asly Hijr sözünden gelendir
Hubroý- Hub (ýagşy gowy) roý yüz. -Hubroý - gowy ýagşy hoş ýüzli (farsça)
şeýda - hoş owaz - şeýda bilbil  owazly bilbil
Yrak - daş-uzak
Yrak - yurt ady.paýtagty Bagdad.

mubtela- aşyk -bagly bolup galmak - (turklerde emre bu manydayr)
pyrkat - fyrkat -(mufarakat arap sözünden alyma) aýralyk manysyndadyr

 

SALAM AGZALAR..
tüveleme gowy mowzuk bolupdyr..!! watanjy aklyna hayran..berekella..
şu yerde didar agza soragym bar....
yoldaş agza.. kabir türkmenje bolmayan alynma sözler bar... yokarda sorap geçipdim..
şolar yerine ulanyp biljegimiz ya-da ulanyan sözlerimiz barmy???
şu barada hem beyleki agzalar hem yazyp biler.. SAGLYGYNYZ!!!

salam. Biziň elbetde ýiten sözlerimiz bar. Emma gynansakda bularyň hemmesi ulanyşdan galsa-da beýleki turki halklaryň gepleşiginde ulanylýar. Mysal üçin dal( egri) sözüne derek egri- bükük-bükür sözlerini ulanyp bileris.
   Bu sözlere arheizmleşen sözler diýilýär. yagny ulanyşdan galan. Yslamyň gelmegi bilen türkmen edebiýatymyz käbirleriniň pikiriçe baýady. Emma aslynda has garyplaşyp biziň grammatikamyza arap-pars sözleri ymyklyja girdi. Sebabi sowatly adamlaryň ýazan dessanlary - olary ýerine ýetirýän bagşylar bu sözlerden gulagy ganansoň-halka hem ýetirdi. Diwan-lugat at turk -1000 ýyllyk gadymy türki sözlükde bolsa biziň islendik sözlerimiz tapylmayar. Türkmrnistanyň ylymlar Akademiýasynyň 1961 ýylda neşir eden türkmençe - türkmençe sözlüginiň düzülenine tas ýarym asyr wagt bolup barýar.Emma bu sözlük hem doly we dogry diýip bolmaz. Tizden tiz bu sözlügiň düzülmesini alymlar bilmelidir. We aýak üstüne galmalydyr.
Biziň türkmen dilimiz ähli türk dilleriň enesidir. Muny men islendik dilçi alym bilen bäs edip biljek ýagdaýda aýdýaryn.
   Bizden alynan tüürkmen sözlerimizi gaýtaryp alalyň. Belki siziň bu teswirlerdäki açan mowzugyňyz gelejekde sozlük düzjek alymlara ýardamy nepi deger umydym bar. Hormat bilen Didar.

magrup - magryp(garb) - gunbatar
şermisar - şerim. utanmak.
haýýat-  tikinçi
haýýat - ýaşaýyş
haýat- howly(aslynda ýaşaýyş dirilik manysyndan gelendir)
zenjefil - dermanlyk ot
zagfyran - Şafron.(zaafiran farsça)  gül tonumyndan alynýar palowa we başga naharlara bezeg we peýdaly dermanlyk hökmünde bishirilýär. Onuň naharyň östünde goýulanda owadan sary reňki bolýar.Gündogar edebiýatynda (Zagpyran dek sargaryp ) ýa-da (syrkawymyz zagpyran(sap sary&nbsp😉 gaýtardy.) diýen jümlä gabat gelmek mümkin.
magdan ( maden farsçadan) - gazylyp alynýan ýerasty baýlyklar. gadymy türkmenler muňa ýerasty käni diýýän bolmaly.
top - pökgi ( farsçada tup )
 

gawwas - suwda ýüzýänler
was-was - kesel ady
zikge - pul ýasalýan gural. (Kä mahal kakaňyzdan ýa-da ejeňizden pul sorasaňyz men näme zikge kakýanmy? diýlendir birtoparyňyza.
zakgun - Dowzahdaky örän ajy miweli agajyň ady.
sakar - dowzahyň ody( başga manylary hakda ýokarda ýazypdym)
sanaç - bu hazirki halta .öňler sanaç un bugdaý ýaly önümler guýulmak üçin ýörüte dokalýan eken.
 
 

Didar we Torebeghanym! tüweleme munça sözi nadip bilyaniz? men-a sonki yazan sözlerinizin yarisinam bilyan daldirin. dowamina garaşyas nesip bolsa!

Rakyp -manysyny ozuniz men dushundirmezden aydypsynyz.Emma siziň eliňizdäki sözlükde belki ýalňyşlyklar gidemdir.
Suzan -iňňe diýmekdir. Suz - ýanmak diýmekdir. Mysal üçin -dilsuz -ýüregi ýanan şekilde.Emma
Suzan -iňňe diýmekdir.muştak-sözi hemaşykdan gelendir.
gabahat - günä
melamat - başa düşen
kasapat (kesafat) - sögünç(parsça) nejis - ýigrenji
wabeste - baglanan(farsça)
lazym -gerekli (farsçadyr)

rakyp -( ragyb) ýagny ragybetden gelýär) - bu yaryshdash-biri birine bahyl -dushman manysynda gelip
          ortadaky g yumshak aydylyar.
Rakyp (rakip) - bu soz mahirli mahriban manysyndadyr. Bularyn ikiside fars sozi bolup aydylyshy bashga bashgadyr. Emma bizin turkmen dilimize gechende ikisi hem meňzeş aýdylypdyr.