Deň hukuklar-türkmen aýallarynyň zehini

Bolýar geliň onda, deň hukuk sözüne garalyň, deň hukuk diýsem men häzir gyz-gelinleriň aýallaryň hukuklary barada söz açasym gelýär. Hudaýa şükür işlerde, wezipede kanun tarapdan gyz-gelinlere deň hukukly garalýar, emma welin döwletden başgada köpçülik düşünjesi bar, menem görýän welin käbir adamlaryň heňizem „gaty“ konserwatiw garaýyşlary bar.(mysal: gyzlar okamaly däl, diňe öýüň işi bilen bolmaly...)
Wezipede, işde aýal kişi erkek adamdan pes başarnygy bardyr öýdemok, şoň üçin işde hijem aýalmy-erkekmi seretmeli däl-de işleýşine seretmeli. Bolýar, maşgala eýýäm başgarak gürrüň, menem gelinleriň hojalyga, ýagny, nahar bişirmek, öýi arassa saklamak , jogapkär hasap edýärin, çagalary terbiýelemek bolsa iki taraplaýyn bolmaly eýýäm.
Bir sapar „näme üçin gyzyňyzy okatmadyňyz, zehinem bardy“ diýdim, „aý, ol-a hemmämizden baý ýaşap ýör diýdiler“. Hawa, garny dok bolsa bir tarapdan başga näme gerek indi? Bagtly bolsa başga näme gerek? Indi, bar oka diýselerem, näme üçin okasyn? Emmasy barda ýöne şuň, iň bolmanda mugallym bolanda-da ýaş nesil terbiýelärdi, ýurdumyzy ösdürerdi. Käbir oglanlar: „men-ä gelin alsam, daşarda garasam görünmez, öýde oturar“ diýýärler, gelinler näme ynsan dälmi? Gyz-gelinlerimiz käbiri garşam çykanok, ýöne näme üçin?! Olar başga durmuş bardyram öýdenok. Olaryň bilýän, öwrenşen zady şol-öý-içeri. Mellekde, tamdyr başynda durmuşyny geçirýänlerem, näme başga durmuş bardyram öýdenoklar. Döwletiň ösmegi üçin şeýleräk düşünjeliri azaltmalymyka diýýän, beý diýsem men Ýewropa ýa-da Amerikadaky jemgyýete, adamlara meňzejek bolman, aralykda, özümizçe ösmeli.
Aşakda „Garagum“ zurnalynda (takyk sany ýadyma düşenok, ýöne 2009 ýyl) mugallym we şahyr, XX asyryň 30-njy ýyllaryna çenli bolan döwürde dowam eden jeditçilik(täzeçilik) akymyň meşhur wekili Muhammetguly Atabaýewiň „Ruzname-ýi Mawera-ýi bahr-i Hazar“ diýen (parsça we ilkinji gezek türkemnçe çap edilip başlanan) gazetde ýazan makalasyny size hödürleýärin:
„Köp aýallar her bir işlerde erkek kişilerden asgyn däldir. Okuwly aýallaryň içlerinde her bir işleri her erkekden kem etmeýän köp akylly şägirtleri(?) köpdür. Aýallarymyz akylsyz bolsa günä özümizdedir. Ol sebäpden ke, biz olary ynsan hasap etmeýäs, okatmaýas. Elbetde, okuwsyz hiç bir iş ýola bitmez. Her bir ady işletmeseň, poslap, çüýräp zaýa bolup gider. Zehin hem şoňa meňzeşdir. Eger ony her sagat işletmeseň, akyl hem köpelmez, ýiter, batar gider. Biziň türkmen aýallarymyz köp zehinliligi şunda mälim bolýar ki, haly iş köp kyn, çetin işdir we ony hem(me) aýallar (d)okabilmez. Emma biziň, türkmen aýallarymyz, Hudaýa şükür, haly-dokma işinde hemme milletlerden öňdedir we ökdedirler. Men ýazmyşdym: „Türkmenler her bir işlerde başga milletlerden asgyn we yzdadyr“ diýip. Elbetde, erkeklerimiz dogrudan hem gaýradyr. Aýallarymyz hem bir-ýeke haly dokamak işlerinde artykmaçdyrlar.Şuňa hem Alla müň gaýta şükür.
Indi şu işlerden meň pikirimçe gelýär: biziň aýallarymyz köp zehinlidirler we eger olaryň akyl-zehinlerini işletsek, ýagny okatsak, olar hem her işde bize kömekçi bolup, sag elimiz bolar. Ahyrky gep şudur ke, aýal maşgalany hem ynsan hasap edip, erkekler ýaly deň tutup okatmalydyr. Her kim aýala: „saçy uzyn, akyly kem“ diýip ynsan hasabynda görmän okatmasa, özi akylsyz boldugydyr. Gyz maşgalalary okatmak Kuran-y Şerifdehem wajypdyr diýip aýdarlar. Çelekende köp gyzlar, Hudaýa şükür, okap hat ýazmagy bozmagy bilýärler. Bir molla aýdandyr: „Gyzlaryň hat bilmegi mekrurdyr“ diýip. Özge birniçe akylly mollalar Kuran-y Şerifde deliller tapdylar, ol hem sesini goýdy. Hudaý Tagalla hemme ynsana aýdypdyr: „Et-talib-ul ilm-u minel-mehdi ilel-lahdi.(terjimesi: „Sallançakdan tabyda-gabra çenli ylym öwren“)
17.03.1915“
Makala niçe wagt mundan öň ýazylanam bolsa belli bir derejede häzirki wagta hem degişliräk.
Meniň şu temany açmaklykda esasy maksadym hem siziň pikiriňizi bilmek, häzirki döwürde şu tema köpçülik nähili garaýar?! Ýaşlarymyz nähili pikir edýär? Kopungiz menden has uly hem tejribeli shondan sizingem pikiringizi eshidesim gelyar.
www.tmolumpiad