ÇÜÝŞE BALYK

Howa yssy. Muny aýtmak gerekmi beri?!

Daşardan içerik urýan aldajy
howur kondisenerlere-de eýgertjekden däldi. Geçen ýyl alynan kondisenerem
işlemejek bolýarmy nämemi, içerini ibaly sowadyp bilenok. Şolam döwüldi. Ahyry
döwlüp dynanaýdy, haýyrlysy! Ençeme günläp, gyltyzrak sowadan bolýardy welin,
bir emmasy bar eken. Aý, degme döwülse döwülsün...

Meret, hakykatdanam, ynsan bolýan
bolsa yssynyň öňünde durup bilmelidi. Çynyny etse, täze kondisener alsa
alardam. Ýöne, näme üçindir ol aňsadyna bakmady. Geň göräýmeli, soňky döwürler
ol öz-özüni synamak keseline ýolugypdyr. Synagam kyn zat-da. Aňsat bolsa oňa
synag diýermidiler?

Işe gidilýän döwürleri Mahym Meretden
has ir oýanardy. Ol köýnegini geýip, ýaglygyny daňynyp, aýnanyň öňünde ýüz-gözüne
timar berip işe çykjak bolup durka Meredem zordan gözlerini açardy. Işe gija
galyp barýany ýadyna düşende welin, Merediň gözleri baýguşyňky ýaly, bolup
goçalardy.

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">- Menem wagtynda turuzaýmaly-da! Bilýäň-ä, menem
sen ýaly, işe gidýän.

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">- Turuzaňda turýan adammy sen? Ertirden bäri „Tur“
diýip ýadadym men-ä.

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">- Bäh, öli ýaly ýatypdyryn.

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">Her gün ertir bilen, adaty iş günleri olaryň
ikisiniň arasynda diňe şu hörpdäki gürrüňleriň gaýtalanýanyna Mahym üns bermese
berýänem däldir. Emma, bu ýagdaý Merediň kalbyna ünjä çalymdaş ahmyr salýardy.
Hamala haçanam bolsa bir gün özüni tertip-düzgüne saljagyny ikuçsyz bilýän
ýaly, Meret şol ahmyrlaryny içinde gizläp kän gezdi.

 Soň Meret öz-özüne söz berdi. Ertirlik
naharyny gelni bilen iýip, onuň bilen deňine öýden çykyp gitmelidi. Heý, muňa
ýetesem zat barmy?! Säheriň jana ýakymly howasynda olar bileje öýden
çykmalydylar. Bu eýsem, bagtlylygyň alamaty dälmidi? Bir gün Mahyma içini dökdi.
Çintgäp-çintgäp aýtdy: „Oýanaňda, menem turuzgyn. Bile çaý içeris, bileje-de
öýden çykarys“. Mahymam begendi, bileje ertirlik edinjek bolsalar, ol asyl
ýumurtgadan, şöhlatdan her hili tagamlaram taýýarlajak eken. Maşgala giren täze,
şowhunly endik birbada gyzgalaňly dowam etdi. Soň welin... Meret özüne:
„Merediň bar bol-a“ diýdirdi. Bar zat öňki kaddyna geldi oturyberdi.

Meret her ýylam tomsuň ikinji
aýynda – jokrama yssyda wagtlaýyn rugsada çykýardy. Şu ýylam çykypdy. Hezil
dälmi eýsem? Aýagyňy galdyryp ýatmaly. Telewizoryň pulduny alyp, bir kanaldan
beýleki kanala böker ýörersiň. Kanallaryň hiç birinden ine-gana sereden zadyň
bolasy ýok. Gelniňem otpuskada. Çagalaram mamalarynda. Ýogsa-da, adamlar
otpuska diýen zady gowy oýlap tapypdyrlar. Şeýle dälmi? Wagtlaýyn dynç alyş
bolmadyk bolsa, ýykylýançaň – batareýiň çökýänçä işläp ýörmeli-dä. Şony
tapýanlaram bihal däl-le. Adam bir günüň dowamynda gije ýatmasa, dynç almasa
bolanog-a. Edil şonuň ýaly, bir ýylyň dowamynda dynç almaly ahyry. Wagtlaýyn
rugsada çykmaga her bir adamyň haky bardyr.  

Synagam kyn zat diýipdik. Şu ýyl
Merediň öz-özüni synaýan ýyly boldy diýsegem, lap etdigimiz bolmaz. Aý, ol her
hili ýollar bilen özüni synap görmändimi?! Ýöne, arman her gezek sygryň
guýrugyna ýetende pyçagy döwäýmesi ýok däldi. Bu gezek welin, onda-da tomsuň
ortaky aýynda synag nireden ýadyňa düşdi diýsene?! Näme gerek boldy, özüňi
saýgylamak. Meret: „Adam öz-özüne saýgylap durmasa ergeneksiz ýetişýär“
diýýärdi. Onuň durmuşyna ser salanyňda-da, şu ýaşança ömrüniň her bir möwridinde
ol özüni tertibe salmak üçin baý urunandyr-a. Talyp ýyllarynda her gün diýen
ýaly, günlik meýilnama düzerdi. Her gün diýen ýaly, gelejekdäki maksadyny
kagyza çyzardy. Durmuşynyň her sekundyny yrýa etmejek bolup, giden planlaryň
üstünde işlärdi. Daşary ýurtly ýazyjylaryň „Wagty nädip tygşytlamaly?“ atly
kitaplarynam kän okapdy. Ýöne, näme üçindir her gezek, gije ýatman ýazan
meýilnamasynyny ertesi gün durmuşy geçirmeli bolanynda nähilidir bir bahanalar
tapylýardy-da, ony bar zatdan alyp goýýardy. Hamala, takdyry oňa „senjagaz,
menden bidin hereket edäýmersiň, sen diňe meniň çyzan planym boýunça hereket
edersiň“ diýýän ýalydy. Günlük öňünde goýýan planyny dolýan wagtlaram bolýardy.
Ana, şonda ol özüni ýelgamak ýaly ýeňil duýýardy. Bu duýgynyň näme zatdygyny
nädip düşündirip bolarka? Belkem, ynsan özüniň jennete girjegini eşidende şeýle
begenýändir. Şu duýgam şoňa çalymdaş bir zatda. Arman, bala bir gezek barmagyňy
batyrsaň, soň zol-zol barmagyňy ýalap ýörer ekeniň.

Tomsuň ortaky aýynda ol wagtlaýyn
rugsadyny telewizoryň öňünde geçirmeli däl diýen netijä geldi. „Ýene-de özüňe
Merediň bar bola diýdiräýme“ diýip pyşyrdap göýberenini duýman galdy. Daň bilen
oýanmaly, ertirlik edinip kitaphana eňmelidi. Öýde kondisener işlänok. Şonuň
üçinem, kitaphana gitmeli. Buz ýaljak kitaphanada ýylyň dowamynda iş-alada
diýip, okap bilmedik kitaplaryny okamalydy. Mahyma-da içini dökdi.
Sargap-sargap aýtdy: „Meni ýatyraýma. Men kitaphana gitmeli“. Onuň gelinem juda
artykmaç aýaldy. Ýoldaşyna tekge bermeli bolanynda ol hiç zatdan gaýtmazdy.
Asyl, ol Meret şoňa aýgyt edip bilermi bilmezmi diýip oýlanmadam. Ýüzüniň
ugruna: „Bolýar, turuzaryn“ diýip, aşhana ýumlugypdy. Belkem, Meret barmagyny
ýalap ýörmekden ýadandyr-da, hakyky bala barmagyny batyrasy gelýändir. Belkem,
şu sapar ol özüni ýeňip geçer.

Daň bilen düýş görüp ýatyrdy. Aýagyny
çermäp, ýalpak kölde ýöreýärdi. Suw şeýle bir dury, ýüzüp ýören balyklar
görünýär. Meret elini suwa sokýar. Eline bir balyk ilýär. Balygy suwdan çykaryp
seredýär. Ylla diýersiň çüýşeden ýasalan ýaly, balygyň aňyrsy görnüp dur. „Gaty
geň balyk“ diýip pikir öwrüp ýatyrka-da Mahym yralaýar: „Meret! Turjak dälmi?
Kitaphana gitmeli dälmi sen? Ertirlik taýýar...“. Dogrudanam, ol kitaphana
gitmelidi. Düýn özüne sözüne beripdi. Ertirden başlap, boş wagtyny kitaplar
bilen doldurjakdy.  

Ertirlik edinip, howul-hara öýden
çykdy. Daşary şeýle bir yssydy, heý goýaý. Öýden çykanyňa puşman etdirýär. Öýde
kondisener ýogam welin, näme bolsa-da öý daşardan ýagşyrak. Meret saýadan-saýa
kowalaşyp, duralga ýetdi. Duralgada ýeke adamam ýokdy. Bolmanda, tüp yssyda
kitaphana diýip çykýan adam bardyr öýdýäňmi? Kitaphana bolmasa-da, başga ýere
diýip çykýan bardyr-a. Öýden çykýanam sen ýaly, sagat sekizde çykanok. Işe
gidýänler, daňdan salkynda ýola çykýarlar. Duralgada bir özi garantga ýaly
bolup durka gijeki gören düýşi ýadyna düşdi. Balyk tutupdy. Ýorgudy nämekä şol
düýşüň? Ýa tomusky kitap okamak plany başabarjakmyka? Şol balygyň aňyrsy görnüp
durd-aý. Edil çüýşe ýalyda, iç goşlary, bar zady görnüp dur. Adamlaryň welin iç
goşlary, garyniçegeleri görnenok. Allatagala adamyň hapalaryny onuň teni bilen
örtüpdir. Allah ynsanyň aýybyny örtýär. Ynsan bolsa, Allahyň şu peşgeşini
ýalňyş ýolda ulanýarmy nämemi? Ol aýbynyň örtülýänini bilip, öz ýalňyşyny
zol-zol gaýtalap durmaly bolarmy?!

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">          Gije, sagat birlere golaý iş stolunyň başynda
otyrka bu gün onuň özünden göwni hoşdy. Kitaphana gideni üçinmikä? Ýa-da, okan
kitaby onuň ruhuna şeýle ýeňillik berdimikä? Ýa ol öz-özüne basalyk berýärmidi?
Ýok, ol şu gün özüniň başgaça ýaşaýanyny duýupdy ahyry. Elbetde, muny bilmek
üçin lentany yzyna soramaly boljak. Ortamiýana, agajet, saçy suw çalynyp
daralan bir adam kitaphanadan çykyp, duralga bakan gybyrdyklap barýarka
birdenkä sägindi. Ol bir saý-sebäpden yzyna öwrülip, üstüne abanyp duran
Köpetdagy synlamaga durdy. Ýylçyr-ýylçyr gaýalary asmana degip duran bu dag edil
şo wagt Merediň gözüne erenleriň biri ýaly bolup görünýärdi. Göwnüne, dagyň
ruhy onuň bedeniniň daşyny çyrmaşyp barýan ýalydy. Birhili ol endamynyň
jümşüldeýäninem duýupdy. Dagyň ruhy ony göge göteripdi. Kwartal, şäher, ýurt,
ýer togalagy bar zat aşakda galypdy. Bir görse, ýer planetasy onuň göreçlerine
sygyp durdy. Soň dagyň ruhy ony hasam ýokaryk alyp gitdi. Ol indi özüniň
niredeligini, asyl özüniň kimliginem ýatdan çykarypdy. Ýöne, her näme
bolanda-da, özüniň – ynsan atly barlygyň öňünde gögüň hazynalarynyň,
ýyldyzlarynyň bary sereçlenýändigine welin, ol ikuçsyz göz ýetiripdi. Şol hazynalaryň
ýanynda, bu dünýädäniň iň gymmat tylladyr-jöwherlerem öçüp galýardy...

<span lang="HR" style="font-size:
14.0pt;mso-ansi-language:HR">         Düşegine
geçip, başyny ýassyga goýanynda çüýşe balyjaklar ýene-de ýadyna düşdi. Belkem,
şol çüýşe balyk – gahba dünýä diýýänleridir. Dünýäniňem iç-goşlary görnüp
dur-a. Belkem, beýik Ýaradan adamlar seredende üýşensin, ondan gaçarak
dursunlar diýip dünýänem içi goşlary görnüp durar ýaly, çüýşeden ýasandyr. Pikirlere
gutarma ýok...

Ýatmalydy. Günüň ýadowlygyny
aýyrmak üçin ýatmalydy. Ertir goja dag bilen duşmak üçin ýatmalydy...