Aýdym -sazyň haram bolyşy

hadysda aýdylan amala aşyp başlapdyr.

men bir gezek hadysa okanym yadyma dushyar. Yone dagyk sozme soz yatdan aymasamda sheyle diyilyardi,, Aydym sazyn ynsany oz halatyndan chykaryany haamdyr,, -diyip. Onson dutarda pygamber wasp edilse, Allany zikr etseler olar hem harammyka? Onda naad diyip aydylyan aydymlar name?

Durmush:
samsyk dushunje how SAZ haram. Onda sazly bur topar Kuran sureleri okalya. Shony okayanlar sheyle tpoymyka. Bir zat diyenizde pikirlenip diyayinow. kicijek gunaleri gorup ULAKAN gunalere goz yumyan adamlara hayranow. 

gadymda Buharaň bazarynda bir pyýada eline dutar alyp alham surasyny aýdym edip aýdýar diýýär.Adamlar ank tank bolyp bu näme etdigiň diýsler Ynsanlary sazyň üsti bilen dine çagyrýan diýen bolýamyş.Şuňa meňzeş diniň üstinden gülýän adamlaram günimizdede  gyt däl. Musulmanlaram dininden bihabar heşelle kakaýalar.Eger aýdym aýdyp Pygamberi wasp etjek bolsalar sahablaram bilmän duranoga emma olar diňe goşgy bilen Pygamberi taryp etdiler.Adamlar pul gazanmak üçin Pygambere salawat aydan bolyp klip çykarýalar.

ÝÜZLENME!

Dostlar, doganlar biderek diskussiýa etmäň. Aýdym-saz harammy? Bu soraga Ymam Gazala görä ýeke-täk jogap bermek mümkin däl. 

1. Gylyç agam mezhebimiziň ymamy Ymam Hanefiniň aýdym-sazyň haramdygyny aýdanyny aýdypdyr. Aslynda welin bu ýerde doly düşündiriş ýok! Çünki Ymam Hanefi keýp çekmek üçin çalynan saz guralynyň haramdygyny aýdan eken. Aýdym-saz ýa-da saz guraly dinimize garşy gelmeýän şekilde bolsa halal bolýa. Muny Gazaly hem tassyklaýa. Aýdym haramam bolup biler, mekruham bolup biler, sogap hem bolup bilýär.

2. Döwrümiziň alymlary aýdym-sazyň haýsy şertlerde ulanylyşyna seredip halal ýa-da haram bolup bilýändiginii aýdýarlar. Elbetde olar hem aýatlardan we hadyslardan çeşme görkezýärler. Biraz wagtdan şu ýerde teswir ýazmakçy. DINIMIZI KYNLAŞDYRMAŇ! 

Täze tema: Aýdym-sazyň halal bolşy.

Ymam Gazaly aýdym-sazyň haram bolup bilşi ýaly sogaply hem bolup biljegini aýdýar. Ymam Hanefi bolsa Gylyç agzanyň aýdyşy ýaly aýdym-sazy göni haram hasap edip gitmän, keýp çekmek üçin diňlenen aýdym sazyň haramdygyny aýdan eken (Al Marginany, Al Hidaýe 4, 80)

Ýagny bu barada Gazalynyň hem aýdyşy ýaly haram diýip ýeke-täk jogap bermek ýalňyşlyk bolar. Aýdym görnüşine görä haram, halal, mekruh we mugah (ýagny sogapsyz we günäsiz) bolup bilýär.

Fethullah Güleniň aýtmagyna görä aýdym-saz adamda gowy duýgulary oýandyryp Alla ýakynlaşdyrýan bolsa halal, tersine täsir edýän bolsa haram bolýar. 

Gylyç agzanyň görkezen aýaty näme?
- Ynsanlaryň içinde şeýle kimseler bardyr,ylymsyz (ynsanlary) Allah ýolyndan azdyrmak üçinwe oýun etmek üçin söz güýmenjesini satyn alarlar. Ine olara peseldiji azap bardyr - Lokman suresi 6-njy aýat. 

Bu ýerdäki 'söz güýmenjesi' Gylyjyň aýdyşy ýaly aýdym we saz guralyny bildirýär. Sereden çeşmelerimde şeýle. 
Ýöne aýatda 'Alla ýolundan azdyrmak üçin' diýlen ýeri bar. Ýagny Alladan uzaklaşdyrýan aýdym-saz barada gürrüň giden. Dinden uzaklaşdyrýan aýdym-saz elbetde ähli alymlara görä haram hasaplanýar. Emma Alla ýakynlaşdyrýan bolsa, ýa-da adamda gowy täsirler oýandyrýan bolsa halal  ýa-da müstehab bolýa. 

Aýdym-sazy görnüşine görä sogaplydygyny aýdýan alymlar hem bar; ähli aýdym-sazy haram hasaplaýanlar hem bar. Şu ýerde haram hasaplaýanlara pygamberimiziň (saw) 'Dini kynlaşdyrmaň' hadysyny ýatlatsak ýerlikli bolsa gerek. 🙂

Pygaberimiz (saw) Medinä göçende aýallar öçeklerde dep çalyp ylahy aýdypdyrlar. (Beyhâkî, Delâilü’n-Nübüvve) 

Başga bir waka:
Hezreti Aýşa enemiz (ra) bir güni Medineli ýakynlaryndan birini öýlendirýän eken. Toý ýerine gelen Pygamberimiz (saw):
-Gyzy gelin etdiňizmi? - diýip soraýa
-Hawa - diýip jogap berýäler. Pygamberimiz (Saw):
-Gyzyň ýanynda aýdym aýtjak birini hem iberdiňizmi - diýýä
Aýşa enemiz (ra) 'Ýok' jogabyny berensoň Pygamberimiz (saw):
-Ensar arasynda şeýle pursatlarda dynç almak (eğlenmek) adaty bar. Käşke gyzyň ýanyndan aýdym aýtjak birini ibersediňiz we ol şeýle diýsedi:
Size geldik, size geldik,
Bize şatlyk, size şatlyk. >> Ibn Maje, Nika 1900

Bu waka hem bize Gazalynyň hakdygyny subut edýär. Ol aýdymyň halalam haramam bolup biljegini aýdypdy. 

(Teswiri şu, şu hem-de şu çeşmelerden peýdalanyp ýazdym. Agzalardan biri täze tema edip açyp biler)

Ýatlatma: Ata-babalarymyz dutarly, gyjakly aýdym aýdypdyrlar. Ol döwürler aramyzda tejribeli alymlar köpdi. Hem-de olar bizden has tejribelidi. Has imanlydy. 

dost yalnyshma GUrhanyn wagty hacan shu yer yuzundaki adamlar yogalsa gecer dost bey diyme

Konserwator:
Täze tema: Aýdym-sazyň halal bolşy.







Ymam Gazaly aýdym-sazyň haram bolup bilşi ýaly sogaply hem bolup biljegini aýdýar. Ymam Hanefi bolsa Gylyç agzanyň aýdyşy ýaly aýdym-sazy göni haram hasap edip gitmän, keýp çekmek üçin diňlenen aýdym sazyň haramdygyny aýdan eken (Al Marginany, Al Hidaýe 4, 80)

Ýagny bu barada Gazalynyň hem aýdyşy ýaly haram diýip ýeke-täk jogap bermek ýalňyşlyk bolar. Aýdym görnüşine görä haram, halal, mekruh we mugah (ýagny sogapsyz we günäsiz) bolup bilýär.

Fethullah Güleniň aýtmagyna görä aýdym-saz adamda gowy duýgulary oýandyryp Alla ýakynlaşdyrýan bolsa halal, tersine täsir edýän bolsa haram bolýar.

Gylyç agzanyň görkezen aýaty näme?




- Ynsanlaryň içinde şeýle kimseler bardyr,ylymsyz (ynsanlary) Allah ýolyndan azdyrmak üçin

we oýun etmek üçin söz güýmenjesini satyn alarlar. Ine olara peseldiji azap bardyr - Lokman suresi 6-njy aýat.

Bu ýerdäki 'söz güýmenjesi' Gylyjyň aýdyşy ýaly aýdym we saz guralyny bildirýär. Sereden çeşmelerimde şeýle.

Ýöne aýatda 'Alla ýolundan azdyrmak üçin' diýlen ýeri bar. Ýagny Alladan uzaklaşdyrýan aýdym-saz barada gürrüň giden. Dinden uzaklaşdyrýan aýdym-saz elbetde ähli alymlara görä haram hasaplanýar. Emma Alla ýakynlaşdyrýan bolsa, ýa-da adamda gowy täsirler oýandyrýan bolsa halal  ýa-da müstehab bolýa.

Aýdym-sazy görnüşine görä sogaplydygyny aýdýan alymlar hem bar; ähli aýdym-sazy haram hasaplaýanlar hem bar. Şu ýerde haram hasaplaýanlara pygamberimiziň (saw) 'Dini kynlaşdyrmaň' hadysyny ýatlatsak ýerlikli bolsa gerek. 🙂

Pygaberimiz (saw) Medinä göçende aýallar öçeklerde dep çalyp ylahy aýdypdyrlar. (Beyhâkî, Delâilü’n-Nübüvve) 







Başga bir waka:




Hezreti Aýşa enemiz (ra) bir güni Medineli ýakynlaryndan birini öýlendirýän eken. Toý ýerine gelen Pygamberimiz (saw):




-Gyzy gelin etdiňizmi? - diýip soraýa




-Hawa - diýip jogap berýäler. Pygamberimiz (Saw):




-Gyzyň ýanynda aýdym aýtjak birini hem iberdiňizmi - diýýä




Aýşa enemiz (ra) 'Ýok' jogabyny berensoň Pygamberimiz (saw):




-Ensar arasynda şeýle pursatlarda dynç almak (eğlenmek) adaty bar. Käşke gyzyň ýanyndan aýdym aýtjak birini ibersediňiz we ol şeýle diýsedi:




Size geldik, size geldik,




Bize şatlyk, size şatlyk. >> Ibn Maje, Nika 1900







Bu waka hem bize Gazalynyň hakdygyny subut edýär. Ol aýdymyň halalam haramam bolup biljegini aýdypdy. 







(Teswiri şu, şu hem-de şu çeşmelerden peýdalanyp ýazdym. Agzalardan biri täze tema edip açyp biler)







Ýatlatma: Ata-babalarymyz dutarly, gyjakly aýdym aýdypdyrlar. Ol döwürler aramyzda tejribeli alymlar köpdi. Hem-de olar bizden has tejribelidi. Has imanlydy. 

jan dogan rugsat berilýän görnişileri diýip aýdyldy ýokarda.Sen bärde aýdym halal diýseň halk göni rep ýada ähli aýdymlaryň haladygyny düşünýär.Pygamberimiz döwrindäki aýdylaýany we zenanlaryň toýlarda aýdylany gazal görnişinde we ol ýerde saz gural ulanylmandyr buny menem ýokarda agzapdym.Emma haram diýleni saz guralaryny ulanmak haramdyr.Dogan anyk bilmän fetwa berýäň bärde .Biziň şu wagt toýlarmzyda edilşi ýaly bagşy gygyrdym soňam towsyp tans etmek halal däldir.Doly bilmän ýalňyş zat ýaýradýaň bärde.

Resullah döwrinde rugsat berilýän aýdymlar ilähiler,neşitler,gazallar,marşalr .Dep çalmak bolsa toýda diňe zenalara rugsat berilýä.Günimizdäki ýaly saz gurally wejara bolmak ,husasan saz gural ullanmak haramdyr hatda alymlar bu meslede ijma bar diýýärler.Konserwator seň ýazanlaryň ýalňyş aňlaşylma sebäb bolýa seň teswiriňi okan kişi.Aý haram diýilýäni, boş gürriň ekenlaý diýip ,haram kliplary diňlemägi dowm edýär.

Gylyç agam, men fetwa berjek bolmadym beýle zada milt etmerinem. Diňe şu barada gözleşdirip gördüm we ynamdar hasaplanýan çeşmede ýazylan ýazgyny goýdum şu ýerde.(Ynamdar diýýänligimiň sebäbi görkezen çeşmäm Türkiýe Patent Instituty tarapyndan hasaba alnan. Birem gazetde okapdym) Ymam Gazaly hem aýdym ýa-da saz guraly haram däl, onuň ýetirýän täsiri haram ýa-da halal bolýandygyny aýdan eken. Sözüni göni ýerleşdireýin:
-Aýdym aýdýan aýal bolsa, diňleýji aýal sesiniň öz jynsy duýgularyny oýarmagyndan gorkýan bolsa, diňlemek haramdyr. Ýöne bu ýerde haram hökmi aýdymdan däl, aýalyň sesinden gelýär-
Bu ýerde şol bir aýdymyň günä gazandyryp biljekdigi, käbirleri üçin bolsa günä bolmajagy düşündirilýär. Esasy zat aýdymyň adama täsirinde. Ymam Gazalynyň ýene bir sözi bar:

-Aýdym we türkileriň sözleri bozuk, Yslam ynanjyna we ahlagyna ters gelýän bolsa ony sazly ýa-da sazsyz seslendirmek we diňlemek haramdyr

Haramyň çäkleri belli. 'Aýdym-saz adamy Alla ýakynlaşdyrýan bolsa halal, uzaklaşdyrýan bolsa haramdyr'. Ymam Gazalynyň döwründe hem aýdymy haram hasaplaýanlar bolupdyr. Ymam Gazalynyň olara beren jogaplary we görkezen delilleri bar. Düşünýänler okasa gowy bolar.

GYLYÇ: Resullah döwrinde rugsat berilýän aýdymlar ilähiler,neşitler,gazallar,marşalr .Dep çalmak bolsa toýda diňe zenalara rugsat berilýä.Günimizdäki ýaly saz gurally wejara bolmak ,husasan saz gural ullanmak haramdyr hatda alymlar bu meslede ijma bar diýýärler.Konserwator seň ýazanlaryň ýalňyş aňlaşylma sebäb bolýa seň teswiriňi okan kişi.Aý haram diýilýäni, boş gürriň ekenlaý diýip ,haram kliplary diňlemägi dowm edýär.

Men ählisi halal diýmedim. Aýdym halal hem bolup biler haram hem bolup biler diýdim. Aslynda welin olary 'men diýdim diýmegem' ýalňyş, çünki olar Ymam Gazaly, Fethullah Gülen ýaly alymlara degişli. 

Konserwator:
Gylyç agam, men fetwa berjek bolmadym beýle zada milt etmerinem. Diňe şu barada gözleşdirip gördüm we ynamdar hasaplanýan çeşmede ýazylan ýazgyny goýdum şu ýerde.(Ynamdar diýýänligimiň sebäbi görkezen çeşmäm Türkiýe Patent Instituty tarapyndan hasaba alnan. Birem gazetde okapdym) Ymam Gazaly hem aýdym ýa-da saz guraly haram däl, onuň ýetirýän täsiri haram ýa-da halal bolýandygyny aýdan eken. Sözüni göni ýerleşdireýin:

-Aýdym aýdýan aýal bolsa, diňleýji aýal sesiniň öz jynsy duýgularyny oýarmagyndan gorkýan bolsa, diňlemek haramdyr. Ýöne bu ýerde haram hökmi aýdymdan däl, aýalyň sesinden gelýär-

Bu ýerde şol bir aýdymyň günä gazandyryp biljekdigi, käbirleri üçin bolsa günä bolmajagy düşündirilýär. Esasy zat aýdymyň adama täsirinde. Ymam Gazalynyň ýene bir sözi bar:

-Aýdym we türkileriň sözleri bozuk, Yslam ynanjyna we ahlagyna ters gelýän bolsa ony sazly ýa-da sazsyz seslendirmek we diňlemek haramdyr

Haramyň çäkleri belli. 'Aýdym-saz adamy Alla ýakynlaşdyrýan bolsa halal, uzaklaşdyrýan bolsa haramdyr'. Ymam Gazalynyň döwründe hem aýdymy haram hasaplaýanlar bolupdyr. Ymam Gazalynyň olara beren jogaplary we görkezen delilleri bar. Düşünýänler okasa gowy bolar.

Ymam Gazalyň aýdýany saz guralsyz aýdymlar.Onsaňam ýeke Ymam Gazaly bilen ölçemli däl.Eger Yslamda bir meselede bir näçe garaýyş orta çyksa köplik kabul edilýär.Çünki Resullah aleýhsi salam :Ymmatym ýalňyşyň üstinde birleşmez .diýýär. Bu barada diňe meň okan kitabymda aýdym sazyň haramdygyny beýan edýän 15 den gowrak kitap çeşme edip görkezlipdir hemmesem ,sylanylýan gadym alymlardan.

Gylyç agam, dep hem saz guraly hasaplanýar. Mesele mundan beýläk maslahata däl-de diskussiýa öwrülip gitdi. Şol sebäpli hem belli bir ylalaşyk çykmaýar. Men wyždanymy kanagatlandyrýan jogaby aldym. Indi bu barada söz sözlemän sizden käbir zatlary soramakçy.

Siziň pikiriňizçe dutar-gyjakly aýdymlarymyz harammy? Ata-babalarymyz haram iş etdilermi?

Konserwator:
Gylyç agam, dep hem saz guraly hasaplanýar. Mesele mundan beýläk maslahata däl-de diskussiýa öwrülip gitdi. Şol sebäpli hem belli bir ylalaşyk çykmaýar. Men wyždanymy kanagatlandyrýan jogaby aldym. Indi bu barada söz sözlemän sizden käbir zatlary soramakçy.

Siziň pikiriňizçe dutar-gyjakly aýdymlarymyz harammy? Ata-babalarymyz haram iş etdilermi?

Dutar bilen gyjagyň taryhyny doly bilmelimikä diýýän ,çünki halypalardan biri gyjak soň tapylan zat diýipdi.Egerde bardy geldi şol gadymda bolaýanda ata- babalaram ýalňyşyp bilerler .Ata babaň eden ähli işi dogry diýen zat ýokdyr.Men ata-babalarmyzy haram edipdir diýip ölip giden ynsanlaryň arkasyndan gürläp biljek däl.Ýöne belki şol döwir halal diýip ýalňyş fetwa berlen bolmagam mümkin.Biziň diniň asly we özeni bolan Kuran we Sahyh Sünnete seretmeli eger musulman bolsak.

Manada okayan yerimde araplar bar sholaram aytdy haram diyip aydym-saz turkmenistandan-da kabir dini gowy bilyan adamlardan soradym olar esasy arakdan- chilimden zynadan donuz etini iymekden saklansan bolar diydiler yone ozume aydym dinleman onup bilemok

Bu musulman aydymçylar onda haramy ýaýalamy onda? samii ýusuf mysal üçin?????? Bula birhilimi nämemi?

Bagyşla welim,vahabist dälsiňa doss sen? şolarda tw,musik hemmesi haram

“Şeriatça bazı savtlar (dinî bakımdan bazı sesler) helâl, bazıları haram kılınmıştır. Evet, ulvî hüzünleri, Rabbanî aşkları iras eden (hatırlatan) sesler helâldir. Yetimane hüzünleri, nefsanî şehevâtı tahrik eden sesler haramdır. Şeriatın tayin etmediği kısım ise senin ruhuna, vicdanına yaptığı tesire göre hüküm alır.” (İşaratü’l-İ’câz, s. 78; Sözler, s. 382, 687-688)

Musikîde iki ses kullanılır: insan sesi ve âlet sesi. Bir eser icra edilirken ya tek başına insan sesi veya müzik âletleri kullanılır; çok kere de her ikisinden birden istifade edilir. Her üç halde de insanın hoşuna giden, onun zevk duyduğu ve tesirinde kaldığı ölçülü, belli bir makamda ses çıkarılır. Bu sesler mahiyetine, mevzuuna ve tesirine göre değerlendirilir. Ya insanın ruhuna tesir eder, onda ulvî, dinî, hamâsî hislerin canlanmasına sebep olur; ya da dinlediği bir musikî parçası, nefsine ve süflî hislere hitap ederek yüce hislerin körelmesine sebebiyet verir.

Yukarıdaki ifadelerde de açıkça görüldüğü gibi, meşru olan, dinlenilmesinde bir mahzur bulunmayan ses, insana ulvî hüzünleri, yani dünyanın fâniliğini, ölümün her an gelebileceğini, insanın bir gün gelip toprak olacağını, Allah korkusunu hatırlatmalı veya ilâhî aşkı, Allah sevgisini, dünya üzerinde Cenab-ı Hakk'ın güzel sanat eserlerindeki yüce isimlerinin ve sıfatlarının tecellîlerini hatıra getirmeli. Bu hisleri tahrik eden her türlü sesi dinlemek helâl ve caizdir. Fakat yetimane hüzünleri; insana ümitsizlik veren, sevdiği kimselerden ve nimetlerden ayrılmanın ıztırabını hatırlatan, insanı bedbinliğe, karamsarlığa iten; insanın şehevanî hislerine hitap eden, dinlediği zaman nefsin hoşuna giden sesler ise haramdır, dinlemek caiz değildir.

Bu iki sınıfa girmeyen birtakım sesler de vardır ki, insandan insana değişir. Meselâ aynı musikî parçasını dinleyen iki kişiden birisi nefsânî bir his duyarken, diğeri ondan daha ulvî bir mânâ çıkarmaktadır. Meselâ “İncecikten bir kar yağar, tozar elif elif diye/Deli gönül abdal olmuş, gezer elif elif diye.” parçasını bir musikî eşliğinde dinleyen iki kişiden birisi “elif”ten Allah’ı hatırlayıp, ilâhî aşkı düşünürken, öbürü zahirî mânâsına bakarak “elif”ten bir kadını hatırlar, mecâzî bir aşk düşünür.

Bir başka misâl: Yunus’un,

“Aşkın aldı benden beni/ Bana Seni gerek Seni

Ben yanarım dünü gün/Bana Seni gerek Seni

Aşkın şarâbından içem/Mecnûn olup dağa düşem

Sensin dünü gün endîşem/Bana Seni gerek Seni”

şiiri, bugün hem ilâhî olarak, hem de türkü olarak söylenmektedir. Şimdi biri burada geçen “aşk”tan ilâhî aşkı düşünürken, diğeri zâhirî mânâsına bakarak mecâzî bir aşkı hatırlar.

İmam Gazalî Hazretleri ise (İhyâ, II/279-81) musikîyi, haram, mekruh ve mubah olmak üzere üç ana başlık altında inceleyerek şöyle der:

Dünya arzusu ve şehvet hisleri ile dolup taşan kimseler için yalnızca bu duyguları tahrik eden sesler haramdır.

Vakitlerinin çoğunu buna veren, meşguliyeti âdet haline getiren kimse için mekruhtur.

Allah sevgisi ile dolup taşan, duyduğu güzel ses kendisinde yalnızca güzel sıfatları tahrik eden kimse için müstehaptır.

İmam Gazalî daha sonra, musikîyi haram kılan şeyin kendisi değil, sonradan ârız olan bazı sebepler olduğunu ifade eder, bunu da şöyle tasnif eder:

Şarkı söyleyen kadın olur, dinleyen de kadın sesinin şehvetini tahrik edeceğinden korkarsa dinlemek haramdır. Burada haram hükmü müzikten değil, kadının sesinden gelmektedir.

Şarkı ve türkünün güftesi bozuk, İslâm inancına ve ahlâkına aykırı ise, bunu müzikli veya müziksiz söylemek ve dinlemek haramdır.
Karoçe diňleyan aydymyňa görä we saňa täsir edişine görä diňläbermeli, hemmesini bir ayakdan haram diyip bolmaya... (çeşme:http://www.sorularlaislamiyet.com)

sheyle wagz etyanine  gaty gynanyan. Allahym yardam etsin. 😊

turkmenlerde birhili ters dushunje bar mysal uchin metjitde oturup eteyhiyatiny okanda barmak galdyrmaly yeri bardyr eger ol barmagyny galdyrsa wahabist diyyarler garaz chala bir zat uytgeshik bolsa wahabistmishin bu pikir mende-de bardy dashary yurda geldim barde metjide namazy her kim durli-durli okayarlar men pikir etdim bularyn barsy wahabist asyl beyle dal

Durmush:
sheyle wagz etyanine  gaty gynanyan. Allahym yardam etsin.

näme harama halal diýip wagz etmelimi ynsanlaryň göwninden turar ýaly