Mukaddes Walentin we söýgülileriň güni

Saint-Mukaddes diýmek, arapçadaky “kuds”den gelýär manysy arassa, päk, halal diýmek. Mukaddes Walentin diýmek hristiýan dininiň ilk döwürlerinde, entäk özünden daşlaşylmadyk döwürlerinde ýaşap geçen arassa, halal ýaşan bir alym, ýada belki weli bir zat bolmagy hem ahmal. Taryh näçe pygamberileri wagt geçmegi bilen ýada hudaý ýada, ýarym hudaýlaşdyrdyryp, ýada hudaýyň ogly diýp görkezişi ýaly, belki de Walentin hem bu taryhyň gurbanydyr.

Taryhda ynançlary sebäpli ezýet edilen we Walentin diýp adlandyrylan bir näçe şahsyýet bar. Bulardan şehit edilen güni 14-nji Fewral günine gabat gelýänler:

Rimly Walentin, Rimde ruhany bolan, 269-njy ýylda jaýlanan.

Ternili Walentin, 197-nji ýyllarda Terni şäherinde hristiýan ruhanysy hökmünde tanalan we Imperator Aurelius döwründe şehit edilen.

Bulardan başga ýene bir Walentin bar eken, ýöne o barada Afrikada şehit edilendiginden başga maglumat ýok.

Käbir çeşmelerde Walentin, Imperatoryň kararyna garşy gelen ruhany ýaly suratlandyrylýar. Döwrüň Imperatory Claudius, goşyn güýjini köpeltmek üçin ýaş oglanlaryň öýlenmegini gadagan edipdir. Sebäbi maşgalaly erkeklerden gowy esger çykmaz diýp pikir edipdir. Ýöne Walentin, ýaş söýgülileriň nikasyny gizlilikde dowam edipdir. Bu hereketi üçin Imperator tarapyndan tussag edilipdir.

Soňlyk bilen, esasanam kapitalizmiň ösüşinden soň goşmaça we gülkünç bir hekaýa oýlap tapylan: Tussaglykda wagty hamala, ömrüniň soň günlerine çenli päk,arassa ýaşap gelen ruhany adam!, ömrüniň soň günlerinde! , türme gözegçisiniň gyzyna aşyk bolanmyş.

Öz çaklamama görä iň dogry hekaýa : Walentiniň şahsyýetinden täsirlenen döwrüň Imperatory Claudius 1-nji, ölüm permany bermeden öň, bir şert bilen halas bolup biljegini aýdýar, ýagny Walentiniň pagan ynançy kabul etmegini isleýär. Walentin bu şerti kabul edenok we netijede tussag edilýär we ölüm permany berilýär. Tussaglykda, şehit edilmeden bir gün öň, keramat görkezip, türme gözegçisiniň kör gyzynyň gözüni bejerýär.

Taryhy maglumatlar arasynda, Walentinleriň hiç haýsysyň romantik söýgi bilen degişlidigi barada maglumat ýok. 14-nji Fewral güniniň Walentin güni diýp ilkinji gezek 496-njy ýylda Papa Gelasius 1-nji tarapyndan yglan edilen. 1969-njy ýylda bolsa Papa Paul 4-nji tarapyndan, taryhy esaslary ýokdugy sebäpli Rim Kalendaryndan pozulan. Ýöne 14-nji Fewral güniniň bir husuyýeti , esasanam Greklerden galan we Köne Rim Imperiýasynda hem bellenilýän pagan bir festiwal bar eken.

Fewral aýy öňdenem, Grek mifologiýasynda yşk aýy hökmünde bilinýän eken. Zeus bilen Hera taňrylarynyň mukaddes nikalarynyň şanyna, Ýanwar aýynyň ortasyndan Fewral aýynyň ortasyna çenli yşk aýy diýp bellenilen.

Köne Rim Imperiýasynda bolsa, 15 nji Fewral günleri berket taňrysy Lupercusyň şanyna gutlanylan gün. Bu baýramyň bir gün öňünden ýagny 14-nji Fewral güni bellenilýän bir festiwal bar eken, ýaş oglan we gyzlaryň adlary ýazylyp, lotareýa geçirilýär, kim-kime duş gelse bir günlik “söýgüli gije” belleýän ekenler. Bu festiwal, hristiýan dinine gabat gelmeýär diýp 469-njy ýylda Papa tarapyndan bes edilen.

Mukaddes Walentin bilen romantik söýgi arasyndaky gatnaşyk ilki bilen 14-nji asyrdaky çeşmelerde orta çykyp başlaýar. Bu döwürden soň iki Walentin arasyndaky tapawut hem ýitip, bir şahsyýet hökmünde seredilip başlanylan. Şo döwürler Fransiýa we Angliýa ýaly ýurtlarda 14-nji Fewral güni guşlaryň jynsy gatnaşykda bolýan güni diýp bilinýän eken. Bu güniň beýle möhüm husuyýetinden ruhlanan ýaşlar bir birine söýgi hatlary ýazýan eken. Ýazylan hatlarda söýgüliler bir birine Walentin diýp ýüzlenýän eken.

Görüşiňiz ýaly Walentiniň hiç hili romantik söýgi bilen gatnaşygy ýok! Hristiýan äleminde, Ewropada we olaryň täsirindeki dünýäde, köne mifologiýa we paganizmiň yzlary bar. Hatda Ewropa medeniýetiniň esasy Grek-Rim medeniýetiniň mirasydyr.

Adamzat hakyky söýgiň çeşmesini tapýança, ýalanlara aldanmak, aldanmak bilen çäresiz, çäresizlikde bagtsyz, bagtsyzlykda ýalan bilen güýmenmek, güýmenmek üçin ýene ýalanlara dolanmak bilen höküm edilen!