Türkmen-türk mekdepleri näme üçin ”ýöriteleşdirildi”?
Türkmenistan garaşsyzlygyna
eýe bolandan soň, ýurduň
paýtagtynda we her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleri açylypdy. Olaryň
sany 15 çemesidi. Şol mekdepler
bilen bir hatarda 1994-nji ýylda
Aşgabatda Halkara Türkmen-Türk
Uniwersiteti hem işläp başlapdy.
Başlangyç we orta bilim berýän
we il arasynda ”türk mekdepleri”
ady bilen tanalan bu okuw
jaýlary soňky bir ýylyň
dowamynda ”ýöriteleşdirilen
orta mekdeplere” öwrüldi. Olarda
bilim berýän türkiýeli
mugallymlar bolsa bu ýerdäki
işlerini bes etmeli boldular.
Bu okuw jaýlarynyň
administratiw, okuw prosesine
degişli işleriniň hemmesine diýen
ýaly ”Başkent” bilim merkezi
gözegçilik edýärdi. Bu merkez
Türkmenistanda iş alyp barýan
türk işewürleri tarapyndan
döredilipdi.
Başgaça aýdylanda, türkmen
hökümeti tarapyndan täze
gelnen karardan ozal şol
mekdepler Türkmenistanyň Bilim
ministrliginiň garamagynda
bolsa-da, bu okuw jaýlarynda
berilýän bilime we terbiýä
”Başkent” bilim merkeziniň uly
täsiri bardy.
Hormaty uly bolsa-da...
Ýerli çeşmeleriň berýän
maglumatyna görä, ilatyň
arasynda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimi, umuman, bu okuw
jaýlarynyň abraýy ýurduň
beýleki okuw jaýlary bilen
deňeşdirilende telim esse
ýokarydy.
Ýöne, Türkmenistadan
gowuşýan habarlara görä, soňky
bir näçe ýylyň içinde bu okuw
jaýlaryna garşy edilýän basyşlar
artdyrylyp, olaryň türkiýeli
ýolbaşçylary Türkmenistanyň
raýatlary bilen çalşyrylypdyr,
okuw programmalaryna
üýtgeşmeler girizilipdir.
Türkmenistanda işlän ençeme
türk mugallymlary we
professorlary bilen ýakyn
gatnaşykda bolan,
Türkmenistanyň ýazyjylar
fondunyň ozalky başlygy,
aşgabatly ýazyjy Amanmyrat
Bugaýew şol mekdepler öz
formasyny saklap galsa-da, edil
häzirki döwürde öz mazmunyny
ýitirendigini aýdýar:
—Türk mekdeplerinde,
uniwersitetinde işleýän dünýä
derejesinde taýýarlykly, bilimli
türk mugallymlary kem-kemden
işden gyrakladylýarlar. Olar
köpçülikleýin ýa ýekeleýin
häsiýetde Türkmenistandan
göçüp gidýärler. Türk
mekdepleri, uniwersitetleri
saklanyp galsa-da, bu öz-
özünden eýýäm olaryň
ýapylandygyny aňladýar.
”Ýöriteleşdirilmegiň” sebäbi
Eýsem ýurtda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimine, goýberýän
uçurymlaryna bolan garaýşyň
gowudygyna garamazdan,
türkmen hökümetiniň bu okuw
jaýlary babatynda alyp barýan
syýasatyna nähili düşünmeli?
Käbir habar beriş serişdeleri
hökümetiň bu kararyny türk
okuw jaýlarynyň bilim bilen
birlikde käbir dini
gymmatlyklary, pan-turkizm ýaly
pikir akymyny ornaşdyrmaga
meşgul bolandygy bilen
baglanyşdyrýarlar.
Emma aşgabatly ýazyjy
Amanmyrat Bugaýew bu pikir
bilen ylalaşman, beýle
gürrüňleriň ýöritedigini, azat-
erkin pikirli mugallymlary
ýurtdan çykarmak üçin
edilýändigini öňe sürýär:
—Bu kimdir biriniň döwlet
syýasatyny mahabatlandyrjak
bolup ýa-da Türkiýeden gelýän
mugallymlaryň abraýyna şek
ýetirjek bolup edýän gürrüňi. Bu
bolmalasyndan has köp çişirilýär.
Dogry, dini düşündirýärler, ýöne
”sen dindar bol! Sen diniň
”pylan” akymyna git!” diýip, hiç
bir mugallymyň aýdandygyndan
meniň habarym ýok.
”Edepli, entek dinçi däl”
Bişkekdäki ”Maýnas” atly
gyrgyz-türk uniwersitetiniň
ozalky talyby Kubat
Gyrgyzystanda hem türk okuw
jaýlaryndan uçurym bolanlaryň
dine has meýilli bolýandygy
baradaky pikir ýöretme
tendensiýasynyň bardygyny
gürrüň berýär. Ýöne, Kubatyň
nygtamagyna görä, eger-de bir
okuw jaýyndan beýlekilere görä
has edepli, bilimli adam çykýan
bolsa, bu olaryň aşa dinçidini
aňlatmaýar.
1999-njy ýylda özbek hökümeti
hem Daşkentdäki özbek-türk
mekdeplerini dolulygyna
ýapypdy. Özbegistandaky
”Demokratiýa inisatiwalary”
toparynyň direktoryIskender
Hudaýbergenow şular ýaly
ýokary derejede bilim berýän
daşary ýurt okuw jaýlarynyň
işine päsgelçilik giň
dünýägaraýyşly, ”agy-garadan”
saýgaryp bilýän nesliň kemala
gelmezligi üçin döredilýär diýip,
pikir edýär.
—Özbegistan we Türkmenistan
maglumatlary çäklendirmäge,
maglumatlary aýan etmezlige
synanyşýar. Ýöne olaryň bu
tagallasynda näderejede üstünlik
gazanýandygy welin sorag
astynda. Internetiň aşa ýaýran
häzirki döwründe informasiýany
gizläp saklamak juda kyn.
Türkmenistanyň her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleriniň ikisi bardy.
Aşgabat şäherinde olaryň üçüsi
bolup, häzir biri galdy.
Ýöriteleşdirilen orta mekdepleriň
hataryna paýtagt Aşgabadyň
Turgut Ozal adyndaky türkmen-
türk mekdebi girmeýär.
”Ýöriteleşdirilen orta mekdep”
statusy diýmek – bu mekdepleriň
açylmagyna, olaryň häzire çenli
alyp baran işine gözegçilik eden
”Başkent” bilim merkeziniň şol
mekdeplere bolan täsiriniň
azaldylmagy diýmekdir.
Bu kararyň agzalýan
mekdepleriň berýän biliminiň
hiline, ýurduň bilim pudagyna
we ýaş nesliň geljegine nähili
täsir ýetirjegi häzirlikçe sorag
bolmagynda galýar.
Çe$me: www.azathabar.mobi
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 51/51 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 30 iýul 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 51
guychlini alanokdy diyen bolupdyrlar.. Belli bir kontenjana cenli yogsamam synag bilen alynyar. Beyleki bolegem, pul bilen alynan bolegem para dal, kommercheski diyleni bolyyar. Islan adam oz elleri bn razy bolup golchekip berilyyardi pullar. Juba urmashak diyilenzat shol okuw jaylarynda bolmajak zat.. Muny dine men dal.. Hemme bilyar. Olaryng syyasy bir maksabar bolan bolsady, eyyam bir yerlerden cykardy. Birileri agzyndan gacyryp goyardy.. .......... ay.. Her molla oz bilenini okar diyilishi....
Aslynda dashyndan mekdep bolmasa gou, öz mekdebin gou bilim bermeli
Azathabar turkmen turk mekdeplerinin tarapdarymy ? 😆 yada yene hokümedin bir garasyny gözlap tarap saylayarmy ?
adamlar bıderek dowletı garalap oturman. Bellı sebabı bardyr yapılandır. Hic kımem meslık ucın yapan daldır. Beydıp barde davalasıp durcagınıza, dasary yurda okamana bılım almana gıdenler. Dıne dasardan gygyrmagy basaryanız. Hemmanız diyen yalı egeoıst. Dine ozünızi dusunyanız. Name ucın watanıza dolanıp gelıp barde ıs edenzok. Dıysenıze aylık aza how. Ahow dowlet sanana gazi togu suwu mugt berya. Iyjegını gazan boldudaray. Gowu zat gıdıp gowja bılım owrenyanız. Ynne watanıma peyda getıreyın dıyana goremek. Gelın oz watanıza. Okadın bılım berın. Islan tehnalogıyanı odurıo. Taze taze sırketler acın. Ay karoce dasardan oz halkınızı masgaralap oturman, oz halkınıza dokangp gelıp ıs edın. Wessalam
Hakykaty kabul etmezlik YNSAPSYZLYK bolar. Hakykatdan hem =Bedew=däki 95% dükanlary türkler ýöredýärdi,indi söwdany türklerden öwrenen türkmen yigitlerimiz ýöredýär, öň komunizmiň =parasyz= döwri türkmenler =montana- jinsi geýse armany yokdy, yöne welin,jygyllykda ýekeje =montana= satyp durka tutulaýsa bir-ki ýyl göz tussagy garaşýardy(eger tanyşy güýçli bolmasa), indi Hudaýa şükür türkler bilen tükmenler jinsini özleri tikip,Yewropa jinsi satýar, öň tanyş görüp ýa-da iki-üç esse bahasyna alyp zordan =jiguli, GAZ-24= münýän Türkmen aga, indi Toýota, Mersedes münýär,öň orsça koropka jaý ýasap bilýän türkmen indi =tureskiý ştukatur= edip Yewrostandart remont we binalary gurup bilýär, restoran hyzmaty, nahar-salatlar ýene,ýene......özüňize belli zatlar.
Hawwa diňe gowy zatlar däl , ýaramaz zatlar hem hökman gelendir. Bu ähli ýerde şeýle. Adamlaryň içinde perişde ýalysy hem bar, şeýtan ýalysy hem. Eger özüň ökde bolmasaň, hökman bir Ylymly ökdeden öwrenmeli bolýar.
Türk mekdeplerine gezek gelende bolsa, bir zawody biljek, tanajak bolsaň, ýa-da bir agajyň nähilidigini biljek bolsaň onuň harydyny ýa-da görüp, miwesini iýip barlap baha bermeli. Türk-türkmen mekdebiniň ýagdaýyny hem ondan çykan üçyrymlara seredip ( süri agsaksyz bolmaz, miwe çüýrüksiz diýlenini unutman) baha berilse ýalňyş bolmaz diýip pikir edýärin.
Hakykaty kabul etmezlik ADALATSYZLYK we YNSAPSYZLYK bolar.
bet yazypsynyz fakir aga,minnetdar
bet yazypsynyz fakir aga,minnetdar
Ýapylany gowy boldy. Gerekdäl olar ýaly ''beýin ýuwujylar''. Hökümet şona oññardaý.
Hmmm, yapylanyna bir zat diyip biljek däl. Yöne türkmenlerin özleri hususy bilim şereketi döretjek bolanda rugsat berilmedi. Ine bu yerine nähili düşünmeli? Ay bolya, goy türkler beynisini yuwdy diyeli (yuwunmak, arassa bolmak gowy zat) 🙂 yöne näme maksar bilen hususy bilim şereketine rugsat bermediler? Baş ideologumyz Hramow nämetjek bolya?
bilimde hususylyk edil hazir dorese gowy dal. bilim bermek umuman dowletin ishi bolsa gowy. beyle diyjek bolsan turklerin name uchin hususy edenligem dushnukli. ykdysady tarapdan tmdaky 600 gowrak firmalaryn bahbidine turk mekdepler. ondan bashga-da hasaplar bar. shol sebapden hususy pususy diyip bahana gozlemeli dal.
hususy bilim ojaklary achylmaly men pikirimche...meselem:baskent kurs merkezi yaly
hususy bilim ojaklary ykdysadyyetdaki onumchiligin koprak bolegini hususylar eyelese dorap biler. yogsam para bn diplom aljaklar kopelermika diyyan.
tmnyn dowlet bilim sistemasy kamilleshmeli esasy zat.
turk mekdep baska turk firma basga... Garysdyrman gayrat edip. Pisik yetip bilmedik etine pOrsy diyer eken . Barde hokumedi garalamaylyn. Turkmen halky MES yASAYA dIYSEK DOGRY mYKA DIYAN SEYLEMI-.--
Bir tarapdan käbir agzalary goldaýan döwleti garalamagyň geregi ýok, sebäbi ol eýäm gara, ýöne üstünden reňk çalyp oňaýmaşaň, koroçe biz ýarym ýyl şol mekdebe öz ylymyz bn taýynladyk, şol passan 100 bilýän köp soraglara jogap berenine ýöne her ýere 100 adama bar eken, onsoň (aý näme menem bir halkyň `bölegidä), bar zat para bitýämiş, gyzyklandym, bir ara çykdy, 5000 dolor berseň bitýä şol dp, dogrymy aýtsam, 500 dolloram däl how 5000 müň, baram bolsa berjekdäl diýdim, içimden koneşna 🙂, Indi Döwlet şikarno ýaşaýar, oňa zat degip bolmoza, kimiň oslygy ýyly ýerden çyksa gowy dp ýörmeli däl how, gönşyň ýagdaýam oňat bolmaly, bolmoso, Goňşyň aç bolso, arkaýn ýatyp bolmoz diýen nakyla bararsyň, esasy maksadym düňderlip barýan gazany, ýerine goýmok, ol näme, şeýle durmuş bize rahatlyk berýä dälmi, meniň teterime, näme bolso şol bolsyn, şu wagyt köçeden geçirenoklor, aýnaňam açdyranoklar, howadan dem almagy gadagan etmeseler bolýar, kim bilýä oloma daşda däl, bärde weli bolmogyň geregi ýok hemme zat ýönekeý logika bn düşünip bolýar, men häzir edil emmigrantlar ýaly, hiç hili hak-hukugyň ýok, tolko tanyş, agaň,daýyň,daýzaň bolony şol, näme üçin men köçede,garaşsyz döwletde egnim gysyp gezmeli, haçana çenli biznesde kryşywanýa edip gezmeli, o taýda jaý gurmaly däl,butaýda gurmaly däl, nirde gurmaly jaýy,HIÇ ýerde, bar pasportyňy alda türklere git, amerika,ýewropa git, bärde bolonok, biri bara gan(ly)don gezip ýör dp, senem müzzerip gezmeli, SSSR-iň hökümedine we häkimedine, (d)ikdir dp bilýän halkymyz, näme üçin öz ATA mekanymda, ATAM meni depeleýär, ENEMEM meni basgylaýar, men Çagada ulalmala !
hokumet hat etya, turklering maksady bilim bermek dälde, turk dilini dunya yaymak. Saytda goryansingiz . Takim, olsun, awet, tamam, we saytda achylyan türk dilli temalar. Ana netijesi. Özbekler yoguna ýandy,
oglan:onda orslaram kowaylymy?orsca gepleyanler yokmy bizde?da,net,gde?kstati,izvinite,davay,futbolka,loshka,cashka i t.d..sanap otyrsam sanabermeli...kartoshka,pomidor
menem yazmajak boldum yaman uzaga chekdi mung yzy. Turk mekdeplen asyl niyetina bilemok, bilesimem gelenok. yeke bilyan zadym bilimli yashlary yetishdiryar, terbiyeli, yamany-gowyny saygaryp bilyan, ulyny sylayan, oz watanyna wepaly geljegi arassa. Onson mana tapawudy yok turkler oz yurduny soydurjek bolsun bolmasyn. dilini yayratsyn yayratmasyn. Islam dinini owretsin owretmesin. Name in yamany bolsa, ak sakally molla bolarsyngda. gutaran alkash bolmakdan-a gowydyr. i name 1 dil artykmach bilersin minimum. Men aytjak bolyanym turkler oz basharmayan zadymuzy edip berip otyrka sholary gaytam gowy edip ullanmaly. Sholar yaly mekdeplen turkmen versiyasyny achyp bashlayanchak bar bilimlerini terbiyelerini sagmaly. ay garaz dostlar bu men shahsy pikirim. men ozum turkmen-turkde okadym. yone mollada bolmadym, turklerem kan halap baramok. turk dilinem yatdan chykardym ana uje.
turk mekdeplen syyasy pikir taydan islamist edip yetishdirya shon uchin yapylany gowy boldy. olar turkmenistana para almana gelipdir diysek yalnysh bolmagy mumkin. yone olar turkmenlerin tejribesizliginden peydalandylar we turgut ozal dowrunde turkiyanin dunya acylmak palitikasynyn netijesinde dunyanin her yerine jemagat bolup yayradylar. fethullah bu mekdeplerin anyrsynda duran adamdyr. olara para almagy esasy biz owredendiris sebabi turkmenlerin arasynda perishdani hem azdyryp para berjek adamlar bar. hoja hojan ezrayyl bilen dushunishjek bolshy yaly bir zat. hemme zady oz aramyzda diyip chozesi gelyar.
bu fethullah pikiri halk uchin gowumyka. dini taydan ozune garashly edyan bu jemagat pikiri uzagyndan yurt uchin gowy zat daldir. edil shonun yaly amerikan, ors, nemes jemagatlary hem gelse yurda zyyanly bolar. shon uchin milletin in zehinli chagalaryny saylap ony dashary yurtly bir dini jemagatyn eline tabshyrmak milli katastrofany tayyarlamakdyr. shol katastrofany hazirki yashuly duruzjak bolyar. eger turkler chyndanam bilim beresleri gelse turkmenleri sheyle gowy goryan bolsalar onda turkmen okuwchylara stipendiya berip bilerler. turkiyede munlerche turkmen okuwcha okuw uchin pul gerek stipendiya gerek. eger shol turkler turkmenleri beyle gowy goryan bolsa hususy puly bilen okayan turkmen talybyna turkiyede 50 dollar stipendiya berip biler. yone yanyndada namaz okamaly diyip shert goysa, onda pul bilen ozune bendi etjek bolyar diymekdir.
oz milli mekdeplerimizde zehinli nesli yetishdirip bolarmy. bolar. gachyp gitjek yerimiz yok. yone bilim her bir mashgalada bashlayar. bilim dine mekdepde dalde, chaganyn howesindedir. chagada bilime howes doredip bilsen sahelche yol gorkezsen durmushda ozi alyp chykar. shonun uchin bilim turk mekdebe bagly daldir. eger sen yurdun in zehinli chagalaryny saylap orsa tabshyrsanam shol chagalar okde bolar, araba tabshyrsan hem sebabi ol chagalar eyyam mashgalada okuwa howesli edip yetishdirilen. yurdun bilimi uchin 13 sany jemagat mekdebine zar bolsak onda biz ozumize yurt hem diymalin. biz onda oyunjak yurt oyunjak dowlet. hakyky dowlet gurjak bolsan oz bilim modelini ishlap duzmeli.
zachumarit etyar bizi