Türkmen-türk mekdepleri näme üçin ”ýöriteleşdirildi”?
Türkmenistan garaşsyzlygyna
eýe bolandan soň, ýurduň
paýtagtynda we her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleri açylypdy. Olaryň
sany 15 çemesidi. Şol mekdepler
bilen bir hatarda 1994-nji ýylda
Aşgabatda Halkara Türkmen-Türk
Uniwersiteti hem işläp başlapdy.
Başlangyç we orta bilim berýän
we il arasynda ”türk mekdepleri”
ady bilen tanalan bu okuw
jaýlary soňky bir ýylyň
dowamynda ”ýöriteleşdirilen
orta mekdeplere” öwrüldi. Olarda
bilim berýän türkiýeli
mugallymlar bolsa bu ýerdäki
işlerini bes etmeli boldular.
Bu okuw jaýlarynyň
administratiw, okuw prosesine
degişli işleriniň hemmesine diýen
ýaly ”Başkent” bilim merkezi
gözegçilik edýärdi. Bu merkez
Türkmenistanda iş alyp barýan
türk işewürleri tarapyndan
döredilipdi.
Başgaça aýdylanda, türkmen
hökümeti tarapyndan täze
gelnen karardan ozal şol
mekdepler Türkmenistanyň Bilim
ministrliginiň garamagynda
bolsa-da, bu okuw jaýlarynda
berilýän bilime we terbiýä
”Başkent” bilim merkeziniň uly
täsiri bardy.
Hormaty uly bolsa-da...
Ýerli çeşmeleriň berýän
maglumatyna görä, ilatyň
arasynda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimi, umuman, bu okuw
jaýlarynyň abraýy ýurduň
beýleki okuw jaýlary bilen
deňeşdirilende telim esse
ýokarydy.
Ýöne, Türkmenistadan
gowuşýan habarlara görä, soňky
bir näçe ýylyň içinde bu okuw
jaýlaryna garşy edilýän basyşlar
artdyrylyp, olaryň türkiýeli
ýolbaşçylary Türkmenistanyň
raýatlary bilen çalşyrylypdyr,
okuw programmalaryna
üýtgeşmeler girizilipdir.
Türkmenistanda işlän ençeme
türk mugallymlary we
professorlary bilen ýakyn
gatnaşykda bolan,
Türkmenistanyň ýazyjylar
fondunyň ozalky başlygy,
aşgabatly ýazyjy Amanmyrat
Bugaýew şol mekdepler öz
formasyny saklap galsa-da, edil
häzirki döwürde öz mazmunyny
ýitirendigini aýdýar:
—Türk mekdeplerinde,
uniwersitetinde işleýän dünýä
derejesinde taýýarlykly, bilimli
türk mugallymlary kem-kemden
işden gyrakladylýarlar. Olar
köpçülikleýin ýa ýekeleýin
häsiýetde Türkmenistandan
göçüp gidýärler. Türk
mekdepleri, uniwersitetleri
saklanyp galsa-da, bu öz-
özünden eýýäm olaryň
ýapylandygyny aňladýar.
”Ýöriteleşdirilmegiň” sebäbi
Eýsem ýurtda türkmen-türk
mekdepleriniň, uniwersitetiniň
berýän bilimine, goýberýän
uçurymlaryna bolan garaýşyň
gowudygyna garamazdan,
türkmen hökümetiniň bu okuw
jaýlary babatynda alyp barýan
syýasatyna nähili düşünmeli?
Käbir habar beriş serişdeleri
hökümetiň bu kararyny türk
okuw jaýlarynyň bilim bilen
birlikde käbir dini
gymmatlyklary, pan-turkizm ýaly
pikir akymyny ornaşdyrmaga
meşgul bolandygy bilen
baglanyşdyrýarlar.
Emma aşgabatly ýazyjy
Amanmyrat Bugaýew bu pikir
bilen ylalaşman, beýle
gürrüňleriň ýöritedigini, azat-
erkin pikirli mugallymlary
ýurtdan çykarmak üçin
edilýändigini öňe sürýär:
—Bu kimdir biriniň döwlet
syýasatyny mahabatlandyrjak
bolup ýa-da Türkiýeden gelýän
mugallymlaryň abraýyna şek
ýetirjek bolup edýän gürrüňi. Bu
bolmalasyndan has köp çişirilýär.
Dogry, dini düşündirýärler, ýöne
”sen dindar bol! Sen diniň
”pylan” akymyna git!” diýip, hiç
bir mugallymyň aýdandygyndan
meniň habarym ýok.
”Edepli, entek dinçi däl”
Bişkekdäki ”Maýnas” atly
gyrgyz-türk uniwersitetiniň
ozalky talyby Kubat
Gyrgyzystanda hem türk okuw
jaýlaryndan uçurym bolanlaryň
dine has meýilli bolýandygy
baradaky pikir ýöretme
tendensiýasynyň bardygyny
gürrüň berýär. Ýöne, Kubatyň
nygtamagyna görä, eger-de bir
okuw jaýyndan beýlekilere görä
has edepli, bilimli adam çykýan
bolsa, bu olaryň aşa dinçidini
aňlatmaýar.
1999-njy ýylda özbek hökümeti
hem Daşkentdäki özbek-türk
mekdeplerini dolulygyna
ýapypdy. Özbegistandaky
”Demokratiýa inisatiwalary”
toparynyň direktoryIskender
Hudaýbergenow şular ýaly
ýokary derejede bilim berýän
daşary ýurt okuw jaýlarynyň
işine päsgelçilik giň
dünýägaraýyşly, ”agy-garadan”
saýgaryp bilýän nesliň kemala
gelmezligi üçin döredilýär diýip,
pikir edýär.
—Özbegistan we Türkmenistan
maglumatlary çäklendirmäge,
maglumatlary aýan etmezlige
synanyşýar. Ýöne olaryň bu
tagallasynda näderejede üstünlik
gazanýandygy welin sorag
astynda. Internetiň aşa ýaýran
häzirki döwründe informasiýany
gizläp saklamak juda kyn.
Türkmenistanyň her
welaýatynda türkmen-türk
mekdepleriniň ikisi bardy.
Aşgabat şäherinde olaryň üçüsi
bolup, häzir biri galdy.
Ýöriteleşdirilen orta mekdepleriň
hataryna paýtagt Aşgabadyň
Turgut Ozal adyndaky türkmen-
türk mekdebi girmeýär.
”Ýöriteleşdirilen orta mekdep”
statusy diýmek – bu mekdepleriň
açylmagyna, olaryň häzire çenli
alyp baran işine gözegçilik eden
”Başkent” bilim merkeziniň şol
mekdeplere bolan täsiriniň
azaldylmagy diýmekdir.
Bu kararyň agzalýan
mekdepleriň berýän biliminiň
hiline, ýurduň bilim pudagyna
we ýaş nesliň geljegine nähili
täsir ýetirjegi häzirlikçe sorag
bolmagynda galýar.
Çe$me: www.azathabar.mobi
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 51/51 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 30 iýul 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 51
miweli agach daslanar
Oran gynandyryjy waka, men beyle bolmagyny islemezdim. HTTU-nam yaparlar oydup gorkyaryn
galanjalary bir yapylmagay Allajan!!! Turk gelmese ors geler, nems, misyonerlik ol by....
galanjalary bir yapylmagay Allajan!!! Turk gelmese ors geler, nems, misyonerlik ol by....
her i$de bardyr bir (ya-da birnäçe) haýyr...
(Ata aganyñ sözi)
...
Dogry belläpdirler, ýöňe aýdaýyn, türkmen-türk mekdebi açylanlary bäri hemme kişä el ýeterli boldymy ?, bolmady, her kim para berip girjek boldy, bahalar galdy, baýyň çagasy däl, kim köp para bermeşek etdiler, kim kop bersede şolom girdi, lişno meniň özüme birini saljak bolomdo 5000 dollor diýdiler, şu nädürslik, ors mekdeblerem şeýle, biziňkilerä ylym-bilime pul harj edilenok,edilsede idelenok, gelýän mugallymalar profesiýonal derejesi nula ýetdi, elbetde daşky faktorlar bilen, marşirowka, Serdar ýoly, konsert,çäre, üstesinede para alýalar, bu döwletiň çüýräp rak keseline ýolukmagy aňladýar, işe kim pul berip geçse alýalar, daže tualedeiň içine süpürýän çenli, hiç-kim professianal derejesi bilen işlänok, şonuň üçin türkmeniň öz milli mekdepleriniň ýitip gitmegne sezabaram bolorlar, onsoň halk aýdýar, goý Turkmen-türk mekdebe çagalarymyz okap bilmese, şol ýapylyp ötä gitsi diýär, Biziň akmaklygymyzyň (menem içine girýän, daş zyňmaň) çägi ýok, gör-bak daşarty ýurt bilimi nädip berýäler, bizem şoňa sünnet ýaly gaýtalasak bolýara, näme ücin edemzok, sebäbi hemmämizem B..ş Laşka agzyna aňkaryp durus, o näme diýsin, o la hiž zadam diýenok, o etmede diýenok, biz halkymyz aktiw bolmaly, Stalinam gördük,Leninam diýen ýaly, şolor diktator bolsoda, okuwy welin walla elden berenokdylar, sebäbi ylymsyz birini ýykar, ylymly müňini diýen nakyla eýerýadiler , ynha nokot mowzuňa 🙂,
Offtopic'irak:
Ay Dunya derejeli mugalymlar dien bolup. Httu'da inlis dili boluminde idili Turk mollym yokdy, bir Suriya ba diyaymesen galana Turkmen mugallymlan yarysychada yokdu. Kabirlernin dagy okatjak bolshyna guljegnem-aglajagnam bilip bolanakdy. Turk mekdeplerin bilimi gou bermegi mugalymlar sebapli dal. 2002'dn bari köp sapaklary Turkmen mugallymlar okadya sholar hem dunya derejeli turk mugalymlardan gou bilim berya, prosta Turk mekdeplernin sistemasy gou, bu diymek dal o tayda mugallymlar guycli...
Bizde prosta, öz mugallymlarmyzy, injinerlermizi kemsitmek hasiyet ba. Turkler jayi bet gurya dien bolyadlar, Hana Yimpashyn garshysyndaky Altyn Nesilin guran jayi köp Turkin guranyndan gou
Biz şol tahýamyz asyrlar boýy guma bulaşyp ýatar, sebäbi süýjiň içine nädip bal goýanlygyny haýran galýas, nädip goýany bilen bolsa asla gyzagomzok, şu gidişin gitse, gazyňam hiç ýerik akdyrmazlar, nebtiňem ,öläýiň, Allajan halkymyzy Waňk keselden aýrmagyňy senden dileg edýän :(
@Wy_Snami gaty agyr yazypsyn.. yuregimin ustunde ayakyalanac ylgadynla walla...
@Wy_Snami gaty agyr yazypsyn.. yuregimin ustunde ayakyalanac ylgadynla walla...
ya svami--turkmen turk mekdep pul alya diyipsin,dogrymy?shol alan puluny oz jubine saldymy yada mekdebe taze kompyuter,holodilnik,kondisioner,halylar satyn aldymy??azajyk pikirlenip yaza,siz kak budto oz jubine salyan yaly edip yazypsynyz,hokumet pul bemese turk mekdebe,name etsin how ol pahyrlar?mekdebi saklamaly bolarlara eydip beydip...o gozum bilen goryadim,turk mekdebimizde goyun,sygyr kesilen wagty hokumet gelip alyp gityadi tazeje etlerimizi,yerine 20 yyllap chuyrap zayalanyp yatan et berip gityadi...turk mekdebi garalamak ucin elinden geleni etyadiler...in sonky setirinize goshulyan,Allajan bizi,yagny biz turkmenleri wanklyk keselinden halas etsin
yene 100 yyldanam turkler yaly bilim berip bilmeyar bizin mugallymlarymyz,turk mekdep yaly mekdep achyp bilmeyaler...bahyllar,goripler kopdi bu mekdebe...Miweli agach daslanar...men yazyp durmayyn kabir faktlary,tamda gulak bar yogsam yazardym...zerre kadar aklynyz bar bolsa dushunersiniz menin name diyjek bolanyma...ttm uchurymlary gowy dushunyandir menin name yazjak bolanyma,dushunmediklerem ozinden gorsin
Ýörüteleshdirmeli dälde, düýbünden ýok etmeli. Türkler 'Türkmen doganlarmamyza kömek edeli, kämil bilim bereli' diýip açandyr öýdýäñizmi mekdeplerini?
Wah, içiňi tütetýädä şu waka
bir de o pullara para diymegi dogrumyka? para - haram pul bolyar dalmay?
aaaa yene birzat...:shu dunyade vizyatka almayan adam bamy?adalat talap etyan diyjek bolupdyr kabirleri,adalat nirede bar haaa?
Adalat dine walla ertekide bar hemde Allatagalanyn yanynda bar ...vizyatka almayan adam bamay shu dunyade?
Lenin,stalin diyipsiniz ya svami----ol dowur gechdi dogan,ahyrzaman dowri geldi,dowre gora hereket etmeli
bir dikensiz gul bolmaz.....anlayan anladi
bir dikensiz gul bolmaz.....anlayan anladi
men oz turkmen mekdeplerin kamilleshmesini goldayan. bizem trler yaly adam. guychli kellelerem bar. prosto shertler we gowy sistema gerek. turksizem yashap bolyar.
guychlini alanokdy diyen bolupdyrlar.. Belli bir kontenjana cenli yogsamam synag bilen alynyar. Beyleki bolegem, pul bilen alynan bolegem para dal, kommercheski diyleni bolyyar. Islan adam oz elleri bn razy bolup golchekip berilyyardi pullar. Juba urmashak diyilenzat shol okuw jaylarynda bolmajak zat.. Muny dine men dal.. Hemme bilyar. Olaryng syyasy bir maksabar bolan bolsady, eyyam bir yerlerden cykardy. Birileri agzyndan gacyryp goyardy.. .......... ay.. Her molla oz bilenini okar diyilishi....