Türkmen Mejlisiniň ilkinji başlygy aradan çykdy

Garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda gowulykda ýatlanjaklaryň biri Sähet
Nepesowiç Myradow bolsa gerek. Ol Saparmyrat Nyýazow döwrüniň iň ýokary
derejeli liderlerinden biri bolsa-da, nyýazowçylaryň urdum-şalyk
hereketini gaýtalamadyk, sada hem ýönekeý adam hökmünde köpçülige özüni
tanadyp bildi.

Sähet Nepesowiç Myradow ömrüniň ýarysyndan gowragyny, has takygy 45 ýylyny resmi wezipelerde geçirdi.

Sähet Nepesowiç Myradow ýaşlykda gowy bilim almagy başarypdyr. Soňra
tehniki ylymlaryň kandidaty we doktory boldy. Professor derejesini aldy.
Ol 1965-nji ýyldan Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi komitetinde işe
başlap, şondan köp wagt geçmän, Türkmen Döwlet Uniwersitetine rektor
bolup geldi.

1971-nji ýylda men uniwersiti gutaranymda, ilkinji gezek ony öz
kabinetinde gördüm. Rektoryň kabinetinde ýörite komissiýa jemlenip,
uniwersitetiň uçurymlaryny işe ýollaýardylar. Meniň elimde “Sowet
edebiýaty” žurnalyna işe çagyrylýandygym baradaky resmi hat bardy. Şonda
Sähet Nepesowiç: “Ol nähili žurnal?” diýip sorady. Düşündirenlerinden
soň barmagyny çommaldyp: “Hä, şol gyrasy keşdeli žurnalmy?” diýdi. Men
şonda onuň beýle žurnaly eline alyp görmedigini bildim.

Munuň tersine, onuň aýaly Sona Myradowa ýurduň belli dilçilerinden
biridi. Sona daýza filologiýa ylymlarynyň kandidatydy, Ylymlar
akademiýasynyň Dil we edebiýat institutynyň leksikografiýa bölüminde
işleýärdi. Halyçylyk we haly işleri boýunça örän oňat sözlük ýazdy. Sona
daýza bu institutyň taýýarlan ähli sözlüklerine gatnaşypdy. Haly senedi
hem el işleri, şeýle-de rus dili babatynda düýpli düşünjesi bolan
alymdy.

Sähet Nepesowiç Myradowyň ugry fizika hem tehnika bilen baglanyşykly
bolup, ol 10 ýyl çemesi TDU-da ýolbaşçylyk etdi. Soňra täze döredilen
Ýokary okuw we ýörite bilim jaýlary ministri wezipesine bellendi. Entek
deputatlyk derejesine saýlanmanka, Türkmenistanyň Politehniki
institutynyň rektorydy.

1990-njy ýylda Türkmenistanyň Ýokary Sowetine deputatlyga saýlanandan
soň, parlamentiň, 1995-nji ýyldan Mejlisiň başlygy boldy. Şeýlelikde,
Sähet Nepesowiç Myradow Garaşsyz Türkmenistanyň Mejlisiniň ilkinji
başlygy hökmünde taryha girdi.

Ol S. Nyýazowyň şahsyýet kultunyň döremegine hem ösmegine ýakyndan şaýat
boldy. Şol wagtky prezidentiň metbugat sekretary Durdymyhammet Gurbanow
tarapyndan alyp göterilen “Türkmenbaşy” diýen lakamy resmileşdiren hut
Sähet Myradow bolupdy. S. Nyýazow daşary ýurtdan bir sapardan geleninde,
Myradow eline türkmen pasporyny alyp, onuň öňünden çykypdy: “Hormatly
prezidentimiz, Türkmenistanyň Mejlisi size ‘Türkmenbaşy’ diýen resmi ady
berýär” diýip, elindäki pastorty hut şol ýerde oňa gowşurypdy. Hamana,
S. Nyýazow ýurtda ýok wagty Mejlisiň agzalary şeýle karara gelen şekilde
hereket edipdi.

Şol bir wagtyň özünde Sähet Nepesowiç Myradow ýaranjaňlaryň hataryna
garanyňda, sadalaryň hatarynda has köpräk ýatlanýardy. Açgözlük,
para-peşgeş meselelerinde onuň ady çykmaýardy. Şeýle hem S. Nyýazowyň
gijelerine Pöwrizede – Arçabilde gurýan şowhun-şagalaňlarayna “Sähet
Myradow gatnaşmaýar” diýilýärdi.

90-njy ýyllaryň ortalaryndan Aşgabatda ýokary wezipeliler özlerinde
aýratyn jaý gurup başladylar. Ýöne hiç kim: “Sähet Nepesowiç Myradow
özüne jaý gurunýar” diýmedi. Ol halk deňinde ýaşamagy başardy. Ýöne
munuň özi S.N. Myradowyň halk bilen biledigini aňlatmaýardy. 90-njy
ýyllaryň ikinji ýarymynda prezident S. Nyýazow parlament agzalarynyň
sanyny 50 deputata getirdi. S. Myradow munuň bilen gep-gürrüňsiz
ylalaşdy. S. Nyýazow “Halk maslahaty” diýilýäniniň hukuklaryny çäksiz
artdyrdy hem bar hukugy öz elinde jemledi. S. Myradow bu meselede hem
sesini çykarmady. Gaýtam S. Nyýazowyň döşünden “Altyn Aý” ordenini we
beýleki medllary dakdy. S. Nyýazowyň adynyň dürli ýerlere dakylmagy
baradaky permanlara we S. Nyýazowa berilýän mülklere Mejlisiň adyndan
resmileşdirip gol çekýärdi. Syýasatda hem ykdysadyýetde ýol berilýän
gödek ýalňyşlar barada hiç bir tankydy bellik aýtmaýardy.

1972-nji ýylda uniwersitetiň rektory wagtynda S. N. Myradowyň elinden
gyzyl diplom alan žurnalist we radio işgäri Nazar Hudaýberdi ol ýaşulyny
şeýle ýatlady:

—Men ony iki pursatda ýatlaýan. Ilki mugallymymyz hökmünde 1972-nji
ýylda uniwersitetiň Aktlar zalynda ol maňa gyzyl diplom gowşurdy. Soňra
90-njy ýyllaryň ahyrynda S.N. Myradow Mejlisiň başlygy wagtynda S.
Nyýazowyň öňünden ýöräp, prezidentiň ýoluna bägül ýapraklaryny sepeläp,
tans edip gelýänini gördüm. Şol wideoýazgy Azatlyk Radiosynyň arhiwinde
häzirem bar.

Şol bir wagtyň özünde S. Myradowda garyndaşparazlyk bolmady, ol öz
toparyny döretmedi. Baýlyga kowalaşmady. Hiç kim: “Men Sähet Nepesowiçiň
garyndaşydyryn” diýip, wezipä daýanyp hereket etmedi. S. Nyýazowyň hapa
syýasaty zamanynda, bikanun baýamaga ummasyz köp şert döredilende, bir
özi sada ýaşamagy saýlady. Ol beýleki resmilerden tapawutlylykda, özüniň
wezipeden boşadylmagyny, pensiýa ugradylmagyny haýyş edip, prezidente
arza berip bildi. Şol döwürde S. Nyýazowyň töweregindäkilerden hiç biri
özüniň wezipeden çekilmegi barada meýletin arza berip bilmändi, bu hakda
gürrüňem bolmandy. S. Nyýazow onuň arzasyny entek kabul etmejekdigini
aýtsa-da, ol 2001-nji ýyldan pensiýa çykdy.

Sähet Nepesowiç Myradow ynsanlyk häsiýetini goramaga çalyşdy hem
syýasatçynyň ugurtapyjylygyny ulanyp, her bir meseleden gury çykmagy
başardy. Ahyrynda uzak ýaşap, öz öýünde, öz ajalyna jan berdi. Onda
ynsanlyk güýçlümidi ýa-da syýasatçynyň ugurtapyjylygy? Indi onuň ömri
hem hyzmaty taryhyň hak terezisine goýlar.

Hudayberdi Hally www.azathabar.com

Ön adyny eşidip gördünizmi?

Yok(53%, 7 adam)

Hawwa(30%, 4 adam)

Çala yadyma düşyar(15%, 2 adam)

Men entek yaş(0%, 0 adam)