Gökdepe galasy söweşi Türkmenistan üçin tragiki wakadyr.
GÖKDEPE GALASY
NÄME ÜÇIN ÝEÑILDI?
Gökdepe galasynyñ
synmagynyñ
Türkmenistanyñ taryhynda
añrybaş tragiki
wakadygyny inkär
etmeseñ, onuñ
netijeleriniñ türkmen
jemgyýetçiliginiñ añyna,
düşünjesine edýän täsiriniñ
uzak ýyllaryñ dowamynda
gowşamandygyny,
geljekde-de
gowşamajakdygyny
ýatdan çykarmasañ, onda
bu tragediýa bilen
baglanyşykly her bir
faktyñ, halkyñ dürli
gatlaklarynyñ arasynda
ýaýran esasly we esassyz
düşünjeleriñ, mifleriñ
derñelmegi, olaryñ
aýdyñlaşdyrylmagy diỳseñ
zerurdyr. Bu derñew milli
garaşsyzlyk ỳagdaỳynda
bütewi döwlet
gurluşymyz, özbaşdak
döwletimiziñ geljegi,
gülläp ösmegi üçin belli-
külli zerurlyk bolup
durýar.
GÖKDEPE GALASYNYÑ
GORAGY KIMIÑ
ELINDEDI?
Geçmişdäki dürli
uruşlaryñ taryhyny
öwrenseñ, bir hakykata
göz ýetirse bolýar:
hakynatutma goşun ya-da
keseden kömege gelen
esgerler hiç haçan
tutuşlygyna urşuñ
ykbalyny çözüp
bilmeýärler. Olar, añry
gitse, bir anyk söweşiñ ýa-
da çaknyşygyñ ykbalyny
çözüp bilýärler. Emma
tutuşlygyna urşuñ
ykbalyny diñe şol urşa
gös-göni çekilen, oña
başdan-aýak gatnaşýan
esasy garşydaşlar
çözýärler.
Ýöne sovet döwründe
türkmen
intelligensiýasynyñ belli
bir gatlaklarynda
aşaklykdan ýaýradylan
gürrüñlere gulak
gabartsañ, onda Gökdepe
galasynyñ ykbaly galanyñ
öz ilatynyñ, onuñ han-
begleriniñ, serdarlarynyñ
elinde däl-de, eýsem
Änewden, Gäwersden,
Marydan, Pendiden,
Garrygaladan, Gyzyl-
Arvatdan gelen az sanly
ýardamçy goşunlaryñ
elinde ýaly bolup
görünýär we onsoñ,
isleseñ-islemeseñ-de bu
etrabyñ öz ilaty Gökdepe
galasynyñ goragynda
ikinji derejeli rol oýnana
çalym edýär.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 54/54 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 22 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 54
Emma bu ýagdaý
taryhy hakykata
düýbünden gabat
gelmeýär we munuñ özi
Gökdepe galasyny guran,
şol döwürde galanyñ
içinde we töwereginde
ýaşan ýerli ilatyñ harby
kuwwatyna, başarnygyna
kembaha garamakdan
başga hiç zat däldir. Çünki
Gökdepe galasynyñ
goragy başdan-aýak hut
bu etrapda ýaşan ýerli
ilatyñ üstüne düşüpdir.
Merkezleşen döwletiñ
bolmadyk ýagdaýynda
eýse başga nähili bolsun?
Dynçlykda,
arkaýynçylykda
gurulmadyk bütewi
döwleti üstüñe güýji ökde
duşman sürnüp gelen
pursatynda gurup boljak
gümany barmy nä? Hany
oña wagt? Ine, hut şu
sebäbe görä-de, añyrdan
gelen dişine çenli
ýaraglanan sany artyk,
güýji ökde gazaply rus
basybalyjy goşunlarynyñ
öñünden türkmen tire-
taýpalary bialaç ýagdaýda
aýry-aýrylykda çykmaly
bolupdyrlar. Gökdepe
urşunyñ öñüsyralaryndaky
urslarda kese ýerli
basybalyjylaryñ garşysyna
köplenç birleşip bilenem
bolsalar, dürli türkmen
tire-taýpalary bu gezek
özara düşünişibem,
birleşibem ýetişmändirler.
Munuñ esasy
sebäpleriniñ biri: bu
gezekki gelen duşman
öñkülerden has mekir, has
güýçli we has taýýarlykly
bolup cykypdyr. Rus
basybalyjy goşunlary
döwrebap ýaraglanan we
nyzamly söweş tälimini
alan güýçlerdi. Onsoñam
rus goşunlary türkmen
topragyna gözi ýok ýaly
çozup giräýmändirler.
Türkmenistana çozup
girmezden has öñ rus
hökümeti birnäçe
onýyllyklaryñ dowamynda
türkmen topragyndaky
ýerli ýagdaýy, bu giñişligiñ
geografiýasyny,
etnografiýasyny,
türkmenleriñ ýaşaýyş
obrazyny, türkmen tire-
taýpalarynyñ özara
gatnaşyklaryny,
oñşuklaryny asaklykdan
jikme-jik öwrenip gelipdir.
Russia bu wagta çenli
eýýäm Türkmenistanyñ
daş-töweregini basyp
alypdyr. Kawkaz, Gazak
we Gyrgyz sähralary,
özbek hanlyklary rus
patyşasyna boýun
egdirilipdir. Mundan
başga-da ruslar has
öñräkden bäri birnäçe
türkmen tire-taýpalary
bilen garynja gatnawyny
ýola goýupdyrlar. Hazar
deñziniñ kenarynda
ýaşaýan türkmenler bilen
ir döwürden bäri söwda
aragatnaşyklaryny etseler,
beýleki käbir kiçiräk
taýpalaryñ wekillerine
olary goñşy döwletleriñ
çapawulçylygyndan we öz
güýçli kowumdaşlarynyñ
süteminden goramagy
wada edipdirler.
Şeýdibem olar gyzza-
gyzza gelende
türkmenleriñ başyny
birikdirip bilmezligi üçin
öñünden ähli zerur
çäreleri görüpdiler.
Türkmenleri halkara
derejesinde izolirlemek
boýunça-da rus patyşa
hökümeti ähli görmeli
çäreleri görüpdir.
Türkmen topragynda
harby hereketler
başlansoñ, türkmenler
goñşy ýurtlardan
ozalkylary ýaly azyk-da,
ok-ýarag-da, gaýry
goldawy-da alyp bilmez
ýaly edilipdir. Bu goldawy
söweş hereketleri
başlansoñ, olar öz
goñşularyndan mugtuna
almag-a däl, hatda pul
dökübem alyp
bilmändirler! Sebäbi rus
hökümeti has öñräkden
munuñ çäresini görüpdir.
Eýranyñ araçäge ýakyn
ilatyndan başda az-owlak
azyk, Hywa bazaryndan
az-owlak ok-ýarag alyp
bilen-de bolsalar, rus
hökümetiniñ berk basyş
görkezmegi netijesinde
göñşy döwletler öz
serhetýaka ilatyna
türkmenlere azyk, ok-
ýarag satmagy gadagan
etmäge mejbur
bolupdyrlar. Eýrandaky
rus ilçisiniñ bu ugurda
Eýran patyşasyna nähili
diplomatik gysyşlary
görkezendigini taryhy
faktlar tassyklaýar.
Europa ýurtlaryndan
türkmenlere açyk ýa-da
ýaşyryn goldaw berip
biljegi diñe Beýik
Britaniýady. Çünki Beýik
Britaniýa korollygy
dünýäniñ bu künjünde Rus
patyşasy bilen bäsdeşdi.
Hindistan we Owganystan
Beýik Britaniýanyñ gol
astyndady. Londonyñ
indiki göz dikýäni –
türkmen topragydy.
Şonuñ üçinem iñlis
emissarlary assyrynlyk
bilen türkmen han-begleri
bilen duşuşýardylar we
olary başardyklaryça rus
başybalyjylarynyñ
garşysyna urşa
gylawlandyrýardylar.
Beýik Britaniýanyñ
emissarlary öz
döwletleriniñ adyndan
gürläp, Londonyñ ruslaryñ
türkmen topragyny basyp
almaga edýän
synanyşyklaryna uzak
çydam edip bilmejegini
ýañzydýardylar we ýarag,
goşun kömegini wada
berip, kömege, hoş söze
mätäç türkmenleriñ
agzyny suwardýardylar.
Ýöne gyzza-gyzza
gelende, olar türkmenlere
hiç bir kömek berip
bilmediler. Sebäbi bu
töwerekde olaryñ harby
güýji rus goşunlary bilen
açyk çaknyşardan has
azdy. Şonuñ üçinem Beýik
Britaniýanyñ türkmenlere
beren ikiýüzli wadasyndan
dänmegi üçin Rus
hökümetiniñ halkara
arenasynda Londonyñ
garşysyna eden ujypsyzja
işleri-de ýeterlik boldy.
Iñlisler türkmenlere
ýardam bermekden el
çekdiler.
arada hem açyldy ahrym bu mowzuk
Sag bol dost, örän möhüm tema. Gökdepä kömege gelmediňiz diýip ne Balkandan, ne Daşoguz, ne Mary ne-de Lebapdan günä gözlemeli däldi. Her ýerde her hili problema bardy, onsoňam agzybirlik, iň bolmanda bir geňeşem ýokdy. Bu ýagdaýda gökden inen ýaly ýardama gelmegem bolup bilmejege ýakyn zatdy.
Ýatan ýeri ýagty bolsun şehitlerimiziň, şol pursatlary aňymda janlandyrsam gözlerimde sunami boljak ýaly bolýa
Netijede rus
basybalyjylary türkmen
topragyna çozup
girenlerinde türkmenleriñ
töwerek-daşy çäklenen
bolup çykdy we olar öz
topraklarynyñ
garaşsyzlygy ugrundaky
urşy halkara derejesinde
izolirlenen ýagdaýda alyp
barmaly boldular. Onsoñ
diñe öz güýçlerine bil
baglaýmasalar,
türkmenlerde başga dagy
alaç galmady.
Elbetde, bu ýagdaýda
ýurduñ öz içinde berk
ylalaşygyñ bolmagy
zerurdy. Eýsem agzalan
döwürde dürli türkmen
tire-taýpalarynyñ
arasynda oñşuk barmydy?
Elbetde, oñşuk bardy.
Kesekiniñ malyna göz
dikýän ýek-tük ogry-jümri
bolaýmasa, agzalan
döwürde türkmen tire-
taýpalary biri-birini talap
ýa-da biri-biri bilen urşup-
çapyşyp ýörenokdylar.
Ýöne tire-taýpalaryñ
arasynda köneden gelýän
käbir territorial dawalar,
bäsdeşlikler, dartgynlylyk
bardy. Bu-da keseden
gelen islendik basybalyja,
eger mekirlik bilen ulanyp
bilse, ýurdy bakna etmek
üçin tapylgysyz zatdy.
Rus hökümeti
türkmen tire-taýpalarynyñ
arasynda höküm sürýän
bu dartgynlyklary öñden
öwrenip gelýärdi.
Netijede uzak wagtyñ
taýýarlygyndan soñ rus
basybalyjylary türkmen
topragyny basyp almak
ýolunda ýeke-täk güýçli
päsgelçilik bolup durýan –
ýurduñ merkezi böleginde
ýaşaýan iñ kuwwatly teke
taýpasy diýen karara
geldiler. Galan türkmen
tire-taýpalaryny aldaw,
berim-peşgeş, hajyk-hujuk
bilen öz taraplaryna çekip
biljekdiklerine olar göz
ýetirdiler. Bu ugurda
olaryñ ökde içalylary-da
öñräkden bäri türkmen
topragynda iş görýärdiler.
Syýahatçy, täze giñişlikleri
öwreniji alym bolan bolup
gelýänleriñ arasynda
harby içalyçylygy
syýahatçylyk, alymlyk käri
bilen deñ derejede
ýöredýänler gyt däldi.
Olar rus hökümetini ýerli
ýagdaý, türkmen tire-
taýpalarynyñ özara
gatnaşygy, oñşuklary, uruş
baslansa orta çykaryp
biljek harby güýçleri
barada gizlin maglumatlar
bilen bol-elin üpjün
edýärdiler. Netijede rus
hökümeti 1879 ýylda
general Lomakiniñ
ýolbaşçylygyndaky
ullakan goşun bölümini
türkmen topragyna
ýollady. Bu goşunyñ esasy
zarba urujy güýji-de hut
merkezi Türkmenistanda
ýaşaýan tekeleriñ
garşysyna gönükdirilipdi.
Wakalaryñ ösüşi tiz
wagtdan basybalyjylaryñ
öñden eden çakyny
tassyklady… Rus
goşunlary guramaçylykly
garşylyk görmezden,
Hazarýaka türkmenleriñ
üstünden añsatlyk bilen
geçdiler. Türkmenleriñ
esasy gurmaçylykly harby
güýçlerini çym-pytrak
edýänçäler ilatyñ galan
bölegini öz taraplaryna
çekmek üçin olar ellerinde
baryny edýärdiler: kimsäni
gorkuzsalar, kimsäni
berim-peşgeş bilen satyn
alýardylar.
Basybalyjylar ol
döwürde dürli türkmen
tire-taýpalarynyñ biri-
birinde üzñe, tapawutly
şertlerde
ýaşaýanlygyndanam
peýdalandylar. Hazarýaka
türkmenleri bilen özara
peýdaly söwdany ýola
goýsalar, Nohur
taýpasynyñ wekillerine
olary tekeleriñ
gysyşyndan goramagy
wada berdiler. Ençeme
beýleki ownuk tire-
taýpalaryñ han-beglerine
Ak patyşanyñ gullugynda
dursalar, onda günleriniñ
has gowy boljakdygyny
aýdyp, olara gymmatbaha
halat-serpaýlary ýapdylar.
Salyr, saryk, alili
taýpalarynyñ hanlaryna
olary diñe bir eýran,
owgan hanlarynyñ
çapawulçylygyndan däl,
eýse güýçli goñşy
taýpalaryñ gysyşyndan-da
gorajakdyklaryny
aýtdylar. Garaz, rus
basybalyjylary tüýs şol
“Agzyny alart-da, höküm
sür” diýen ýörelgä eýerip,
türkmen tire-taýpalarynyñ
öz garşylaryna agzy
birikmez ýaly etdiler.
Diñe bular bilenem
oñman rus hökümeti
tekelriñ öz güýjüni-de ikä
bölmek üçin belli bir
çäreleri görüpdirler. Edil
rus goşunlarynyñ türkmen
topragyna çozup
girmeginiñ öñ ýanynda
teke taýpasynyñ başyny
doly birikdirip, söweşe
başarjañl ýolbaşçylyk edip
biljek uly söweş tejribeleri
bolan batyr we zehinli
serkerdeler Gowşut hanyñ
hem-de Nurberdi hanyñ
gümürtik ýagdaýda wepat
bolmaklary böwrüñi
diñletmän duranok...
Taryhda yzyña
dolanyp bolsady ekip
bolanok diýilse-de, bir
esasly çaklamany orta
atmazlyk mümkin däl.
Eger Nurberdi han bilen
Gowşut hanyñ birden biri
diri bolanlygynda-da, rus
basybalyjylaryna garşy
XIX asyryñ ahyrynda
tutaşan urşuñ netijesiniñ
düýbünden başgaça
gutarmagy ahmaldyr.
Diñe bir bütin teke
taýpasynyñ däl, eýse
ondan öñki söweşlerde
esasy türkmen
taýpalarynyñ başyny
birikdirmegi başaran,
harby taýdan ukyply, külli
türkmeniñ içinde
batyrlygy we
parasatlylygy bilen
tanalýan bu iki
serkerdäniñ diñe bir
agzalan uruşda üstün
çykmak däl, eýse ýakyn
ýyllarda merkezleşen
türkmen döwletini
döretmek mümkincilikleri-
de bolman durmandyr.
Emma olaryñ “wäh” diýlen
ýaly biwagt ölümi welin,
geljekki ganly ýeñlişe,
türkmen topragynyñ
kolonial baknalyga
düşmegine ýol açypdyr.
Sebäbi şondan soñ ne
Ahalda, ne-de Maryda
umumy ykrar edilen
serkerde galypdyr.
Tekeler Gökdepe urşuna
belli bir meşhur serkerdesi
bolmazdan girişmeli
bolupdyrlar. Göwrümi giñ,
parasatly, uly uruşlarda
tejribe toplan serkerde
bolmansoñ, galanyñ
goragy ahyrsoñunda
adaty alaman serdarynyñ
eline geçipdir.
Partizançylyk urşuna ökde
alaman serdary Dykma
Gökdepe galasynyñ
goragyny harby sungatyñ
bu ugruna laýyk derejede
guramagyñ hötdesinden
gelip bilmändir. Bu-da tiz
wagtdan öz agyr netijesini
beripdir. Galany
goraýjylar we bu ýere
göçürilip getirilen parahat
ilat rus basybalyjylarynyñ
ýagdyrýan top oklarynyñ
gündelik ardurja
nyşanasyna öwrülipdirler.
Dyngysyz ýagdyrylýan
top oklaryndan gizlenere
ýer tapylmandyr. Tamdyra
çörek ýapýan aýallar-da,
oýnap ýören çagalar-da,
edermen urşujylar-da
çagba ýaly ýagýan top
oklarynyñ tötänleýin
gurbanlaryna
öwrülipdirler. Ýagdaý gün-
günden kynlaşyp, ýitgiler
ummadan çykypdyr.
Gabaw uzaga çekdigiçe
duşmanyñ toplary galanyñ
içindäki ilata has uly zyýan
ýetiripdir. Dyngysyz
ýagdyrylýan top oklary
galanyñ içine ýygnanan
ilatyñ gyssagara gazan
ýerkümelerini ýumrup,
adam pidalaryny has-da
artdyrypdyr. Soña baka
wepat bolanlaryñ
jesetlerini depin etmäge-
de ýetişmändirler.
Jaýlanylmadyk jesetler
öýün-öýün bar eken.
1881 ýylyñ 4-den 5-
nji ýanwaryna geçilýän
gije galany goraýjylar
basybalyjy rus
goşunlarynyñ garşysyna iñ
soñky gezek gijeki
hüjüme gidipdirler. Galany
goraýjylardan düzülen
meýletinçiler aýsyz gijäniñ
garañkylygyna duwlanyp,
rus garymlarynyñ üstüne
batyrgaý dökülipdirler.
Ýöne türkmenleriñ bu
söweş emelini eýýäm
gowy öwrenip ýetişen rus
goşunlary bu gezek gapyl
galmandyrlar,
aljyramandyrlar. Olar
ilkagşamdan öz söweş
garymlaryndan çykyp,
birnäçe ädim yzda
garaşyp ýatypdyrlar.
Haçanda çozup gelen
türkmen esgerleri elleri
ýalañaç gylyçly ”ýa alla!”
diýip, garymyñ içine
bökenlerinde, duşmanlar
añyrdan gelip, olaryñ
üstlerini basypdyrlar we
ýokardan atyp
başlapdyrlar…
Duşmany gapyllykda
basmaga gönükdirilen
hüjüm agyr şowsuzlyga
uçrapdyr. Söweşiñ netijesi
diýseñ aýylganç bolupdyr.
Galany goraýjylar bu çaka
çenli çekmedik iñ agyr
ýitgilerini çekipdirler.
Müñe golaý türkmen
esgeriniñ jesedi söweş
meýdanynda galypdyr.
Meýletin hüjüme
gidenleriñ arasynda erkek
eşigini geýen eli
gyrkylykly aýal-gyzlar-da
bar eken. Olaryñ-da käbiri
edil erkekler ýaly şol gije
söweşde wepat
bolupdyrlar. Gijeki çozuşa
gatnaşanlaryñ diri
galanlary yzlaryna, gala
gaýdyp gelenlerinden
soñ, paltalary daşa degen
türkmenler şol gije iñ
soñky gezek uly
maslahata
ýygnanypdyrlar. Maslahat
tukat hem sussy pes
ýagdaýda geçipdir.
Galanyñ goragyny
dowam etmelimi ýa-da
etmeli däl diýen sorag
maslahata gatnaşanlaryñ
öñünde keseripdir. Şonda
bu gijeki söweşde 300
çemesi adamsyny ýitiren
Marydan gelen goşunyñ
serdarlary mundan beýläk
galanyñ içinde galmak –
ajalyña el bulamakdan
başga zat däl diýipdirler.
”Bu çaka çenli biz
duşmanyñ üstüne gije
çozup, olaryñ üstüni
gapyllykda basýardyk.
Şonuñ üçin gije olar
bizden asgyn gelýärdiler,
bizden gorkýardylar. Ýöne
indi duşman biziñ bu
söweş tärimizi öwrendi.
Netijesinem görýäñiz:
müñe golaý adamyñ
jesedi meýdanda galdy.
Gündiz açyk
çaknyşardanam biziñ
ýaragymyz ejiz. Olaryñ
elinde suw ýaly ýarag bar,
hyrly däl. Olar bizi
garagörnümden tüpeñläp
bilýärler. Diýmek, bize
näme galýar – diñe oglan-
uşagy, aýal-ebtady gije
gumuñ içi bilen Tejene,
Mara ýollap, özümize-de
guma çekilip, duşman
bilen gaça uruş etmek
galýar.”
Emma ikinji Gökdepe
urşy başlanmazynyñ öñ
ýanynda ruslaryñ
peýdasyna içalyçylykda
we dönüklikde aýyplanan
Dykma serdar galany
taşlap, guma çekilmeli
diýen teklip bilen
düýbünden ylalaşmandyr.
Megerem, ol munuñ bilen
ylalaşybam biljek däldi.
Sebäbi galany taşlap
gitmeli diýse, ýene-de
dönüklikde
aýyplanmagyndan heder
eden bolsa gerek?.. Şonuñ
üçinem ol galanyñ içinde
galyp uruşmagyñ tarapyny
tutupdyr. Bu wagta çenli
eýýäm galanyñ goragy
Dykma serdaryñ eline
gutarnykly geçensoñ, ýerli
han-beglerden känbir
onuñ garşysyna çykyp
bileni bolmandyr.
Gurbanmyrat işan bilen
Kerimberdi işan bu
jedelde Dykma serdary
goldapdyrlar we çagalary,
aýal-ebtatlary galadan
çykaryp, gije Tejene,
Mara gaçyrmaly diýen
teklibe kes-kelläm garşy
bolupdyrlar. Olar:
”Galanyñ içinde oglan-
uşagy, aýallary bolmasa,
ýigitlerimiz öñküsi ýaly
dyzmaç urşmaz”
diýipdirler.
Bu günki gün,
dynçlykda örän kelte
bolup görünýän bu akyl
edil şol wagt maslahata
gatnaşanlaryñ köpçüligine
kelte bolup görünmändir.
Sebäbi urşuñ öz kadasy
bar, ”ölmelimi ýa-da
almaly”, ”ýa almaly, ýa
ölmeli” diýlen ýagdaýda
hereket edýän adamlara
hemme zadyñ añrysyny-
bärisini ölçermek, ýedi
ölçäp, bir kesmek kyn.
Netijede bu agyr hem
tukat maslahatda
Gökdepe galasyna
ýygnanan ilatyñ diri galan
bölegini gutulgysyz
abanyp gelýän aýylganç
gyrgynçylykdan
gutarmagyñ iñ soñky
mümkinçiligi elden
berlipdir. Munuñ günäkäri-
de galanyñ goragyna
gös-göni serdarlyk eden
han-begler we olary
goldan işanlardyr. Olaryñ
zor salmagy bilen sowuk
gyş gijesi geçen maslahat
şeýle gazaply karara
gelipdir: urşy galanyñ
içinde galyp dowam
etmeli. Galany iñ soñky
demimize çenli goramaly!
Alla bizlik bolsa, duşman
galany böwsübem, bizi
ýeñibem bilmez!
Howwa Ygtybarly! Bu gyrgynçylygy eden hem seniň tarapdar bolup ynanýan hristýanlaryňdy we gyrgynçylyklary üçin hem ofiser, generallar döşlerine köp HAÇ (KREST) medal dakyndylar.
şu temada bir topar spikulýasiýa bar, ýagny ýakoby nämemiş tipo-togo başga tiredeşler şöweşe gelmänmiş->şu dezoinformasiýa,geliň şu taýda bir zady hasaplalyň :1-jiden Nurberdihan türkmenleň ähli hanyny ýygnap bir döwlet hökümünde bolmagyny ündeýär eken, köp hanlar muňa razy bolypdyrmy ýa bolmandyrmy onçakly habarym ýok, ýöne muňa, ýomudlaň hany (bagyşlaň adynyn bilemmok), Gowşut han ylalşypdyr! Ýadyňyzda saklaň Buhara emirligi özbek diýenem bolsa Türkmenistana girýandigini ýatdan çykarmaň, Hywa hanlygam şeýle, Özbekler hoool Samartkantdan bärik aşanok. Şol wagytlar Türkmenistanyň araçägi, Mary,Aşgabat,Sargyt bn Tejen ýerleri bn çäklänmändir. Meselem Buhara hanlygy maryň köp etraplaryny boýun egdirse köp hanlyk boýun egmändir, Hywada şeýle. Türkmenistan ýa Ozbegistan ýa Kazagystan diýen mekanam bomandyr -Türkistan bolupdyr. Dagynyk hanlyk bolansoň-Somaliň piratlary ýaly Orsýetiň etraplaryny zaýalanan bal,edenmişler. Garaz Ors täjirleriniň ýükleri konkretno soýulýar, Dagy nätjek, o bolmanada indýuk Iňlisler (ýeri türkmenleň teretoriäsy näme gerek boldy diýsene ) Türkmenleriň terotoriäsyny alaýsak kemä bolmozdy diýen sözlerini içallylrdan eşdip. Sary orslarymyz bärik Lomokin (sypatyň gurasyn) bärik entemäge gaýtýar. Koroçe türkmenler gowja entetýaler, Lomakini, bilmedim näme etdiler. Lomakin mümkün amerkaň indeýleri ýaly samsyk öýdendirdä, garaz ona ýoklaýalar, ýarty orsy gyrýar, ýarsyna towara geçirip bartera öwürýäler. Meni daşlamaň men the sECTERTS HISTORY diýen yerden aldymow, ýeke ertir komda paýlaşýan. Wikiliks belany alsyn.🙂
seniň maksadyň näme fakiir dogan! Men seniň pikirleriňe eýerip yslam dinini kabul etmelimi, ýa-da šol gadymky döwürde ruslar türkmenleri gyrgynčylyga berdi diýip öňümden čykan ruslary menem gyrgyna bereýinmi? Eýsem olar hem adam dälmidir, olar hem Adamatanyň neslinden bolanlar dälmidir? Taryhda biziň halkymyzy gyran ýurtlar bašga-da kändi, Eýran Yslam Respublikasy, Hywa hanlygy, Mongol Imperiýasy, Arap basybalyjylary we bašga-da kán bolmaly. Hany indi aýtsana bu ýurduň adamlaryny näme etmeli, ýigrenč bilen garamalymy? Öldürmelimi?
Hywanyň iň soňky hany Jüneýit Han; türkmen, özbek we garagaplak halklarynyň razyçylygy bilen Hywany boýun egdirip özüni han yglan edýär. Ýöne Daşkentdäki ors dolandyryş merkezi ony ykrar etmän ýöriteleşen goşun bilen Hywany ýene yzyna gaýdyp alýar. Jüneýit Han şondan soň Owganystana çekilen bolmaly.
Yaswami dostum, ne gözel eziz obama ''Sargyt'' diýip goýduñlaý, gaýrat et dostum Sarahs diýhow. :-D
Öñem gullukdakam bir demblim sheý diýýädi, onsoñ oña aýdyp bilmän gaharym gelýädi.🙂
Onsoňom näçe gezek akyldy hanlar Nurberdi hana Gala gurmaň, duşmandan goranmak kyn bolor dp, Aý dawaý bizem bir normalna ystalissa edeli dp Gökdepe gala ýagny goraýjy fort (harby termin:gala) gurýalar. Şunam häli görseň daşary ýurtlaň gyjalatyna gurandyrlar dp pikir edýän, Aý siziňem şäheriňizem ýoga, ýöne boş ýatan terotoriýa dp, Nurberdihanam siwilizasiýadan kem galamajak bolup, gurandyrda bende. Yeri bolýa, Galany gazyp durka nüželi telpekleriniň
içindäki süýri kellä pikir gelmedikä, näme üçin gazýa ?, A-a-a-a bular deşik edip bärik galaň içine girjek bolýalar ,yhada urştalimini bilýänler, biziňkiler urşjak bolsa ýeke garagum, dag ynha şunuň ýaly ýerlerde urşýalar. Yzdanýaň içinde urşup gören dälä !Fakiir, doganym! Dogrudanam bu temany halamadyňmy?