Çykalga (türkmen halk ertekisi)

Ýigit bilen gyz ur-tut
bir molla tapyp nikalaşanlar we bir ýerden özlerine öý tutu­nanlar. Gyzyň kakasy özdiýenli, zalym paty­şa
eken. Şol sebäpden hem gyz atasyna masla­hat salsa, onuň garşy çykjakdygyny
duýan.

Gyzynyň daýhan ýigide durmuşa çykan­ly­gy
baradaky habar patyşa baryp ýeten. On­soň patyşa gahar atyna atlanan. Emma akyl­ly
we­ziriniň: «Boljak iş bolupdyr, indi öldür­me, her hili-de bolsa öz perzendiň,
soň ökü­ner­siň. Gowusy, şol durşuna göw­nüň­den çy­kar-da goýber» diýen
maslahaty bilen, pa­tyşa gyzyny idemeýärem, oňa hiç hili miras-da bermeýär.

Il gyzyň öz söýgüsiniň
yzynda berk dur­şu­na geň galypdyr. Oňa uly hormat goýup­dyr­lar. Emma
ýeter-ýetmez gün, garyp mydara şa gyzy bilen ýaşaýan ýigide ynjalyk bermän­dir.
Ol öz ýanyndan: «Be,
neneň-niçik bolar­ka, men ony ne bezäp bilýän, ne besläp, ne göw­nün­däki ýaly
iýdirip-içirip bilýän» di­ýip, köp gussa batan.

Şa gyzy ýigidiň ünjüsini
aňlap:

— Sen meni alada edip
gussa batýarsyň, ýok, beýtme! Se­niň oňan ýeriňde menem oňýan. Men günümden,
bagtymdan närazy däl. Gam çekme-de, arkaýyn ýaşaber — diýen. Emma ýigidiň kü­ýün­den
ünji aýrylmandyr. Günleriň bir gü­nün­de onuň ýaşaýan ýurdunyň patyşasy Hin­­dis­tanda
gepleýän totu­laryň bardygyny eşi­dip:

— Kim-de kim şolardan
birini getirip berse, bir hum altyn berjek — diýip, jar çek­diripdir. Patyşanyň bu habaryny şa gy­zyna
öýlenen daýhan ýigit hem eşidip­dir. Ol öz-özüne: «Söýüp alan gelnimi il deňinde geýdirip, iýdirip
bilmesem, dili keltelik bolar. Patyşanyň şertine razy bolup, beren tyllasyny
alaýyn, soňky nesi­bäni soň göräýe­ýin» diýip, patyşanyň huzu­ryna ug­ran. Ýi­git
baryp, kyrk günde getir­mäge boýun bolup, bir hum gyzyly alyp, gel­nine getirip
beren. Şa gyzy bu gyzyldan adam­syna we özüne dür­li-dürli gowy geýim­ler
alanmyş. Aradan otuz gün geçenden soň, daýhan ýigit alada galyp başlan, otuz
dokuz gün geçenden soň bolsa, şa­nyň ýasawullary gelip:

— Ertir puly alyp
gaýdanyňa kyrk gün dolýar, köşge bar — diýip, buýrup gidenler. Şa gyzyna
adamsynyň getiren teňňele­rini ni­re­den alany diňe şu çakylykdan soň aýan
bolan. Ertesi ýigit gelnini köşeşdirip, köş­ge tarap ugran. Ol patyşanyň arz
meýda­ny­na baryp duran. Dura-bara adamlar ýygna­ny­şyp baş­lan. Jemende çaksyz
köp ýygna­nan. Patyşa hem weziri-wekili, kazysy-ke­la­ny bilen gelen.

Patyşa bir ýasawulyna
toty getirjek ýigi­di alyp gelmegi bu­ýurýar. Ýasawul daýhan ýigidi öňüne
salyp, alyp gelýär. Patyşa ýigide garap:

— Ýigit, wagtyň doldy,
getiren totyňy gör­­kez — diýen.

Ýigit:

— Şahym, men size öňürti
bir hekaýat aý­dyp bereýin, ga­har­lanmaň-da şony diňläň, to­tuly meselä soň
düşünersiňiz — diýen. Pa­tyşa hekaýaty diňlemäge razy bolan. Ýigit patyşa özüniň öýlenişini, soň nähili
ýagdaýa düşüşini we bir hum gyzyly näme üçin alan­­dygyny jikme-jik aýdyp
berýär. Ýi­git gür­rü­ňini soňlandan soň, patyşa birin­ji wezi­rine ýüzlenip:

— Gyzyl beren ýigdimiziň
gürrüňini-hä diňlediň. Indi mas­lahatyňy ber. Muny nät­me­li? — diýen.

Birinji wezir:

— Öldürmeli — diýen.
Patyşa ikinji we­zi­rine hem şol so­ragy
beren. Ondanam «Öl­dür­meli» diýen jogaby alan.
Patyşa bu so­ragy
üçünji wezirine beren. Ol:

— Patyşam, bir çemçe
ganymy geçseňiz, dog­rymy aýdaýyn — diýen. Patyşa:

— Geçdim, aýt — diýen.

— Tagsyr, patyşa öz raýatynyň işine se­re­dende,
parasatly bol­malydygyny size öw­ret­megiň geregi ýok. Sähelçe zat üçin onuň ha­zynasy
derýadan bir goşawuç suw alança-da eg­­sil­mez. Gaýtam, il-güne edilen
ýagşylyk, ha­zy­nanyň berekedini art­dy­rar, patyşanyň ab­raýyny artdyrar.
Ýigit ony özi üçin hem almandyr. Muňa ýöne: «Başda dogryňy aýt­ma­gyň gerek
ekeni» — diýip käýäýerler — diýen.
Bu gürrüňleri diňläp duran jema­gat tolgunyp: «Üçünji weziriň maslahaty ma­kul»
diýşip gy­gyranlar. Patyşa, ýigidiň işi­ni märekä­niň öňünde, arz jaýynda sere­denligine
ökü­nip, razy bolupdyr.

Ýigit bolsa rahatlanyp, şa gyzy bilen ar­kaýyn ýaşamaga baş­lapdyr

hmmm ay erbedem dal welin dayhanyn ol edenini halamadym

ay bul-a ertekilay 😆

Howwa, menem halamadym daýhanyň edenini

Бетинден эртеки экен