GARYP GOJANYŇ AKYLLY OGLY (türkmen halk ertekisi)

Olar bir ýerde köne guýynyň
başynda düş­­leýärler. Ilki guýa bir oglany sallaýar­lar we­lin, ýüp boş gelýär. Iberilen oglan­dan
derek bolmaýar. Onsoň ýaňky oglany öz aýdyşy ýaly kel­le­sini aşak, aýagyny
ýokary edip sallaýarlar weli, oglan guýynyň düýbüne ýetip barýarka seretse,
ynha, bir ullakan döw oturan, öňki iberilen oglany bolsa öldürip, honda
taşlapdyr diýýär.

Bu oglan gorkusyna:

¾ Salawmaleýkim — diýip gygyran. Döw:

— Waleýkim essalam, şunça salam
ber­me­dik bolsaň, iki üzüp, bir ýalmardym — diýen. Soň:

¾ Geç, gerek zadyň bolsa aýdyber. Sen akyl­­ly
ýigit ekeniň, ine, bi ýatan meni äs­ger­män, ýanyma aýagy bilen geldi. Şoň üçi­nem
öldürdim. Sen bolsa sylap, başyň bi­len gelip, adam ýaly salam berdiň. Indem ge­regiňi aýt — diýen. Onda oglan:

— Maňa bary-ýogy iki meşik suw gerek. Başga zat
gerek däl — diýen.

Döw ýigide suw berip goýberen.
Adamlar ha­las
bolup, ýene gidiberenler. Barjak ýerle­ri­ne ýetip, söwdalaryny bitirip, dola­nyp
ge­lenler.

Bir günden, bir gün baý ýene bir
ýere git­mek­çi bolan. Onuň ýeňilkelle aýaly welin, bu ýi­gi­de göz gyzdyryp ýören
eken-de, ärine:

— Sen gitseň gidiber, ýöne bu
oglany goýup git! Maňa ýumuşçy gerek, ýogsam kösen­ýän — diýip, bahana edip,
ýigidi alyp ga­lan.

Agşam ol aýal gülüm-ýalym edip
oglan bilen bir jaýda dü­şek salyp, bile ýatmakçy bolan. Oglanyň ýadyna
atasynyň eden wesýeti düşüp:

— Ýok, men seniň bilen bir jaýda
ýatyp bil­men, men şunça
wagtlap baýyň duzuny iý­dim —
diýen. Bu sözleri-de baýyň öň­ki aýalyn­­dan galan gyzy eşidip duran. Baýyň
aýaly ga­har-ga­zaba münüp:

— Diýenimi etmeseň, baý gelen badyna şyl­­tak atyp,
seni öldürderin — diýen.

Ýigidem:

— Aý, öldürtseň, öldürdäý. Iýen
duzuma kast edenimden, halal ölenim gowudyr — di­ýip jo­gap beren.

Şeýdip, bu aýalyň diýeni bolman
galan. Gün­­leriň
bir güni ba­ýam dolanyp gelen. Ge­len­soň, agşam aýalyndan:

— Ýeri, heleý, ýetimek oňat
hyzmat etdimi? — di­ýip soran.

Aýaly hem:

— Aý, ýetimegiň gurap galsyn-la.
Asyl onuň göwni Kap dagynda eken. Sen gitdiň we­lin, ol ma­ňa lak atdy. Ertiriň özün­de
onuň ýoguna ýan. Şuň maslahatyny men seň geleriňe go­ýupdym — diýen.

Ärem gaharlanyp:

— Ertir ony sabynçymyza ibereýin — diýen. Onsoň baý sa­byn­çynam
ýanyna çagyryp oňa aýdan:

— Ertir irden bizden biri barar
welin, sen kimligine gara­ma-da, ýüzüne-gözüne se­ret­­män, gaýnan gazana at-da, sabyn
et!

Olam:

¾ Bolýar — diýen.

Ertesi irden baý ýaňky oglany
ýanyna ça­gy­ryp:

— Bar, pylan sabynçydan bir bölek sa­byn
alyp gel, gelne­jeň sabyny gutarypdyr — diýen.

Ýigidem:

¾ Bolýar — diýip gidiberen. Gidip bar­ýar­ka, bir
dosty bar eken-de, ol sataşyp ony ug­runa goýman nahara çagyryp alyp giden. Şol
pursat oglanyňam ýadyna atasynyň aý­dan­lary dü­şüp­dir-de, dosty bilen
tirkeşip öýlerine barýar-da
onuň bilen içýär mäşe­wäni. Şeý­di­bem, az-kem eglenmeli bolýar.

Şol wagt hälki baý aýalam oglana
nähak töh­met atyp, eden işine puşman edýär. How­pur­gap oglanyň yzyndan: «Gel,
muny bu gezek öl­dürt­mäýin, belkem, soň diýenimi eder» diýip, ylgap gaýdan.
Şol gaýdyşyna ýüw­rüp gelip, sabynçynyň ýanyna bar­ýar welin, sabynçam sen-men ýok, ony tutýar-da,
atýar gaý­nap duran ga­zana. Şeýdýär-de, baýyň haýasyz aýaly saby­na garyl­ýar,
gidiberýär.

Biraz wagt geçen soň, oglanam
baryp, bir bölek sabyn diläp alýar gaýdyberýär.

Gelibem baýa:

— Hany, gelnejem, ynha, oňa sabyn-a ge­tir­dim — diýýär.

Baýam haýran bolup:

— Ýaňyja seň yzyňdan gitdi,
duşmadymy? — diýen.

Ýigit:

— Ýok, maňa-ha duşanok — diýen.

Şol wagt baýyň gyzy ara düşüp:

— Meň öweý enem öz gazan çukuryna
özi gaçdy. Onuň hyýaly günäsiz oglany öldürt­mek­­di welin, özi pälinden tapdy
— diýip, ýi­git bilen eneliginiň arasynda bolan ara­ky eşi­den gürrüňini
kakasyna aýdyp beren:

Kakasy hem ähli mal-döwletini bu akylly oglana tabşyryp, gyzynam oňa
nikalap be­ren.

gowja eken

Sagja bol Terrorzini, blog edip ýazýan ertekileriň üçin. Erteki okamanyma näçe ýyl bolupdyr. Köp kitap okaýan okuwçy döwrüm ýadyma düşdi..

Sagja bol paylashanyna, gowja erteki ekeni. Bizem onda atasynyng diyenini edeli, belki sabyn bolmars bizem 😆😆😆

Manylyja

Gaty gowy, haladym

Бетинден эртеки экен