Dilimizdäki üýtgedilmeli (üýtgedip bolýan) sözler
Dilimizdäki üýtgedilmeli (üýtgedip bolýan) sözler
Tüweleme garaşsyz bolanymyza 20 ýyl bolup barýar. Şonda-da edebiýatda üýtgeşik ösüş görnenok. 1960-1980-nji ýyllarda edebiýat şeýle ösüpdir welin, (hatda 1990-njy ýyllaram) häli-şindi şoň täsirinde gezip ýörüs.
Gürrüňim bular barada däl. Biziň entegem käbir sözlerimizi rus diliniň täsirinde ulanyp ýörmegimiz barada. Şolary indi arkaýyn türkmençelesek bolar. Men diňe “H” sesi barada gürrüň edýän. Näme üçin entägem şolary “G” diýip ulanýas. Biz ol sözleri aslyndan alyp ulanyp bileris. Tüweleme dilimizde “H” sesiniň görnüşlri köp.
Biz rus diliniň täsirinde öň şu sözleri ulanypdyrys. Bolup biler. Sebäbi geçen döwürde terjime rus dilinden edilipdir. Indi bir özümiz bolaly ahyry.
Ynha şolardan ýadyma düşenleri:
Hollywood – Galiwud
Holland – Golandiýa
Herman Hesse (ýazyjy) – German Gesse
Harvard – Garward
Wiktor Hugo – Wiktor Gýugo (Bu ýerde türkmençeläp Hügo diýsegem bolar. Biz olaryň ý sesinem alypdyrys. Olar ü bolmansoň ý ulanypdyrlar. Biz ony gymmatly hazyna ýaly aýryp bilemizok!)
Münhen (Germaniýada şäher) – Biz munam Mýunhen diýip alýas ýa-da aldyrýarlar. Ýogsam, ü sesi bizde-de bar. Göni Münhen diýip alaýmaly.
Hasan – Gasan (häzir az ulanýar)
Hüseýin – Guseýin
Hitler – Gitler
Knut Hamsun (ýazyjy) – Gamsun
Hamburg – Gamburg
Herkules – Gerkules
Homeros – Gomer
Heraklius – Gerakliý
Hajy – Gadži
Harry Porter – Garri Porter
Häzirlikçe ýadyma düşenleri. Ýene-de ýadyma bir zatlar düşse ýazaryn aşakda!
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 48/48 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: ertir.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 3 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 48
Ýegen dost, mende bu kitap PDF formatynda bar. Kitap görnüşinde aljakdym, ýöne gaty gymmat eken. Köne puldan 550 müň manat diýdiler. Emma, PDF-i mugt düşdi. Özem iňňän ussatlyk bilen skannerden geçirilipdir. Gözleýän sözüňi tapmagam aňsat. Gerek diýseň, bereýin. Şahsy habarlaşma e-mail adresiňi ýaz, ugradaýyn dost.
Bu kitap 1962 - nji ýylda çykan Soltanşa Atanyýazowyň''Türkmen diliniň söz köki'' sozlügimikä? eger pdf görnüşde bar bolsa, bize hem ýetirseşiz şat bolarys..
@Define. Bu agzap geçen üýtgedilmeli sözleriňizi ''Lingwistik Gurultaýy'' geçirilende hödürläp görüň, ýöne haçan geçiriler olam?! 1936-njy ýylda ilkinji Gurultaý geçirildi, Poseluýewskiy (Türkmen dilini ösdürmäge uly goşant goşan alym. onuň ýolbaşçylygynda ilkinji dilçiler ýetişýar: P.Azymow, H.Baýlyýew. G.Açylowa...)ýolbaşçylyk edipdi, ikinjisi bolsa 1954-nji ýylda geçirildi. Şondan bäri geçirilmedi, geçirilsede kemçilikler düzedilse 🙂
Gaty gowy mowzuk. Haladym dost. Dogry aydyan, millileshdirmeli ahli zadymyzy. Goldayan dost mowzuguny!
Kimden alnanda nämay dashndan gelen söz dashndan gelen bolya. Isle Turkiye diy yada Turtsia tapawudy yok mun. Isle Hamburg diy yada Gamburg. Aslyndan alyp ulansan hem yada Ors'dan alp ulansan hem shol bir zat, biderek tema
Ýok, Kozete, siziň diýýäniňiz başga kitap. Soltanşa Atanyýazowyň Türkmen diliniň sözköki sözlügi, ýalňyşmasam, 2004-nji ýylda çap edilipdi. Onsoňam, onda hemme söz ýok, bolanlaram sözlük görnüşinde däl-de, etimologiýa görnüşinde berlen.
Isleseňiz, men size-de Türkmen diliniň düşündirişli sözlüginiň pdf görnüşini iberip bilerin. Munuň üçin siz maňa öz e-mail adresiňizi bermeli. Onam şahsy habarlaşma ýazaýyň. OK?
Dilimizde näme üçin entägem G sesiniň täsiri bar? Elbetde olary üýtgetmeli, sebäbi dilimizde H sesiniň görnüşi köp we asly bolşy yaly ulansak dogry bolar. Ýöne her bir zadyň sebäbi bar bar, biz näme üçin asly bolşy ýaly ulanmaýarys, çünki Türkmenistanyň II lingwistik gurultaýynda yörite karar bar. Sözleri rus dilinde bolşy kimin öz dilimize geçirmeli. Ýagny daşary ýurt eserleri bize rus diliniň üsti bilen geçipdir şol döwürler. Indi indiler iňlis dilinden öz ene dilimize gönüden – göni terjime edilip başlandy...
Bilim, ylym ikisi hem meňzeş ýaly aslynda, ýöne EMMAsy bar.. Türkmen dilinde sözler alynma görnüşinde ulanylsa ony bolşy kimin kabul etmeli. Ylym sözi asly ylm (arap sözi), şonuň üçin biz düşürmeli bolýarys we ylmy bolyar. Ýöne kemçilkiler hem ýok däl. Meselem ýelme sözüni alyp görsek, ýelim sözünden gaýdýar we asly ýaly ulanmaly bolsa ýelime bolýar. Başga – da ýigdelik sözüni alyp görsek, asly ýigit emma biz ýigidelik diýmän ýigdelik diýip ulanýarys..
Ýa bolmasa näme üçin doktor sözüni lukman diýip ulanýarys? ‘Lukman gyz, lukman gyz, aşyk boldum saňa gyz’ diýip aýdymam düzüpdirler. Eýse Lukman näme gyzmy, Lukman Hekim adamyň ady dälmi näme? Doktor diýäýsek näme bolmaýarmy?
Ne gözel Hajat sözümiz bardy. Şahyr : ‘Hajatyny Hakdan dilän almazmy’ diýýär, emma biz terjime edip ony hem zaýaladyk. Ruslarda ubornaýa, iňlislerde tualet, indi bizde näme üçin şolaryň sözleriniň birini alman hajathana diýýäris? Hajat diýip gyzyňa dakmak hem gorkuly, okuwda üstünden güler oturarlar, toba..
H-ny G diyip yazsalar menem owrensip bilemok.