Aýaz han (türkmen halk ertekisi)

Olar:

— Hä, malyň mundan ýamany bolmaz,
bize Hudaý berdi, geliň, muny tutalyň — diý­şip, ony tutup, özleri bilen alyp gidibe­rip­­dir­ler.
Ýene-de gidip barýarkalar, olaryň öňünden çypar köse adam çykypdyr.

Bular:

— Hä, adamyň şundan pisi bolmaz,
muny hem bize Alla berdi — diýşip, ony-da özleri bi­len alyp gidiberipdirler.
Ýene-de gidip barýarkalar, olaryň öňünden bir ga­naty döwük garga çykypdyr.

Bular:

— Şundan erbet guş bolmaz, indi,
paty­şa­nyň üç sany so­ra­gy­nyň üçüsiniň-de jogaby jem boldy — diýşip, bu
gargany hem özleri bilen alyp, yzlaryna gaýdyp gelýärler.

Üçüsi yzyna öwrülip gelýärkäler,
bularyň öňünden bir guýy çykýar. Guýynyň başynda otyr­kalar, olaryň ýanyna bir
çopan gelýär. Çopan
bular bilen saglyk-amanlyk
soraşyp:

— Ýeri, ugur haýyr bolsun, bu
ýerde näme işleýärsiňiz — diýip sorapdyr.

Onda ol üç adam:

— Bizi patyşa şunuň ýaly ýumuş
bilen iberdi. Ine, biz bol­sak şulary tapdyk, şu­lar­dan erbet adam, mal, guş bolmaz —
di­ýip­dir­ler. Oňa çenli çopanyň
goýunlary hem suwa inipdir.

Çopan:

— Örän ýagşy, siz patyşanyň
adamlary eke­niňiz, arkaýyn oturyň, men goýun soýup, size söwüş edeýin — diýip, ýaňky
çopan bir goýny
soýup, nahar taýýar edipdir.

Çopan myhmanlaryna nahar, çaý
berip bolandan soň:

— Bu alyp barýan zadyňyzdan
patyşanyň isleýän jogaby çyk­maz, bulary goýberiň, men size patyşanyň isleýän
joga­by­ny, göw­nü­ne ýara­jak
zatlaryny salgy bereýin, ýöne siz meniň adymy oňa aýtmaň — diýipdir.

Bular:

— Biz, adyňy aýtmarys, ýöne sen
bize pa­ty­şanyň jogabyny aýdyp berseň bolýar — diýipdirler.

Çopan:

— Adamyň erbedi mahow bolýar. Ony
döw­let­li adamlar gör­se,
döwleti gaçar. Malyň er­­be­di gatyr bolar, guşuň erbedi alahekge bolar diýip
aýtsaňyz, patyşa kanagatlanar — di­ýip­dir.

Bular begenişip, çopandan bu
zatlaryň er­bet bolýandygynyň sebäbini hem soraman, pa­ty­şanyň ýanyna
ugranlar.

Olar bärden baryp:

— Patyşamyz, siziň soraglaryňyzyň
jogabyny tapdyk — diýipdirler.

Onda patyşa:

— Hany, onda aýdyň, adamyň erbedi
haýsy bol­ýar? — diýip sorapdyr.

Onda olar:

— Patyşamyz, adamyň erbedi mahow
bolýar — diýipdirler.

Patyşa onuň sebäbini sorapdyr
welin, olar aýdyp bilmän­dir­ler.

Patyşa syr bildirmän:

— Bolýar, malyň erbedi haýsy
bolýar? — di­ýip soraýar.

Olar:

— Malyň erbedi gatyr bolýar —
diýip, jo­gap berýärler.

Patyşa onuň hem sebäbini sorapdyr,
emma olar jogap berip bilmändirler.

Patyşa ýene-de syr bildirmän:

—   
Onda guşuň erbedi haýsy bolýar? — di­ýip soraýar.

—   
Guşuň erbedi alahekge bolar, paty­şa­myz.

Patyşa munuň hem sebäbini
soranmyşyn, emma olar sebä­bini aýdyp bilmänmişler: «Be, bular meniň
soraglarymyň jo­gap­lary­ny bildiler, emma sebäplerini aýdyp bil­medi­ler, elbetde, bulara bir akylly
adam öwreden bolara
çemeli, gel, men bulary sy­kajaga sala­ýyn» diýip, patyşa öz içinden oýlanan.

Patyşa:

— Ýagşy ýigitler, size bu zatlary
kim öw­ret­di? — diýip so­ran.

— Patyşamyz, biziň özümiz
bilýäris.

Patyşa:

— Ýok, size biri öwredipdir, şuny
size kim öwreden bolsa, şony alyp geliň — di­ýip, olaryň ýanlaryna bir ýasawul
hem goşup goý­beripdir. Bular hälki çopanyň ýanyna ba­ryp:

— Seni patyşa çagyrýar — diýip,
özleri bilen alyp gitjek bolupdyrlar.

Onda çopan:

— How, ýigitler, men bir çopan
adam, men kişiniň malyny taşlap gidip bilmerin ahy­ry, ýörüň, mallary eýesine
tabşyralyň, on­dan soň gideliň — diýenmişin.

Şondan soň, bular mallary sürüp
eltip, eýesine tabşyranlar we çopany patyşanyň ýany­na alyp baranlar.

Patyşa çopandan:

— Ýeri, ýagşy ýigit, seniň adyň
näme, nä­me edýärsiň? — diýip soraýar.

Çopan:

— Meniň adym Aýaz, kärim bolsa
çopan­çy­lyk — diýen­miş. Onda patyşa:

— Aýaz han, «Adamyň erbedi mahow,
malyň er­bedi gatyr, guşuň erbedi alahekge» diýip, bu­lara sen öwretdiňmi? — di­ýipdir.


Aýaz:

— Hawa, özüm-ä bir zatlar
aýdypdym ýöne: «Meniň aý­da­nymy aýtmaň» diýip tabşy­ryp­­­dym — diýenmişin.

Patyşa:

— Ol zatlaryň zyýany ýok, ýöne
sen ýaňky zat­­laryň erbet­diginiň sebäbini düşündirip biljekmi? — diýýär.

Aýaz:

— Mahawyň erbetdiginiň sebäbi, ol içýak­gyç bolar, iş edende-de, geplände-de bag­ry­ňy
ýakar. Ony döwletli adamlar görende döw­leti gaçar. Şonuň üçin adamyň erbedi
mahow bol­ýar. Malyň ýamanynyň gatyr bolýandygy­nyň se­bä­bi-de, ol ozal gargyş
siňen haý­wandyr, özün­den hem hiç wagt tohum ýaý­ra­maýar, onuň üçin bolsa
gatyr iň erbet mal bolýar. Guşuň erbedi bolsa, alahekge bolýar, çünki ol jana­war
agzyndan guzlaýar — diýip, patyşa­nyň so­rag­larynyň jogabyny pert-pert aý­dyp
beren­mi­şin.

Patyşa:

— Aýaz han, hemme aýdanlaryň
dogry, çy­kar çarygyňy — diýip, oňa gowy geýimler geý­di­rip, Aýaz hany özüne
wezir edi­nenmi­şin.

Aýaz hem çarygyny öz ýany bilen
alyp, ony hemmä görnüp durar ýaly bir ýerden asyp goýan­myşyn. Günlerde bir gün
Aýaz hanyň bir zada gahary gelýär welin, onuň gözi birden çary­gy­na düşüp:«Haý-haý, Aýaz han, çarygyňa ba­ka­rak
bol! Düýn sen-de bir ýönekeý çopan­dyň, bu günki gün wezir bol­dum diýip, tum­şu­gyňy
al asmana tutuberme» diýip, öz-özüne töwella edip, pälinden gaýdarmyşyn.

Aýaz hanyň üç sany ogly bolýar,
bular okuwly-bilimli bo­lup ýetişýärler. Patyşa-da bir gün ölýär. Aýaz hany bolsa, onuň ýerine
patyşa edenmişler. Aýaz han köp wagtlap adyl­lyk bilen patyşalyk sürenmişin. Ol
indi gaty garranmyşyn. Aýaz han og­lanla­ry­ny öz ýanyna çagyryp:

— Eý, ogullarym, men indi garrapdyryn.
Siz menden näme kömek gerek bolsa alyň-da, köşkden başga islän ýeriňizde ýaşa­beriň.
Men ölemden soň, sizi patyşa ederlermi, et­mez­ler­mi, Hudaý bilsin, gerek
bolsa hal­kyň özi ta­par — diýipdir.

Şundan soň Aýaz hanyň ogullary
atasynyň maslahatyna gulak salyp, gerek harçlaryny hem alyp, başga bir şäherde
ýaşa­mak üçin hoş­laşyp, ýola düşüpdirler. Bular barýar­ka­lar ýolda bir düýäniň
yzyny görüpdirler.

Iň uly dogany:

— Şu düýe erkek eken-ow —
diýenmiş. Or­tan­jysy:

— Şu düýe erkek bolsa, guýrugy
hem küle bol­maly — di­ýen.
Onda iň kiçileri:

—Şu düýe erkek, guýrugy-da küle
bolsa, bir gö­zi hem
kör eken-ow — diýenmişin.

Bular ýöräberenler. Aňyrrakda bir
ada­myň yzyny görüp­dir­ler.

Uly dogany:

— Şu yz aýal adamyň yzy-ow —
diýipdir.

Ortanjy dogany:

— Şu yz aýal adamyň yzy bolsa,
öz-ä gaçyp barýan bol­ma­ga çemeli-ow — diýenmiş.

Iň kiçileri:

— Şu yz aýal adamyň yzy bolsa,
özem gaçyp barýan bolsa, onda şu göwreli eken-ow — diýen­miş.

Olar esli ýol geçensoňlar
öňlerinden bir at­ly çykyp, saglyk-amanlyk soraşyp:

— Halypalar, heý, bir düýe gördüňizmi? — di­ýip
sorapdyr.

Onda olaryň ulusy:

— Ýok, düýe göremzok, ýöne düýäň erkek­mi­di?
— diýen­mi­şin.

Atly:

— Hawa — diýipdir.

Ortanjysy:

— Halypa, düýäň guýrugy külemidi?
— diýen.

Atly:

— Hawa — diýenmiş.

Kiçi dogany:

— Halypa, düýäň bir gözi körmüdi?
— di­ýip­dir.

Atly:

— Hawa, asyl siz meniň düýämiň
hemme sal­gysyny ber­ýär­siňiz welin, ýene-de: «Gö­rem­zok» diýýärsiňiz. Meniň
dü­ýämi hökman siz bil­me­li, düýämi sizden alaryn — diýip, bu atly dawagär
bolup, Aýaz hanyň ogulla­ry­nyň
yzyna düşüp gidi­berenmiş.

Bular gidip barýarkalar,
öňlerinden iki sa­­ny adam çykyp, sag­lyk-amanlyk soraşyp:

— Heý, ýolda bir adam-a gören
dälsiňiz-dä? — diýip soran. Onda Aýaz hanyň ogullary:

— Ýok, biz adam görmedik, ýöne ol
aýal adam­­mydy? — diýipdirler. Onda ol adam:

—         
Hawa — diýip jogap beripdir.

Ikinjisi:

¾ Ol gaçyp barýarmydy? — diýipdir. Olar

¾ Hawa diýen. Soň kiçisi:

— Ol aýal göwrelimidi? — diýip,
soran. Olar

— Hawa — diýipdirler.

Onda ol iki adam aýdan:

— Siz biziň gözleýän adamymyzyň
hemme sal­gysyny ber­ýärsiňiz welin, ýene-de «gör­me­­dik» diýýärsiňiz. Biz
gözleýän adamymy­zy siz­den talap ederis — diýşip, bu ikisi-de Aýaz hanyň
ogullarynyň yzyna düşübe­ren­miş.

Bular bir şähere baryp, bir
saraýdan ki­reýine öý alyp, ýaşa­maga başlapdyrlar. On­dan soň, töhmet edýän
dawagär adamlar goňşy ýur­duň patyşasynyň ýanyna baryp arz edip­dirler. Patyşa
hem ýasawul iberip, üç do­ga­ny çagyrypdyr. Olar gelenden soň, patyşa sag­lyk-amanlyk
soraşyp, düýe ýitireniň ar­zy­ny sora­maga başlapdyr.

Düýe ýitiren:

— Patyşam, bu adamlar meniň
ýitiren dü­ýä­miň erkekdigini, guýrugynyň küledigi­ni, gö­züniň kördügini öz agyzlary
bilen aýd­ýar­lar, emma: «Düýäňi göremzok» diýýär­ler. Eger bular düýä­ni
görmedik bolsalar, onuň hemme salgysyny nireden bil­ýärler? — diýenmiş.

Onda patyşa üç dogandan habar
sorapdyr. Olaryň iň ulusy:

— Erkek düýäniň syňraklarynyň
arasy giň bolýar, men onuň yzyny görenimden, er­kekdigini bildim — diýen.

Ortanjysy:

— Ol düýe ýoluň ortasyna
gumalaklapdyr, eger guýrugy küle bolmadyk bolsa,ýoluň iki gap­da­lyna
gumalaklardy. Men şondan bilýä­rin — diýenmişin.

Iň kiçi doganlary:

— Ol düýe hemişe ýoluň bir
tarapyndan ot­lap gidipdir, şondan men onuň bir gözüniň kördügini bilýärin —
diýen­mi­şin.

Ondan soň, patyşa aýal ýitiren
iki ada­myň arzyny diňläpdir.

Olar:

— Patyşam, bular aýalyň
ýitendigine, onuň gaçyp barýan­dy­gyna, göwrelidigine çen­li salgy berýärler-de,
ýene-de: «Biz görem­zok» diý­ýärler. Ine, biz şuňa haýran — diýen­miş­ler.

Patyşa:

— Siz ol aýaly gördüňizmi? —
diýip do­gan­lardan sorapdyr. Onda olar:

— Ýok, patyşamyz, biz yzyny görüp
bil­dik — diýenmişler.

Patyşa:

— Men hem bir zat getireýin,
şonuň için­­de näme bardy­gy­ny biliň, eger bilmese­ňiz, siz ogry — diýenmişin.

Üç dogan:

— Getiriň, getirseňiz — diýenler.

Patyşa bir sandygy getirip:

— Ine, şu sandygyň içinde näme
bardy­gy­ny aýdyp beriň — diýen.

Oglanlaryň ulusy sandygyň
gapagyny ka­kyp­dyr-da:

— Özä sandygyň içindäki togalak
zat — diýenmiş.

Ortanjysy:

— Özi togalak bolsa, daşam gyzyl
bolma­ly­dyr — diýenmiş.

Kiçileri:

— Özi togalak, daşy hem gyzyl
bolsa, onda bu nardyr — diýenmiş.

Patyşa sandygy açyp görse,
içindäki dog­rudan hem nar eken.

Ondan soň patyşa bu arzaçylara:

— Siz malyňyzy hem-de ýitiren
adamy­ňy­­zy başga ýerden gözläň — diýip, olara rug­sat beripdir. Üç dogany bolsa, patyşa özü­niň
myhman tamlarynyň birinde ýerleş­di­rip, hor­mat-hezzet etmäge başlapdyr. Ol ag­şam
myh­manlara gowy palaw berip, bir ýasa­wulyna:

— Sen şu gapyň agzynda dur-da,
şularyň gürrüňini diňle, näme gürrüň etseler, soň ma­­ňa aýdarsyň — diýenmiş.

Ýasawullar hem diňläp durupdyr.
Bular na­har iýmäge baş­la­mankalar
uly dogany:

Şu na­haryň eti haram süýt emip
ulalan malyň eti bolsa ge­rek — diýýär.

Kiçi dogany:

— Şu naharyň tüwüsi mazarlykda
ekilip­dir-ow — di­ýen­miş.

Doganlar naharlaryny iýmän, gije
hem gep­lemän ýatypdyr­lar. Ýasawul hem bularyň eden gürrüňleriniň hemmesini
bolşy ýaly, patyşa habar beripdir.

Patyşa et alnan adamy öz ýany­na çagyryp:

— Seniň şu günki malyň haram süýt
emdirlenmidi? — diýip sorapdyr.

Ol hem:

— Hawa, patyşam, bir owlagymyz
bardy, onuň enesi öldi welin, ganjygymyzy emip ulal­dy — diýenmişin.

Mundan soň, patyşa tüwi satany öz
ýanyna çagyryp:

— Sen tüwini nirede ekipdiň? —
diýip so­rapdyr.

Bu adam:

— Men tüwini pylan mazarlygyň ýanynda ekipdim —
diýip­dir.

Patyşa üç doganyň akyllaryna
haýran bo­lup, olara kän hor­mat-hezzet edip, eger is­le­­seler özüniň ýakyn
maslahatçysy edip alyp galjakdygyny aýdanmyş.

Ine, şeýlelik bilen Aýaz hanyň ogullary hem akylly-paý­hasly adamlar
bolup ýetişip­dir­ler. Adyl şanyň sag goluna öw­rülip, oňa he­mişe ýardam berip, halkyň arasynda uly ab­raý alyp­dyrlar.

Aýaz han Çarygyňa bakarak diýilýänmi şu.

Gudrat:
Aýaz han Çarygyňa bakarak diýilýänmi şu.

Hawa

Terrorzini aga bu gunler dine erteki yazyanyzla👍

Opbana))) .
Terrorzini gardash, ine menin tuys yurekden halayan ertekim. Kop sag bolun, ertekinin usti bn kop zatlara goz yetirmek mumkin. Ayaz han hakyndaky erteki halk arasynda gin meshurlyga eye bolmak bn bu ertekinin durli hilli wariantlary bar. Beki Seytakowyn hem ady bir erteki esasynda cheper sunnalik bn yazan poemasy hem bu ertekinin bir gornushi bolmaly.
Ellerinize guller bitsin gardash!

Haladym. Düyn özümiziñkidiñ indi gerekli boldum diyip tumsuguñy ulaltma casillas

Haladym. Düyn özümiziñkidiñ indi gerekli boldum diyip tumsuguñy ulaltma casillas

Haladym. Düyn özümiziñkidiñ indi gerekli boldum diyip tumsuguñy ulaltma casillas

Haladym. Düyn özümiziñkidiñ indi gerekli boldum diyip tumsuguñy ulaltma casillas

Göwreli ayaly ayak yzyndan nähili tanandyklary yazylmandyr?!

Ýazylmadyk zat kän. Ýöne geregem däl. Esasy zat sapagy alyp bilmek. Sagbol paýlaşanyňa.

Ellerine saglyk. Yene yazyp durarsyna. Sag bol))))

Terrorzini köplenc erteki yazyar, ählisem bet.

Terrorzini köplenc erteki yazyar, ählisem bet.

Okap okap gozlerim casharyp gitdi.
Yaltanman yazanynyz vcin kop sag bolun.

Бетинден эртеки экен