Sözüň güýji (türkmen halk ertekisi)

Ahyry ýyllar boýy eden arzuwlarym
hasyl bolup mak­sa­dyma ýetdim diýip, begenjini atasy bilen paýlaşmaga how­lugyp
gelen ýigit ör-gökden gelipdir:

— Munyňdan maslahat bolmaz, ata.
Şu hum bolmanda-dapatyşanyň öz baýlygy özüne ýetik.
Ol oňa mätäjem däl­dir.
Öz günümiziň aladasyny edeli. Bu hum biziň eg­ni­miz­den gal­dy­ryp, ýedi arkamyza ýeter. Patyşa
bolsa bi­ze hiç zat eçilmez. Gaý­ta siziň tapanyňyz bir hum däldir. Beýlekilerini nätdiňiz
– di­ýip, ezýet berer.

Ogly näçe janyksa-da, atasy öz
aýdanyny tu­tup durup­dyr. Ahyry bolmajygyny bilen ýigit atasyna:

— Aýdylany etmeseň, hanha hum. Özüň eltip beriber. Men-ä bagtymdan çykan
rysgalymy elim bilen şa-da bolsa, şol bagta mätäç bol­madyk adama eltip berjek
däl – diýip, gaty keýpsiz halda ýerini sürmäge gidiberipdir.

Kejeňek goja bolsa, humy arkasyna
alyp, ýegşerilip köşge barypdyr.

Oglanyň edişi ýaly, ony patyşanyň
öňünde düküledip go­ýupdyr-da:

— Eý, hökmürowan şahymyz, bu humy
biziň oglumyz si­ziň ýurduňyzyň pylan welaýatyn­daky ekerançylyk meý­da­nyn­dan
tapdy. Siziň halal, sadyk guluňyz ony hak eýe­sine gowşur­ma­gy öz borjy hasap
edip, bu dem siziň alny­ňyza getirip goýdy – diýip, başyny egip du­rupdyr. Özi
we­lin: «Munça baýlygy gö­ren şa göterilip, alkyş okap, hiç bolmanda og­lumyzy
öýlendirer ýaly, gysym-penje eçi­ler» diýip oýlanýar. Şa bolsa huma parhsyz ga­rap:


— Humuň taýy tapylan däldir? Beýleki­si­ni nätdiňiz – diýipdir. Beýle söze
garaşma­dyk goja aňk-taňk bolup aljy­rap­dyr-da:

— O nähili beýleki hum? Biziň tapanymyz ýeke şu hum ahyryn – diýipdir. Onda
şa:

— Bu tentege humuň ýeke
bolmaýandygyny dü­şün­diriň – diýip, jellatlara gözüni ümläp­dir. Şol wagt
maňla­ýy­na degen serdesse go­jany tüwdürip goýberipdir. Sada goja aýasy bilen
maňlaýynyň ganyny süpürip durşuna pa­ty­şa däl-de, igenip ogluna käýinipdir:
«Pe­läket maňa ýeke­jesini görkezip, beýleki humlary gizlän eken-ow. Ogluň
hepbesizi gör, atasyny nä güne salýar?»

Şanyň buýrugy bilen gojanyň
ogluny hem südenekledip getiripdirler we: «Beýleki hum­lary nirede gizläniňi
aýt» diýip, gynap baş­lapdyrlar. Ýigit ýekeje hum tapanyny dü­şün­dirip şunça
janykýarmyş welin, ony diňleýän, oňa ynan­jak bolýanam ýokmyş. Ahyr oglandan
zat çykmajy­gynybilen şa:

«Ertir oglany dara çekdirjek,
ogry kezza­byň ölümine to­ma­şa etmek üçin, aýal-erkek meýdana çykmaly» diýip
jar çek­di­rip­dir. Er­tesi ähli halk jeza berilýän meýdana çy­kyp­dyr. Jellat­lar
oglany daryň astyndaky kürsä mündürip, boýnuna syrtmak salyp­dyr­lar-da, şanyň
buýrugyna gara­şyp­dyrlar.

Ölümden ýaman, jandan süýji zat
barmy? Og­lan ýagty dün­ýäni soňky gezek synlamak üçin ýüzüni galdyrypdyr. Ine,
edil şol pur­sat gabat garşysynda duran peri sypat gyz bi­len nazary
kaklyşypdyr. Gyz mähirli ýyl­gyrypdyr. Ýigi­diň bu gyza şeýle bir mäh­ri
gidipdir weli, ol dünýäni unu­dyp, da­mar­larynyň gy­myl­dap başlandygyny-da
duý­man­dyr. Ony diňe alkymyna dy­kylyp gelen atasynyň:

— Oglum, beýtme, humlary nirede
gizlän bol­saň, aýt-da, ba­şyňy gutar – diýip, aglam­jy­raýan sesi özüne geti­rip­dir.
Boý­ny syrt­mak­ly dar astynda durany ýadyna düşende, og­lan öz bolşuna haýran
galyp ýylgyrypdyr. Patyşa onuň ýylgyranyny görüp:

— Ogryny meniň ýanyma getiriň –
diýip buýruk berip­dir.
Jellatlar oglanyň elini çö­züp, boýnunyň syrtmagy­ny aý­ryp, şa­nyň ýany­na
getiripdirler. «Näme gep barka» di­ýip, wezir-we­kil­ler-de, kazy-kelanlar-da bu­la­ryň
töwere­gi­ne aýlanypdyrlar.

Şa ýigide:

— Ölüm seniň üçin iň aýylganç zat ahyry. Haýsy ada­my ölüme höküm etseň, gorkusyndan saralyp soluberýär. Sen bol­saň Ezraýyl de­päň­de penjesini gerip durka, ýylgyr­dyň. Mu­nuň syryny aýt – diýen. Oglan oňa:

— Meniň ýylgyrmagymyň syry
mertligi­mi görkezmek üçin däl. Onuň başga bir syry bar. Ol syry meniň sizden
baş­ga ada­ma eşit­dirmäge hakym ýok – diýipdir. Patyşa «dar­gaň» diýen manyda
töweregine bir seredipdir weli, şol­bada daşy çolaryp galypdyr. Ölü­mi­ni boýnuna alan adam
özüňe belli. Şundan soň ýigit çigit ýalam heder et­män, şeýle diýipdir:

— Eşider bolsaň, patyşahym, men
şu gün biri-birine meň­zeş üç sany zady gördüm. Şoňa-da ýylgyrdym.

— O nähili zatlar?

— Atamyň akyly,
siziň akylyňyz, ýigit­lik hyjuwy biri-biri­ne juda meňzeş ekeni,
şahym.

Bu sözi eşiden
şa «Jellat» diýip gygyr­mak­çy
bolandan, og­lan:

— Çüş,
köşeşiň, hökmürowanym. Gyssan­maň,
meni öldür­mä­ge wagt taparsyňyz. Ilki ha­kykata bir göz ýetiriň ahyry. Ha­ky­kat
her­nä­çe ajam bolsa, burç, soganyň ajysy ýaly peý­daly
ajy bolmaly. Muny siz özüňiz men­den has ýagşy
bilýärsiňiz.

Men, hakykatdan hem, ýalan sözlämok, bir hum tap­dym.
Mu­ny siziň özüme berjek jezaňyzdan gorkup aýd­ýan­dyr öýt­mäň. Ýöne atam bu
humy «size berjek» diýip, eňegine tutup baş­lady. Ony garyp hojalygymyza köp gör­di. Gahary­ňyza bäs gelip,
sowukganlylyk bilen pikir­len­se­ňiz, meniň sözümiň ha­kykatdygyna göz
ýetirersiňiz. Men atama: «şu hum patyşa üçin hiç zadyň alnyndan däl, muny oňa
görkezmäli, bu biziň ýedi arkamyza ýeter, hezil ederis. Şa­dan sag bolsun
almarsyň, ugur­syz gep tapyp, başymyzy bela goýar» diýip özelenip ýalbar­dym,
diňlemedi. Ata ata bolýa-da. Menem: «Hu­ma eliňi de­gir­me» diýip bilmedim.
Ýeri, atam-a hiç zady görmedik, özüniň mamla­dy­gy­na, bi­mamladygyna göz
ýetirip bilmän, şol bir sö­züni tutup otu­ran sada adam diýeli. Siz parasatly
adamlar bilen oturyp-turup, ýagşy­ny-ýamany görüp ýören ýurt eýesi ahyry. Atam
pahyr, gör, nähili päk göwünli, ol humy köşgüňize ge­ti­ripdir. Muňa
gadyr-gymmat goý­magyň deregine, siz: «Beýleki humlary tap» diýip, ol
görgülä-de, maňa-da azap bary­ny ber­di­ňiz. Indi siz bir pikirlenip görüň.
Ýeter-ýet­mez güzerana öw­ren­dekli
bolan garyp görgüliler başy alynjak ýerinde mala sere­der­mikä? Gizläp goýan
humy bar bolsa, dar agajyny görenden, olary çykaryp beräýmez­mi? Özi ölenden
soň, oňa baýlyk näme gerek? Patyşa diýilýän adam akyly bar bolsa, ilki şu hakda
oýlanmaly dälmi nä­me? Geliň, size-de ýurduň, halkyň alada­sy­ny unudyp, özü­ne
güýmenje gözläp ýören işsiz şa diýeliň. Da­ryň astynda mende dörän ýigitlik
hyjuwyna näme diýersiň? Boý­numda
syrtmak, jellatlar ajal depini kakyp dur. Ol bolsa maňa şeýle aýylganç pursaty
unutdyrdy-da, ölümime to­ma­şa et­mäge gelen bir näzenine telwas edip dur –
diýipdir.

Muny üns bilen diňlän patyşa gaharyna basalyk berip oý­la­nypdyr-da:

— Men saňa ynandym, seni halas edýän, ýöne bu ýerde bo­lan gürrüňi bir
Hudaý, bir sen, bir-de men bileýin. Dör­dünji bi­ri­niň gulagyna ýetenini
eşidäýsem, diriligiňe ha­myňy soý­du­raryn – diýipdir. Soň bolsa mä­rekä ýüzlenip:

— Bu ataly-ogly halas edýärin. Oglan özü­niň bigünä­digini çyny bilen aňyma
ýetirmegi başardy – diýipdir.

Patyşa aýtdy
gutardy. «Nädip aňyňa ýetir­di?» diýip,
on­dan sorajak adam barmy? Ýal­ňyz perzendiniň bu
beladan sypanyna begenen goja:«Oglum gizlän
humlarynyň hem­me­sini getirip bereýin diýendir. Ýogsa şa ony halas et­mezdi»
diýip oýla­nyp­dyr. Şol pikir bi­le­nem ogluna:

— Başda
şeýtmelidiň oglum, menem, özü­ňem horladyň – di­­ýipdir.
Atasynyň näme diý­mekçi bolýanyna düşünen ogly:

— Indikide
şeýdäýeris atam – diýipdir.

— Indikide
diýip, näme, biz ýene gel­me­limi? – diýip, atasy howsalaly
sorap­dyr.

Onda ogly:

— Sen atam bolsaň, menem seniň
ogluň bol­sam, ýaňky samsygam patyşamyz bolsa, munuň ýaly ýerlere kän gel­me­li
bolsak gerek – diýip­dir.

Gaty gowy erteki! Berekella! Muny täzeden işlän kimkä? 

Hehe!. Haladym! Gyzykly erteki!

Gaty gowy yazylypdyr yöne bu yerde bir sosyal message berilya.

Gowy erteki ekenaý soňuna çenli okaýdymaý adam garransoň biraz akyly kemelýär diýýäler welin çynmykaraý.
Ýaşuly ogluny kösäp ýörüpdiraý

kab:
Gaty gowy erteki! Berekella! Muny täzeden işlän kimkä? 

Kitabyň aşagynda Şirinjemal Geldiýewaniň redaksiýasy bilen diýib-ä ýazylgy eken. Mümkin şol işländir-dä.

Redaktory G.Ylýasowa diýýär. 2006-njy ýylda çap bolan kitap.

Göwnüňize ýaraýan bolsa, beýlekilerem skanerden geçirip ýörün, goýarynda ýetişen çagym.

Hawa, goýuber, okarys. 

Erteki okamany gowy goryan. Yene yetirip durun gowy ertekileri. Haladym.

Soz ola keser sowesi,
Soz ola kesdirer basy,
Soz ola awy eder asy,
Bal ile yag eder bir soz.

Gurbanjemal Ylyasowa bolsa gerek🙂 kitabyn ady name dostum. ony bizin bilenem paylashda eger pdf yada word formatynda bolsa

— Sen atam bolsaň, menem seniň
ogluň bol­sam, ýaňky samsygam patyşamyz bolsa, munuň ýaly ýerlere kän gel­me­li
bolsak gerek – diýip­dir.

Ajaýyp tamamlanypdyr.