Hadys-37(otuz yedi)

DOGANLYK HAKYKATY
Abdullah ibn Abbas (radyýAllahu anhu) rowaýat etmegine görä Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) şeýle buýurýar: „Öz doganyna kömek etmek üçin (onuň kynçylyk-kemçilik gününde) bir musulman ýola çyksa, bu 10 ýyl metjitden çykman ybadat etmek ýalydyr. Kim metjitde Allahyň (jelle jelaluhu) razylygy üçin ýekeje gününi geçirse, Allah (jelle jelaluhu) şol adamy Alawdan (Dowzahdan) üç çukur daşlaşdyrar. Şol çukurlaryň her biriniň ini bolsa Gündogar bilen Günbatar aralygy ýalydyr“. (Taberani rowaýat edýär).
ŞERHI: Yslamda metjidiň ähmiýeti ýatdan çykarylyp barýar. Metjit-Allahyň öýüdir we onda edilen ybadat hiç wagt öýde ýa-da başga ýerde edilen ybadat bilen deň bolup bilmez. Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) döwründe bolsa, mu'minler metjidi 29 ugurda ulanypdyrlar: ybadatlar, maslahat ýeri, söweş taýýarlyklary, medrese, hassahana, myhmanhana, kazyýet, häkimlik, gazna, garyp-miskinleriň öýi we ş.m. Şu hadysda aýdylyşy ýaly bir musulman bende diňe Allahyň (jelle jelaluhu) razylygy üçin, Oňa (jelle jelaluhu) has golaýlaşmak üçin, imanyny nurlandyrmak, ruhy taýdan beýgelmek üçin bir gününi metjitde geçirse, oňa ummasyz sogap beriljek we şol adam Dowzah odundan gaty uly aralyk daşlaşdyryljak. Emma Yslamda şondan uly sogap işler hem bardyr. Olaryň başynda musulman doganlyk gelýär, ýagny Allah (jelle jelaluhu) üçin söýmek we Allah (jelle jelaluhu) üçin dogan bolmak. Ýöne dogan bolmak üçin onuň derejesine, manysyna doly düşünmeklik gerekdir. Düşünmek üçin bolsa, hydaýet, yhlas, takwalyk ýaly häsiýetleriň kalbyňa siňip ruhyňy kämilleşdirmegi gerekdir. Şol häsiýetler bolmasa, mu'min doganlygyna nädip düşünsin, şol ruhy belentlige, ylym-hikmete nädip ýetsin? Hadyslarda doganlygyň üstünde şeýle köp durulmagynyň, şeýle köp üns berilmeginiň, şeýle köp fazyletiniň bardygynyň aýdylmagynyň näme hikmeti barka? Köplenç döwrümiziň musulmanlary göze görnüp duran sebäpleri sanap başlaýarlar. Jemagat agzybirligi, bir-biriňe goltgy bermek, saflaryň berkligi, jemgyýet berkararlygy, agzybirlik we ş.m. Emma men meseläni entek doly düşünip bilmeýän ruhy dünýäsi tarapyndan ele almak isleýärin. Doganlygyň köki hidaýet, çuňňur hikmet, diniň düýp manysyna we maksadyna düşünmek, Allah (jelle jelaluhu) we Resulullahy (sallaLlahu aleýhi we sellem) gowy tanamaklyga daýanýar. Gynansak hem, şu bozulan dünýäde adamlaryň özara gatnaşyklary (musulmanlaryň hem köpüsi) bähbide daýanýar. Päk niýetli yhlas bilen edilen amallaryň sany azalyp barýar. Garyp we ýagdaýy pes musulmanlaryň näme iýip näme geýýändigi bilen biziň näçämiz gyzyklanýarys? (Ýöne soran bolmak üçin däl, ak ýürekden kömek etmek üçin). Musulman bende has hem pes ýagdaýy bolsa, hassahana düşse ýa-da onuň ýakynlary kesellese, näçämiz olary soramaga barýar? Onsoň hem, musulman öz doganynyň gelip, öz kemçilik-mätäçligini aýdaryna garaşmalymy? Ýa-da özünden bilmelimi? Özi göz ýetirip, şonuň aladasyny etmelimi? Haýsymyz daş ýerde ýaşaýan musulman aňryda dursun, golaýda ýaşaýan goňşymyz bolan musulmany alada edýäris, kömek elini uzadýarys? Hiç hili bähbide we peýda garaşmazdan, haýsy adam mu'mine kömek edip, soňra şol amalyny unudýar? Mu'minler şol doganlyk aňyna ýetmän ýene-de Allahyň (jelle jelaluhu) rahmet we bereketine garaşýarlar? Bu ýerde ýene bir hakykat ýüze çykýar: Ybadatlar we ahlak meselesi. Ybadatlar adamlaryň ahlagyny gözelleşdirmeli, gowy tarapa üýtgedip, kämilleşdirmeli. Käbir amallar we ahlak häsiýetleri bardyr. Olar ýyllap ybadat etmekden haýyrlydyr. Mysal üçin musulman doganyňa Allah (jelle jelaluhu) razylygy üçin kömek etmek häsiýeti näçämizde galdy. Doganlyk diňe wagyzlarda gözel söz bolup galdy, onuň manysyna düşünmek ony amalda berjaý etmek nirede galdy? Hany hemişe ejiz we mätäçleriň aladasyny edip, olaryň arkasyny alýan Ali we Omarlar? Nirede yhsan? Musulman gatnaşyklaryň iň azy bolan 6 haky hem berjaý edilenok ahyryn. Mysal üçin, hassa bolaňda zyýarat etmek. Iýmek-içmäni ýatdan çykaramyzok ahyryn. Näme üçin Resulyň (sallaLlahu aleýhi we sellem) aýdan sözlerini ýatdan çykarýarys? Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) we sahabalaryň döwründäki doganlyk, bir-biriňe düşünişmek, ýardamlaşmak we arkalaşmak, özüň üçin isleýäniňi doganyňa-da islemek ýaly adaty ahlak bu döwürde diýseň kyn we çylşyrymly zat ýaly görünýär. Mu'min akylly adamdyr, ol amalyň iň haýyrlysyny görer we şony etjek bolar. Hadysda şu hakykat aýdylýan ýaly: Näme haýry bar gije-gündiz metjitde ybadat etmekligiň, eger şolar seniň mu'min doganlaryň bilen gatnaşygyňy Allahyň (jelle jelaluhu) islän derejesine çykaryp bilmeýän bolsa, ahlagyňy kämilleşdirmeýän bolsa, kalbyňdaky garalary aýryp, ýerine takwalygy, hikmet we yhsany, tewazu we Allah (jelle jelaluhu) söýgüsi bilen doldurmaýan bolsa. Mu'min doganyňy diňe Allah (jelle jelaluhu) üçin söýmeklik berk imanyň, Yslama dogry düşünip ýaşamanyň, yhlasyň iň göze görünýän netijesidir. Iň gaharyňy getirýän zat bolsa, iman doganlygyna düýbinden düşinmeýän we şol sebäpli kiçijik bölegini hem berjaý etmeýänleriň utanman, Allahdan (jelle jelaluhu) çekinmän, pes ylymlylyk we ynsapsyzlyk bilen agyzlaryny dolduryp, doganlyk barada aýat-hadyslary başgalara aýdyp ýörmeklikleridir. Gynansak hem, şeýle boşbogazlaryň sany köpelýär, meger hem amalyny diňe Allah (j.j) üçin edip, riýa bolaýmasyn diýip ile bildirmejek bolýam mu'minleriň sany azalyp barýar. Emma Hakykaty näçe görmejek bolsaň hem, Hakykatlygyna galýar we ony hiç kim üýtgedip bilmez. Mu'minler doganlygy täzeden direltmelidirler, onuň üçin bolsa şahsy kämillik, imany owadanlamak, ylymy hikmet bilen bezemek gerek. Bilmeýän, düşünmeýän zadyny nädip ýaşap bolar? Şonuň üçin mu'min adam Pygamber (sallaLlahu aleýhi we sellem) we sahaba döwründe ýaşaýan şekilde Yslamy ýaşamana, şeýlelik bilen Allahyň (jelle jelaluhu) bizden talap eden şeklinde ýaşamaklygy başarmaly. Nebsimiziň isleýän „Yslamyny“ Allah (jelle jelaluhu) kabul edermikä? Seýýid Kutub (ra) aýdýar: „Mu'minleriň iki sany üstünligi bardyr: 1) Berk we dogry imany. 2) Özara doganlyklarynyň hakyky manyda berjaý edilişi“. Mu'minler! Geliň hakyky manyda mu'min doganlar bolalyň!

Gorer-Gozun-Gymmaty=Kor yanynda Bellidir*