Türkmenistandaky materializm barada
Men dünýäniň birnäçe ýurdundan geçdim, birnäçe ýurdunda azajyk bolup gördüm, ýene birnäçesinde ep-eslije ýaşap gördüm. Emma şularyň arasynda Türkmenistandaky ýaly materialistligi görmedim. Belki ýalňyşýandyryn, belki Orsýedem şeýledir.
Emma bu temany Türkmenistan barada açmakçy. Sebäbi bärde türkmenleriň üýşen sahypasy. Men Türkmenistandaky häzirki zaman çenden aşa materializmiň sebäbi hökmünde birnäçe düşündirişler hem gurdum. Bularyň biri we easasysy, bu täze sosializm we kommunizmden çykan jemgiýet üçin adaty we tebigy ýagdaý. Sebäbi kommunizmde ýatanam şol bir aýlygy alýar, işlänem, sebäbi baýlyk halka deň paýlanlar. A kommuzm dargan badyna, gün güýçliňki, gowurga dişliňki. Indi kapitalizm gelýär, adamlar bir bada kapitalizme we materializme şeýle bir girýärler welin, aşa materialist bolaýýarlar. Indi adamlaryň kellesinde "men azap etdim, gazandym. A bu işlemedi, şonuň üçinem pulsyz we garyp" ýaly pikirde bolýar. Bu olar üçin öz husytlygyny, materialistligini we gysyklygyny gizlemek üçin bahana bolup galaýýarlar. Beýle jemgyýetde kimiň bäş manat puly bar bolsa, şol ýokarda, şol gürleýär. Bäş manatly özünden ejiz göreniniň üstünden gülesi gelýär. "Udaçnik-neudaçnik" ýa-da "winner-loser" ýaly iki sany kategoriýajyk bolýar. Pulsyz elbetde "neudaçnik=loser" bolýar.
Bu ýagdaý dünýäniň köp ýurdunda bar. Ýöne Türkmenistanda şu ýagdaý has hem ötä geçen ýaly. Ýalňyşýanmy? Men käbir Türkmenistanly adamlar bilen gürleşenimde, bir hili özüniň pulludygyny, we şol sebäpli hem üstündigini nygtajak bolýandyklaryny duýýanym ýaly. Olaryň elbetde pikiri sen pulsyz we pes. Aslynda ýagdaý beýlemi, özlerem bilenoklar. Eger bardy-geldi sen has baý bolýanyňy subut etjek bolsaň, siýdik çüwdürim ýaryşyna girmeli bolýar. Ýogsam görüp otursaň, bir öwünere bitiren işi ýa bar ýa ýok. Emma onuň gözünde kisesinde bäş manady bolanlygy, onuň eýýäm uly işi bitirenliginiň manysyny berýär. Siziň pikirleriňiz?
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 52/52 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 8 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 52
Amerika bir kapitalizmiň iň ösen ýerlerinden biridir welin, her hili haýyr-sahawat işleri üçin pul berýänleriň, her hili ýöne gowulyk üçin, Hudaý üçin gowy iş edýänleriň sany hem diýseň kän. Türkmenistanda şeýle ýagdaýy men, gynansamam görüp bilemok. Ene-atasy çagasy bilen algy-bergi depderiniň üsti bilen habarlaşýan ýaly. Taksilere münseň, içindäki adamlaryň we daýzalaryň gürrüňi depe saçyňy hüjjerdýär. Bir gezek bir daýza obadaş taksistine öz doganlary, jigileri we olaryň gelinleri we ärleri bilen bolýan gürrüňleri, uruşlary gürrüň berip barýar, men haýran galdym. Aralarynda iň abraýlysy, elbetde, iň pullusy. Pullusy kömek etse, bary halaýar, kömek etmese, bary ýigrenýär 😆 Biri-birine kömek etmek ýaly pikir kellelerinden geçenok.
Men düşünýän, biri ýalta bolsa, öz başyny çaramasa, onda puly bolmasa geň zat däl. Ony haçana çenli dogan-garyndaşy süýresin?! Ýöne başga gep beýle bolmasa, emma bir sebäp bilen wajyp kömege mätäç bolsa, az salymdan şol puly berip biljek bolsa? Men eşitdim, obada birinden kakasy karz sorasa, prosente berip biljegini aýdanmyşyn. Prosende öz kakasyna pul karz bermek. Amerikanlaram şeýle edýändir öýdemok, dogrusy, arasynda ýek-tük bar bolmagy ahmal ýöne. Ýene biri eşitdim, obada öý gurup ýördüler. Gyzyklandym näçe pul çykanyny, oba üçin kän çykypdyr. Şonuň üçin gurluşyk diýseň haýal. A doganlaryňdan soraýmaly ekeniň, işläp ýörsüňä, bererdiňdä? diýsem, soradym, bankdan karz alaý diýdi diýýär. Bankam elbetde prosentli berýär.
Men indi pikir edýän, Türkmenistanda birinji ýerde pul bar diýsem ýalňyşmy? Ýa wezipemi? Arasynda gowy adamlaram kändir welin, ýöne adamlaryň arasyndaky aragatnaşyklar şeýle bir materialist, menä haýran galdym.
Netije bir-biregiñ östinden basmaly dälde, tersine ýardam bermeli.
5 manat puly bolan adam, hemmeden akylly, akyl satmanam halaýar.
Näche tankyt etseñem peýdasy ýok, biziñ ganymyzda bar.
Dosjan t nyn sholaryalydygyny hemmeler bilyar, yone elinden gelyan zat yokda. Halkyn ozi etyar ony
ehhh eh... bu zatlar barada name diyjek, name etjek... agach yashka egriler, yashlardan bashlamaly. medeniyet, din, taryh, moral...
Ýaşuly seniň aýdaýan mysallaryň hemme ýurtda hem bar. Bu tebigatyň - durmuşyň ajy hakykatlary. Bizem gördük birnäçe ýurdy Ýewropa, Amerika we Aziýanyň iň ösen ýurtlaryny. Ýöne Türkmenistandaky ýaly materializm hiç ýurtda ýokmykan diýmek seniň Türkmenistan barada hiç zat bilmeýänligiňi ýa-da beýleki ýurtlara sempatiýaňy görkezýär. Iň gülkünç ýeri hem Türkmenistandaky kapitalizmi ýa-da seniň aýdyşyňa görä materializmi Amerika bilen deňeşdirmek. Bir iki sanyň öli mysal getiripsiň mowzugyňda şolar ýaly mysal beýleki ýurtlarda müňlerçede bar munyň üçin diňe habarlary okamaklyk ýeterlik.
Dünýäniň haýsy ýurdynda köçede ýatan garyp pulsyz adamy (muny diýmegim bilen olary kemsitdigim däl) getirip biri kompaniýa ýolbaşçy edip belleýärler ýa-da ony mejlise getirip deputat edýärler?
Dogry aytyan gynanasakda bizin dowletimize dine Pul bastutanlyk etya.Adamlar pikir etya pul adama gulluk etya, tersine adamlar pulla gulluk etyarler.Kimin puly bar solam gowy.
Magtymgulyda täze don geýen kölegesine seredip, özüne guwanar diýen manyda setir bardy, ýadyma düşüşine görä. Täze baýamak adamyny üýtgedýär. Özi bilmän, bilip biraz gepi üýtgemek bilen. Dogan-garyndaşlaryna biraz ýokardan garap, olara neudaçnikler diýmäge durýar. Harydyň gymmadyny almaly, söwdany gowy magazinlerden etmeli, maşynyň gowsuny münmeli diýen ýay sözleri köp aýtmaga başlaýar. Km puly bar bolsa, harydyň arzanyny aljak? Ondaky bar akyl beýlekide-de bar. Emma, täze baýanlar beýlekilere gysgançlyk edýäňiz diýen bolup, öz baýlygyny magtaýar. Biziň halkymyzda Iý donum, iý diýen degişme-de bardyr. Baýyrak adamlary beýlekilerden gowy sylaýarlar. Doganlaryň arasynda kim pully, wezipeli bolsa şol aga hataryna geçiberýär. Bu häsiýet ýer ýüzüdäki hemme halklarda-da bar zat bolsa gerek. Fransuz ýazyjysy Balzagyň eserlerinde bu barada aýdylýar. Başga halklaryň ýazyjylarynda-da bu detal kän ulanylýar. Diýmek bu häsiýet hemme halka-da mahsus. Ýene türkmen bu meselede ynsaplymyka diýýän. Gaýta ýaşlar öňkülere görä, baýasalar gözleri ýer görmän başlaýar. Ýaşlaryň köpüsi materialistik ruhda terbiýe görýär. Işi pul, para çözýär diýen düşünjäň garşysyna hiç zat goýup bilmeýärler. Biz adamlaryň pula onçaky bagly däl döwründe ulaldyk. Emma, ýaşlarymyz puly, eşretli ýaşamagy, daşary ýurtlarda gezmegi şik ýaşamagy esasy zat hasaplaýarlar. Kaka-da, eje-de, hatda özümem ölýän. Şonuň üçin hiç kime gulak asman gowy ýaşamaly diýen düşünje olary göýdük edýär. Mowzukdaky Türkmeistanda has beter bolaýmasyn diýen pikiriň aýdylmagyny gowy gördüm. Sebäbi erbetlige gezek gelende ýok, men beýle däldirin, ilem menden üýtgeşik gowy däldir diýmek şol adamyň gowlanmagyň aladasyny az edýändigini görkezýär. Biz bolsa, mydama häzirkimizden gowy bolmaga dyrjaşmalydyrys. Başaga biri bize erbet diýenden, özümiz-özümize erbet diýeliň. Biz hernäçe össegem içki medeniýet, aamkärçilik meselesinde ata-babalarymyzdan öňe geçip bilmeris. Çünki ýaşaýyşyň akymy, döwür, dünýä ýaramazçylyga has göwüjeň ösýär. Öňki gylyçly söweşleriň ýerini atom bombalar aldy. Adamlarda bir-biregiň halyna gynanmagyň ýerine ölüşikli, gan-da-pyçak, bir-biriniň çagasyny ogurlap, ýa gyzyny zorlap ýörenler edebiýatda-da, kinoda-da esasy orun tutýar. Öň ýalan sözlän adam utanardy, indi gahrymançylyk ýaly, baý oňaryp aldadym diýip öwünýänler gün-günden köpelýär. Arassa ahlak, adamkärçilik, pälipeslik, sylaşyk adama diniň üsti bilen berlerdi. Indiki çagalar Günä näme? diýip gözüň içine seredýär. Şeýtan eýýäm ony öz tarapyna geçiripdir. Men Allaha ynanamok diýip döşüňe kakmakdan uly masgara bolmak, gözden düşmek, özüňi ýigrendirmek, ynamdan gaçmak barmyka ber? Emma, muny edýänler hatda teswirlerde-de şeýdip çykyş edip durlar. Özleriniň masgara bolýandyklaryndan, öz syrtlaryny özleriniň açýandygdan bihabar, jedelde ýeňenlerden bolmaga çalyşýarlar. Heý sen Kur'any ýeňermiň? Oturda pikir et. Kim seni dogry ýoluňdan azaşdyran bolsa şonuň bilen jedele gir. Dogry ýoldan barýan seniň bilen uzak jedelleşjegem bolmaz. Seni Allaha tabşyrar-da öz güni bilen bolar. Çünki, her kimiň özi ýeňmelidir şeýtanyny. Ynanamok diýip dursaň Pygamberiňem saňa etjek zady ýok. Alla ýüregine gowsuny guýsun diýer gider. Bu mowzuk uly mowzuk. Uly meseläni gozgaýar. Bu hakda näçe çň pikir alyşsak şonça-da peýdamyza bolar.
Ýaşuly ýokardaky teswiriňde: Mowzukdaky Türkmenistanda has beter bolaýmasyn diýen pikiriň aýdylmagyny gowy gördüm. diýipsiň welin mowzukda BOLAÝMASYN diýilenok. Ine şeýle diýilýär: Men dünýäniň birnäçe ýurdundan geçdim, birnäçe ýurdunda azajyk bolup
gördüm, ýene birnäçesinde ep-eslije ýaşap gördüm. Emma şularyň arasynda
Türkmenistandaky ýaly materialistligi görmedim. diýilýär. Özem käbir mysallar getirilip subut ediljek bolýar munyň nämesini haladyňyz?
Capello dost, gel öz teswirdeş dostumyza gowy göz bilen garaly. Ol Türkmenistanyň üstünden hapa dökmek isleýärmi ýa-da onuň niýeti başga zatmy? Niýetine görä-de netije çykaraly. Ol birnäçe ýurtda bolanda bizdäki ýly ýagdaýlary görmändigini aýdýar. Ýalan sözleýän däldir. Öz türkmenligine utanan ýerleri blandyr. Mysal üçin daýzalaryň gürrüňini diňlände. Aýdýan zadynyň, mowzugynyň has täsirli bolmagy üçinem men beýle zady görmedim diýendir. Emma, onuň niýeti türkmenleri masgaralamak, kemsitmek, üstünden hapa guýmak däldigini bu agzany tanamsoň aýdýaryn. Onsuzam biziň hiç birimizde-de beýle pikir ýok bolsa gerek. Teswirlerde bu näme täze modamy, garpyşyp galmak? Söze ýapyşyp, sen şeýdiýdiň-de men eý diýjek bolmadym, uly, düşünjeli adamlara däl-de, mekdepde okaýan ýetginjeklere gelişýän zat. Men saňa-da düşünýän. Öz milletimiziň arkasynda durmalydyrs. Ýöne, Xxavı agza türkmeniň her birimizçe gowy görýän ýigit.
Egerde bir kim ýarysy suw bilen doly stakanyň boş tarapyny görýän bolsa menem şol kişiniň boş tarapyny görmeli bolýan.
Döwür, adamlar üýtgedi diýip nalynyp gezseñ, shol neudaçligiñede galýañ. Senem hereket etmeli, beýlekilerden galmaly däl.
Capello dogry diyyan, stakanyn yarym boshlygyny yuze basmaly dalde, stakanyn yarym dolylygyny aytmalyda sessizje shony doldyrmak bilen bolmaly!!! Barde bolsa ka biri ne stakany doldyrya, ozem stakan yarym bosh diyip yuzune basya, her yerde gygyrya...
Mesligi götermäge injik gerek. Hol arada dost oglanlañ biri 'altyn' barada şeyle rowayat aydyp berdi. Çopan bayyñ öyüne gelipdir. 2 sany goynuñ öldi habaryny aytmaga gorkyarmyş. Bosagadaky belentligiñ astynda-da birgiden altyn bar eken. Baya garaşmak üçin çopan şol belentligiñ üstünde oturypdyr. Bay gelen badyna-da çopan şey diyipmiş: bay aga men señ gyzyñ bilen öylenmek isleyän.
Haýyr sahawat üçin pul sadaka berýän adam kän. Bular ýaly zatlar hakykatdan hudaýyň ýolunda edýän adam özüni mediada çykyp, ine serediň men berdim, men hudaý üçin sadaka berýän, serediňde, ine men şeýle gowy adam, diýip gygyrmaz.
Xxavi stakanyn hem bosh hem doly yerini gorjek bolyar. Stakan stakandyr dos on yarsyna seredip bolmaz. Ol bitewidir. Dolusy name uchin doly, bosh yeri name uchin bosh diyip soramasan dushunmersin.
Wah stakanyň hem doly hem boş ýeri görülmäne çalşylanokda. Mowzugy gowja okasaň stakanyň diňe ýarysynyň boşdugy subut ediljek bolýar. Menem şol stakanyň ýarysynda suwyň badygyny aýdýan. Ýagny ýokarda özi soraýara belkem ýalňyşýandyryn diýip. Menem şoňa ýalňyşýandygyny aýdýaryn.
Bir soze ya sozleme yapyshyp, giden gerekmejek bosh pelsepe otaranyndan (stakan, bosh-doly, yarsy, etc) esasy aydyljak bolunyan zada we manysyna seretmeli we ginrak pikir edmeli... Xxavi dogry bellap gecipdir, turkmen halky garashsyzlyk yakynda alanson, bayamaga mumkincilik doranson, pul-baylyk meselesinde, taze bayanlar zat gormedik we hondanbarsi bolyalar kopusi. Yone edil kakasyna dagy prosentine beryan husytlar kop daldir-le. Dashowuzyn halky sadarak bolansonmy, yakyn dost-yarlara sheyle prosentsiz hem beryaler, bar bolsa.. shonda-da taze bayan gorumsizler yok dal.. Yone duzeler-le wagtyn gecmegi bn, gozi doyanson...
xxavi agam dogry bellapsin,gynansakda shu vagt bolup duran yagdaylar.
Xxavi kim name diyse diysin, bet, hem dogry aydyp gechipsin, Tm halkyn arasnda, özlerni, täze bayan adamyn bolshy yaly, zat görmedik cagan bolshy yaly alp baryan adam diysen köp, mun sebäplernin birem dushunje pesligi bolaymasa??! Köp Adamlar matäch doganyna kömek etmegnin aslynda, özlerne kömek etmekdgne dushnenaklar, muna Tmda nache mysal diysen hem bar. Özi milionerdir, dogany, doganoglany kirey edip gun göryandir, doganynyn gurletsen, milioner heleygulydyr, milioneri gurletsen, dogany binamys yaltadyr. Doganynynyn bashyna ulurak bir ish dushse welin iki tarapam hemme öykani yatdan chykaran bolup kömege ylgan bolar yöne dunyan parahat wagty, garyp doganyna 5manada berilyan cennegi alp bermedik milioner, dunya bulashan gunu 100 manatlyk balyk alp beren bolor garyp doganyna. Tm'da charity, matäje kömek, yakina goldaw diyen dushunjeler mundan 30-40 yila seredende azalypdyrmysh(yashuly adamlan gurrunlernden)