Duel
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin bilen Dantesiñ arasyndaky
duel 1837-nji ýylyñ 27-nji ýanwarynda Peterburgyñ etegindäki Çýornaýa Reçkada
bolýar. Puşkiniñ sekundanty (duel şaýatçysy) Liseý ýoldaşy Danzas bolup,
Dantesiñ sekundanty bolsa fransuz ilçihanasynyñ çinownigi d’Arşiak ekeni.
Dueliñ şerti agyr bolypdyr. 10 metr aralykdan atyşmaly, eger-de ilki atyşyk
netijesiz bolsa, duel dowam etdirilmeli ekeni.
Iki tarap hem bellenilen ýerde durýar. Ilki Dantes
atýar. Puşkin garnyndan agyr ýaralanyp, garyñ üstünde ýykylýar we bar güýjüni
jemläp, garyñ üstünde ýatan ýerinden çep tirseginiñ üstüne galyp, Dantesi
atýar. Emma Dantes ýeñil ýaralanýar. Köp gany akyp, ysgyndan gaçan Puşkini
öýüne getirýärler. Puşkiniñ hal-ýagdaýy gitdigiçe agyrlaşýar we 1837-nji ýylyñ
29-njy ýanwarynda (täze ýyl hasabyndan 10-njy fewralda) gündiz 2 sagat 45
minutda onuñ ýüregi urmasyny hemişelik goýýar.
Halk erkinliginiñ arkadaýanjy bolan Puşkin ölümi bütin
halky gaýga batyrýar. Puşkiniñ meýdi (jesedi) salnan tabyt Mihaýlowskoe obasyna
äkidilip, Swýatogorsk monastyrynyñ gonamçylygynda, ejesiniñ mazarynyñ golaýynda
jaýlanýar. Şahyr duele çykmazyndan öñ şeýle setirleri döredýär:
,,Ýok,
men ölmen, büs-bütin janym şygrymda ýaşar,
Uçar ýörer, heñ bilen, göwräm ýere siñse-de.
Bu giñ, ýagty jahanda ýaşasa täk bir şahyr,
Artar meniñ şöhratym, owazym men diñse-de“
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 21/21 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 5 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 21
Şu yazyjynyñ 'yüzbaşynyñ gyzy' diyen romanyny okapdym birnäçe gün mundan ozal (türkçä terjime edilen) tüweleme, gaty çeper yazmagy başaryan eken. Duelde yogalmagy gynandyryjy. Yene biraz yaşan bolsa, dünyä edebiyatyna goşan goşjak eserler yazardy, belki-de amala aşyrmagy meyilleşdirip yören işlerem bardyr. Yatan yeri yagty bolsun!
Sagja bol dost! Şunuň ýaly üýtgeşik tema açanyňa sagbol ýene.
Dünýä edeiýatynda yz galdyryp gitdi. Goşgulary gowy.
Ýatan ýeri ýagty bolsun!
*goşant goşjak
Edebiýat temada gowy teswir ýazýanlara plýusym bolsa paýlajak.
Puskina söhrat!
Ýadymdan çykanok şol täsin pursat:
Geldiň-de gaşyma gülgün jemally,
Gaýyp bolduň gitdiň misli alamat,
Tämiz gözelligiň genisi ýaly.
Namut hasratlaryň ezýetin sorup
Gopgunly, şowhunly galagoplukda,
Seniň eziz keşbiň düýşüme girip,
Näzik sesiň ýaňlanypdy gulakda.
Ýyllar ötdi. Gaý-tupanlaň owsuny
Dargatdy ýüregmiň öňki hyýalyn.
Unutdym men seniň näzik sesiňi,
Ýatdan çykdy seniň täsin jemalyň.
Çolalyda, bendiligiň tozunda
Asuda uzalyp güneşsiz günler,
Tirkeşdi-de geçdi yzly-yzyna
Ylhamsyz, söýgüsiz, gözýaşsyz günler.
Soň ýene täzeden oýandy ýürek:
Ýene peýda bolduň täsin jemally,
Ýene-de göründiň bir alamat dek,
Tämiz gözelligiň genisi ýaly.
Ýaňadan nur saçdy ömrümiň ýoly,
Ýene gaýdyp geldi tagamly günler,
Söýgüden, durmuşdan, gözýaşdan doly,
Muhabbetden doly, ylhamly günler.
Dantesler ölenok, yaşayar olar.
G. Eziz
gaty gowy
Pushkinin yazgylaryny kop okapdym, gaty gowy shahyr.
Yone duelli bolan waka welin gynandyryar!
dost puskinin gosgusymy ?
Okadym
Sag bol bu maglumatlary paylashanyn, Adobe 97!
Gynandym Pushkinin ir wepat edenine we doredijiligini has kop paylashyp bilmanine.
Yokardaky goshgy Pushkinin goshgusy. Nakgash aga hem onun Pygamber atly goshgusynyn terjimesini goyan ekeni. Master hem onun doredijiligi barada ayry bir mowzuk acyp, zamanda cap edilen maglumatlaryny paylashan ekeni. Ashakda her ikisini hem ayry teswirler arkaly sizin bn bu yerde hem paylashmak isledim.
PYGAMBER
Ruhy güýje
bolup maýyl,
Kän süýrendim çölden-çöle.
Alty ganat ol Jebraýyl
Duşdy ýolda meniň bile.
Onuň perden ýumşak eli
Görejime degdi weli,
Gorkan laçyn gözi ýaly,
Gözüm açyldy mazaly.
Gulagma hem degdi çala –
Olar hem boldy zenzele.
Aňdym gögüň sandyryşyn,
Perişdäniň uçuşyny,
Pürüň doňup endireşin,
Aňdym deňiziň düýbünde
Elhenç zatlaň göçüşini.
Agzyma hem el degirdi,
Meniň şalpak hem hilleli,
Ýazykly dilim sogurdy.
Akylly ýylanyň dilin,
Agzyma uzadyp elin,
Oturtdy ol bir edepli.
Oz göwsüme gylyç saldy,
Gorkak ýüregimi
aldy.
Ýaraly göwsümde
özi
Goýdy bir ýalynly
közi
Maslyk dek men ýatdym çölde.
Hak emri geldi şol
pille:
“Tur, pygamber, diňle hem gör,
Meniň emrim bolsun
berhak,
Deňzi, ýeri
tiz gezewer,
Ynsan kalbynda
çyrag ýak”.
Terjime eden: Çary Aşyrow
nesillere miras galsyn.
Şu gün bize ownugrak bolup görünýän
käbir närseleriň gelejekde, ýagny ýyllaryň
geçmegi bilen derwaýys bir gymmatlyga
öwrüläýmegem mümkin.
Bu hasam ruhy, ahlak, medeni, edebi
gymmatlyklarymyz babatdaşeýledir.
Adatça, islendik milletiň ruhy, ahlak,
edebi... gymmatlyklary şol milletiň
nusgawylyga ýeten alymlarynyň,
pelsepeçileriniň, ýazyjy-şahyrlarynyň,
bagşy-sazandalarynyň...ylmy işleriniň,
eserleriniň, ýazgylarynyň... üsti bilen
nesillere miras geçýär. Şeýdibem, tutuş
milletiň umumy edep-ahlak ýörelgeleri
(mentaliteti) nesilden-nesle geçýär. Bu
gadymy hem müdimi meselede bolsa,
ownuk zat ýok bolsa gerek.
Geliň, käbir taryhy hadysalara bilelikde
ser salyp göreliň!
Golaýda beýik rus şahyry A. S. Puşkiniň
durmuşyndan bir wakany anyklamak üçin
şahyryň şahsy kitaphanamdaky
“Eserleriniň” 10 tomlugyny agtaryp
çykdym. Tapmadym. Soňra “Puşkiniň
dostlary”, “Puşkiniň ömri”, “Puşkin öz
döwürdeşleriniň ýatlamalarynda”,
“Puşkiniň daş-töweregi”, “Ählisem Puşkin
hakda”, “Puşkin Mihaýlowiskide”,
“Boldino güýzi” kitaplaryny dörüp çykdym.
Ahyram “ýitigimi” “Puşkiniň aýdanlary”
atly kitapdan tapdym. Meniň bu agzan
kitaplarym şahyr hakda ýazylanlaryň
ýüzden birem däl. Puşkin hakda şu
mahallaram her ýylda onlarça kitap neşir
edilýär.
Haýran galaýmaly ýeri: şu agzalan
kitaplaryň köpüsi Puşkiniň ýaşap ýören
ýa-da aradan çykan ýyllarynda ýazylyp çap
edilen kitaplar.Olaryň aglabasy soňky 150
ýylyň dowamynda ençeme gezekler
gaýtadan çap edilipdir. Oturyp göwün
ýüwürdýäň: “Wah, Azady babamyz,
Magtymguly atamyz, Andalyp, Mollanepes,
Seýdi, Zelili, Kemine, Mätäji ýaly
şahyrlarymyzhakda-da „gözi bilen
görenleriň ýatlamalary“ bolaýsady”
diýýäň. Ýok-da! Ýazuw edebiýatymyzyň
bolmandygy munuň düýp sebäbi. Etjek
alajyň ýok. Ine, onsoň, köňlüňe aram
berjek bolup, Magtymguly atamyzyň
şygyrlar diwanyny alyp, onuň öz atasy
Döwletmämmet Azady, Durdy şahyr,
Zunuby, Oraz han ýaly şahyrlar bilen
aýdyşyklaryny okaýarsyň. Olar herhalda
ikiçäk „söhbetdeşliklere“ azda-kände
meňzeşiräk ýaly. Şulardanam beýik
akyldaryň keşbiniň “ýazgysyny“ agtarýaň.
Tapaňok.
Soňra şahyryň ajaýyp goşgularyndan onuň
diňe özi hakda aýdanlaryny aýratyn üns
bilen „çöpläp” okap çykýaň: onuň köňül
dünýäsine aralaşyp, bile oturyp iç döküşen
ýaly bolýaň, öz ýanyňdan.
Bu ýagdaýlary aňyňda aýlap otyrkaň, „Şu
meselelerde häzirki döwürde beri pugta
oýlanyşýarmykak?! Milli aňyýetimiziň,
edebiýatymyzyň, sungatymyzyň şu günki
derejesini ybarat eden meşhur
adamlarymyzyň şahsy, edebi durmuşlary
baradaky anyk ýazgylary ýygnaýarmykak”
diýip, oýa batanyňam duýman galýarsyň.
Dikanlap sorasalar, özüm-ä bu meselede
AnnaberdiAgabaýewiň “Ezizowyň emri
bilen”, Gyrbanýaz Daşgynowyň Kerim
Gurbannepesow hakdaky „Şirin tilli
ussadym” atly kitaplaryny, şeýle hem
birlän-ikilän gazet-jurnal makalalaryny
agzaýmasam, öwnüp aýdara faktym ýok
elimde.
Eýsem-de bolsa, Nurmyrat Saryhanow, Ata
Gowşudow, Berdi Kerbabaýew, Bäşim
Nyuraly, Alty Garly, Magtymguly Garly, Sahy
Jepbar, Mylly aga, Nury Halmämmet,
Ödeniýaz Nobat, Mäti Kösäýew,
Baýmuhammet Garryýew... ýalymeşhur
adamlarymyz hakda „Döwürdeşleriniň
ýatlamalary“ atly kitaba duşaýsam, özüm-
ä garbap alardym. Şeýle kitaplaryň
dükanlaryň tekjesinde uzak ýatmajagyna-
da arkaýyn güwä geçse bolar. Gowy
ýerem: Hydaýaşükür, Maýa Kulyýewa,
Annagül Annagulyýewa, Medeniýet
Şahberdiýewa, Aman Agajykow,
Annageldi Jülgäýew...ýaly hatyraly
halypalarymyz, aramyzdan gidenmeşhur
şahsyýetlerimiziň köpüsi bilen bile
işleşen, duz-emek bolşan, häli-şindi
duşuşan adamlaryň ençemesi aramyzda
sag-aman ýaşaşyp, işleşip ýörler. Ilki bilen
etmeli işimiz: ýatlama ýazgylarymyzy
gören-bilenlerden şu gün ýazdyryp almaly.
Olary çap etmäge mümkinçiligem tapylar,
serişde-de. Muny, wagty gelende,
bizsizem aňryýany bilen amal ederler. Bu
gaýragoýulmasyz, möhüm işe girişilse, şu
günki ruhy gymmatlyklarymyzyň giden bir
hazynasy nesillerimize müdimilik miras
galardy.
HUDAYBERDİ DİWANGULİÝEW,
2008-nji
ýyl, fewral.
http://tm.zaman.com.tr/tm/
columnistDetail_getNewsById.action;jsessionid=B25752324BBA62ED5B48043A74A03842.node1?
newsId=220&columnistId=2
gyzykly maglumatlar 🙂
dos gechen hepde yogalan yaly etdinlay muny. ohow bu pushkin pushkin dunya edebiyatyna mundan beter name goshdurjak bolyan.
shu yerde bellap gechmeli zatlardan
pushkin bilen dantes pushkinin ayalynyn ustunde dawalashypdyrlar. shol dowurrakde orsyetin nahilirak yagdayda yashayanny bilmek uchin Urush we parahatcylyk romanyny okap gorun. yada kinosyny gorayin. ay wobsheda arassa howa cykyp dynj alayynsanay beydip kosenip yorman.
Dante (Dantes dal-de) 13-14-nji asyrlarda yashap gechen Florensiyaly Italian Dante Alighieri yagny Ylahy Komediyanyn yazyjysydyr. men ozum birbada bulashdym shu barada.
shahyryn duelde atyshmasyny sebabi name ka? bilyanniz bar bsa dushindirayin?