Amerikan Kapitalizminin cokusi
Shu wagta cenli dunyade birnace bazar sistemasy ulanildi. Olaryn arasyna Capitalism,
Mixed Capitalism, Socialism yali sistemalar bar. Her dowlet oz halkina
onayli sistemani saylap alyar. Arassa Capitalismde dowlet bazara hic hili
yagdayda gosulmayar. Olara gora Bazar oz ozuni dolandirya, oz yalnislarini
duzedya. Kabir alymlara gora hokumet finans we ykdysady sistemalaryn
durnuklylygy ucin bazara girip bu sistemalary regulate etmeli we gerekli yerlere
gosulmali. Bu sistema Mixed Capitalism diyilyar. Hazir dunyanin kop yerinde shu
sistema ulanilyar. Yakinda bolan ‘Made in America’ Finans krizisi Amerikan-stilbazar sistemasynyn bir topar yalnisinin
bardygyny gorkezdi. Amerikan Merkezi banki kopden bari Banklaryn erkinliginin
arkasynda boldy. Bu azatlyk sonki yillar hasam artdyryldy. Sheydip Wall Street
edenini edip bashlady. Wall Streetdaki finans karhanalary eger bankrupt bolan
yagdaylarynda hokumedin halas etjegini bilyadiler, sheydibem gaty riskli,
transparent bolmayan, dusunilmesi kyn finans onumlerini halka hodurlap bashladylar.
Bu yagday esasanam oy mortgaga-lerinde kop boldy. Bankirlere gora adaty
mashgala uly gowrumli oyleri alyp biljekdi. Olara gora interest rate hem
yokarlanmazdy. Sheydip arzan baha bilen oy eyeleri kopeldi. Birden interest
rate ler yokarlandy we oy eyelerinin installment (aylik tolemeli mukdary) mukdarlary kopeldi. Aylik tolegleri tolemekde
kyncylyk ceken mashgalalar mortagelerini default etdiler. Sheydibem oylerin
eyesi banklar boldy. Banklar oyleri satmak ucin auctiona cikardilar yone
interest ratein yokary bolan wagty kim bu oyleri aljak? Umuman birnace oy
satilsa real estate sektorda problema cikmaz yone birbada bir topar oy satiljak
bolsa problema cikar. Sheylelikde Real estate bubble boldy. Yone banklar
derrewjik Fed (Amerikan merkezi banky)e yuz tutdylar. Olar her hili yagdayda
ozlerinin halas ediljekdigini bilyadiler. Banklar kyncylyk ceken wagty Merkezi
Bankdan 1% interest rate bilen loan alyp bilyaler yone olar bail out dan
tamakin boldular. Sheylelikde ABS hokumedi tarapyndan USD 700 milliard bail out
kabul edildi. Dunyade tanalyan Citi Bank, AIG yali gigantlar halas edildi. Yone
banklar name etdi? Bu puly halka peydaly
ishler ucin ulanman shareholderlara bonus, dividend ucin ulandilar. Aslynda
banklaryn esasy wezipesi halkdan gelen depositleri kici we orta gowrumli karhanalar acmak ya da
olary ulaltmak ucin loan hokmunde yene de halka yetirmek. Bu bolsa ishsizligi
azaltyar, ish yerlerini kopeldyar we ekonomikany osduryar. Yone Amerikan
banklary bu asyl wezipesini goyup taze girdeyji yoluni tapdilar: Transaction Fees.
Garaz gepin gysgasy Market
Fundamentalism (market oz ozuni upjun edyar, hokumet gosulmali dal)i goldayan
Amerikan hokumedi bu finans karhanalaryny halas etmek bilen oz ynanyan teoriyasynyn
duybunden tersine hereket etdiler. Bazar gosulmagin babasini etdiler.
Bu krizis netijesinde Amerikan bazaryna bagly bir topar
dowlet ejir cekdi. Yone oz regulationlary bn bazary gozegcilik edyan dowletler
bu krizisden azrak tasir aldilar. Amerika bu bazar sistamasynda duypli
ozgerishlikler edermika diyyan.
Dunyade bolup gecyan fenomenalardan sapak almak gerek. Yazgidaki tehniki terminlere dusunmediklerden
otunc sorayan. Umuman bir zatlar owrenensiniz diyip umyt edyan. Pikirleriniz
bolsa sizem yazin.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 27/27 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 10 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 27
Muncha informasiyany okamana yaltanyan. Yone gowy maglumatdygyna ynanyan. Sen yaly gowy adamlaryng teswirlerde bardygyna guwanyan. Plyus goyyanyma -da begenyan.
laissez faire laissez passer! kapitalizm hic hacan cokmez. In amatly we guycli ykdysady sistema(ulgam) Keynes Garayshy. Bazar acyk bolmaly, hokumet monopoliya we sh.m. kabir duzedishlerden bashga yagdayda bazara goshulmaly dal.
Näme bolsada hökümediň sokulmagyna garşy men. Bazar diňe Bank ýada Real Estate däl, ondan başga kän sektor bar. Şol ikisi bulaşýa diýip sokuluberseler goldamok. Internede hem sokuljak bolýalar, iň gaharym getirýän zadam şol
Monopoliýa regulirowkasyna hem garşy men. TM-CELL monopoliýa ýaly monopoliýalar koneçno biderek zat, men asyl diýýäniň Microsoft, Google ýaly kompaniýalara antitrust diýip ýapyşsalar ýigrenýän. Asyl şol antitrust regulations diýilýän zada düşünemok, oňarýan bir oňarsynda how. Men näme üçin öz eden Windows-ymy öz eden explorer-ym bilen ship edip bilemokmyşym... Samsyklyklaý
Sag bol dost... şu krizis musulman bankçylygynyn nähili zerurdygyny görkezdi. Hytayda musulman bankçylygy kurslary açyldy. Russiyada musulman bankçylyk mekdebi açyldy Medwedewin yörite karay bilen. Yakyn günlerde-de dünyänin in uly banky açylmaly. Paydarlary arap yarymadasyndakylardan düzülen bank hem yalnyşmasam yslam ykdysady sistemasyna görä işlemeli. Gory 120 milliard dollardan geçyä.
Doly kapitalist sistemany kän bir goldamok. Mixed'e birazajyk üytgeşmeler girizmeli. Yalnyş bilmeyän bolsa inflyasiya esasan prosent karzly banklar sebäp bolyan bolmaly. Şol sebäplem bankçylyk, karz sistemasynda rewolyusiya geçirmek gerek. In gowy çykalga yslam bankçylygy. Muny 2008 gowja subut etdi bize.
Ay bolyalay... maliyeçi, diplomat, hukuk we ş.m okayanlar belläp alsyn-da şeyle krizisleri... tm'a has gowurak sistemany ornaşdyrjak bolalyn onson 🙂
hakykatdanam, tm.yn butin kanuncylygyny,
in yakyn watda, dunya derejesine yetirmesek, ... erbet bolar! Ish bize dushya, nesip!
Aydyanyn dogry welin yagdaya görä üytgemeli. Meselem tm kommunistik sistemadan çykdy. Şol sebäpli Günbatardaky yaly kök uran biznesmenler yok. Yurtda ykdysadyyet we senagtyn güyçlenmegi üçin döwletin goluna zerurlyk bar. G.o Koreya hem 1945-lerde şeyleräkdi, has dogrusy köklürak bisnesmenleri bardy welin pullar elden gidipdi. Hökümet dine pul mümkinçiligi döretman öz eli bilen hünärmenem tayyarlap berdi. (korey hökümeti hususy biznese şu kömegi edyärka türk hökümeti hususyyetçilikde yok zady döwletin organy hökmünde döretdi. Netijede hem tejribe hem yerasty baylyk taydan Koreyadan bay bola Türkiye yzda galdy)
Türkmenistanda-da amerikadaky sistemany gaytalap doly kapitalist boljak diysen kän bir önegidişlik bolmazmyka diyyän. Munun deregne hökümet türk strategiyasyny däl-de koreylerinkini yzarlap güyçli kömek edäysin hususyyetçilere. Meselem Koreya, bir tekstil kompaniyasyny öz eli bilen tehnologiya firmasyna üytgedäydi.
shu gunki yagdaya gora, tm.yn etmeli ilkinji meselesi, kici we orta gowrumli karhanalara goldaw bermeli; etmage bashlady assa-yuwash. 200mun dollara cenli kredit berilya diyip bilyan, biznes plan utwerjdat edilen halatynda.
Chaga yorap bashlayancha ene ata gerek yanyna, howandar gerek. Kici karhanalara hokumet gerek.
Men-a Keynesian Capitalist!!! )))
Hawa Islamic Banking sonky dowurde gaty osyar. Shu wagt elindaki asseti 1 trilliondan gecdi. Kop dowletlerde bu ulgamy ulanmak ucin taze kanunlar cikarilyar. Hindistan, Yaponiya yali dowletleri mysal berip bolar. Shu wagt kabir dowletler 'Ethical Banking' hokmunde ISlamic Bankingi analiz edip bashladilar. Shu prosentler zerarly Amerikanyn halky oz retirement savinglerini yitirdiler. Kreditni kartockalar bela bolya. ayin sonunda bergini tolesen kan problema dal welin gic galaysan isin yandigi. Prosent birden bokayya. Malayziyada meselem Islamic Bankingi ulanyanlan kopragi musulmanlar dalde bashga dinlerden. Olaryn muny secmegini sebabi onumlerde ambiguity yok, shona gora da olar arkayin geljek ucin byudjet tayyarlap bilyaler. garaz Islamic Banking uly tema, geljekde bashga bir tema acarin nesip bolsa.
Millet, Islamic Bank bolanda nahili bolyaray? Gini$lirak....
Yslamy bank ulgamynda prosent yok
diyilya. Shol yeri biraz dushnuksiz. Pul maya goyangda paydar bolyang we belli wagt song shol pulungy ulanan bank, karhana, eden girdejisinden sana pay berya. Yone ol utulaysa, pulyng koyya... Sheyleral diyip bilyan mena...
Bah, Yslamyn baran yerinde ozuni jertva edip goymaklyk baray 🙂 ay esasan Arab dowletleridir-da... Po lyubomu ubytka du$meyaler.
Islamic Banking = Riba-free banking = Interest Free Banking = Participation Banking(Turkiyede) = Prosentsiz Bank ulgamyIslamic Banking Yslamyn kanuny Sherigatyn kriteriyalaryndan cikman amala asirilyan bank sistemasy. Sherigatyn asagynda gundelik ishler hakinda hokumleri oz icine alyan Muamalat diyen bolum bar. Yslamy banklar hodurleyan hyzmatlaryny shu hokumlere gora amala asirilyar. Yslam aluw-satuwda asakdaky yagdaylara rugsat bermeyar:1. Riba - yagny prosent, turkmencede suythorlyk diyilya oydyan2. Ambiguity - yagny haryt alys calisda dusnuksiz yeri bolmaly dal ya da haryt hakynda bilinmeli zatlar gizlenmeli dal3. Gambling - Yerliksiz proses ya da kumar bolmaly dal4. Haryt alis-calisda Sherigatyn rugsat beryan kontraktlary ulanilmaly (Mudarabah, Murabahah, Musharakah) Mudarabah - Bank musderinin puluny maya goymak ucin alyar. Onunden geljek peydanin nace prosenti musdera gitjekdigini ilalasyalar. Mes: 40:60, 40% banka, 60% musdera. Eger ziyan gorulse bank hic zat tolemeya, musderi bolsa ziyani oz ustune alyar. Bank wagt we zahmetini yitirya. Kan meshur dal.Murabahah - Musderi aljak harytyny aniklaya. Banka financing ucin yuz tutya. Bank musderinin adina onumi zatyn alya. Alan bahasynyn ustune Profit Margin goyup musdera satya. Musderi uzyn mohletin(meselem oy ucin 20 yil) icinde her ay installment toleya. Toeg doly gutaranda onum musderinin adina gecirilya. Middle Eastde we Turkiyede ulanilyan in kop kontrakt.Musharakah: musderi we bank bir proyekte ya da onume maya goyyalar. (60:40) Gelen girdejini ya da ziyani bashda ilalashilan proporsiya gora bolusyaler. (50:50) Esasy sheylerak. Son ulurak mowzuk acarin nesip bolsa.
Aha du$undim. Kop sagbol. Mowzuga gara$yan!
Dunya ekonomikasynyn geljegi - mixed economy.
Kicirak bellik: Kapitalizm Amerikada doranok, 16-njy asyrda Yewropada doredi. Feoadlizmin yok bolmagynda roly uly we 19njy we 20nji asyrlarda dunyanin kop yerinde senagatlashma (industrialization) yol acdy. Hazir ulanyan zatlarymyzyn pocti 99%-i, hatda shu internet hem Kapitalizmin onumi.
Islendik ykdysady gurlush dowre gora uytgeyar. Dowur bolanda 10-20 yyl dal-de, asyrlara degishli. Hazir Kapitalizm - Mixed Capitalizme gecyan bolup biler. Yone bu yagday Kapitalizmin yalnysh sistema bolandygyny anlatmayar. Dowur uytgedi, onun hem kamilleshdirilmegi gerek indi. Son bir gun Mixed Capitalism hem uytgediler. Yone onun yalnysh bolandygyny anlatmaz.
Haysy ykdysady sistema bolanda-da, dowletin bazara goshulmagy gowulyga eltenok we osushden yza galdyryar. Mysal ucin, bizde Centrall Planned economy -- hemme zady dowlet cozyar. Beyle sistemalarda korrupsiya hem uly bolyar. Dowletin maly artygyn harmany bolyar. Intellektual onumler az bolyar. Adamlary tutushlygyna dowlete garashly edyar. Hususy eyecilik dowletden hemishe onde bolyar.
Yone arada bashga bir zat okadym, terminin ady yadyma dushenok shu wagt. Yagny geljekde bazarlar we korporasiyalar rayat jemgyyetciligi (civil society) tarapyndan kontrol ediler. Shu wagt US-de we Yewropada syyasy ishler edilende civil society nahili rol oynayan bolsa, geljekde ykdysadyyetde-de sheyle bolar diyen teoriya bardy. Sheyle bolanda her bir rayat ykdysadyyet boyunca oz sesini eshitdirip bilyar.
explorer bilen ship etse beyleki browser kompaniyalar osup bilenok diyyaler. monopoliyan erbet zatdygy subut edilen ekonomika taydan. in prostoy ekonomistem monopoliya erbet diyer. antitrust bolmasa konkurensiya bolmaz her zatdan yekejesi bolar dine cola, dine nayk, dine microsoft olaryn hili hem shu wagtkydan hem pes bolar. yone gorshumiz yaly kabir tarapdan windows-dan gowy OS-ler hem bar sholam antitrust-yn netijesi
dogrudanam pikirlenip gordum welin yslam banky birazajyk adamcylyga yakynrak ekeni. beyleki bankda pul gazanmak hemme zatdan yokarda bolya, natsen sheyt prosentini tole yada ipotekany elinden alyas diyyaler. yslam bankda biraz dusunjek bolyan yaly gorunyar.
yone adamlar prosentli banka gitmekleri mumkin sebabi risk almak isleman. hawa yone musulmanlaram kopluk olaram yslam banka giderler.
Nazar, ekonomikadan hünärmen dälem bolsam, okaýan täzeliklerimden, habarlarymdan we birje ýyl okan ekonomikamdan hem bilýärin monopoliýanyň nähili erbetdigini. Elbetde giňiş şekilde bu işiň ussady düşündirse gowy bolar, ýöne ine sebäpleri aşakda.
Monopoliýa diýmek bir hyzmat (önüm) berijiniň höküm sürmegi diýmek. Bu hem kommunizm ýa psewdo-kommunizmden kän üýtgeşik däl we problemalaryň köpüsi kommust sistemasyndaky ýaly bolýar. Konkurensiýa ýok, täze ideýa we täze başlangyçlar ýok. Bir sany kiçi kompaniýa çyksa, monopoliýa güýç bilen ýuwudyp, ýaryşy öldürýär. Onsoň monopoliýa bolsa, şol monopoliýa biderek hyzmady, gaty uly bahalary we ýenäni hödürlese-de, adamlaryň birjigem alajy bolmaýar. Sebäbi başga alternatiwa ýok. Täze pikirlerem ýok, sebäbi bir firma öz işleýän we pul getirýän ugrundan näme üçin dänsin, dowam edibermeli, ýaryş ýoga.
Ine sen Google'y mysal berýäň. Google nireden nädip peýda boldy? Şeýle täze ideýa, täze firmajyk monopoliýanyň bolýan ýerinde bolmaýar. Bu çaka yahoo ýa ýene bir zat monopoliýa bolsa, basyp ýatyrardy. Microsoft hem şeýle birnäçe kelleli adamyň çykaran önümi. Monopoliýada bir uly kelle bar, pulam gelip dur, täze pikirler gaýgysam däl. Näme etsin risk edip, täze pikirlere maýa goýup?