Ha­ryt sy­ýa­sa­tyn­da gap­la­ma­gyň äh­mi­ýe­ti

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Gurbanguly Berdimuhamedow ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­tin­de te­le­ke­çi­li­gi ös­dür­mek we gol­da­mak ba­ra­da alyp bar­ýan sy­ýa­sa­ty­na la­ýyk­lyk­da ýur­du­my­zyň JIO-de hu­su­sy kär­ha­na­la­ryň pa­ýy­ny art­dyr­mak me­se­le­si goý­lan­dyr. Şeý­le­lik­de, ýa­kyn­da açy­lan çüý­şe gap­la­ry ön­dür­ýän “Ke­ýik” za­wo­dy ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň hu­su­sy sek­to­ry­nyň ösü­şin­de ýe­ne bir ädim bol­dy.

Çüý­şe gap­la­ry ön­dür­ýän za­wo­dyň önüm­le­ri mar­ke­tin­giň ha­ryt sy­ýa­sa­tyn­da ha­ryt­la­ry gap­la­mak me­se­le­sin­de uly go­şant bo­lup dur­ýar. Ta­la­ba­la­ýyk taý­ýar­la­nan we ýo­ka­ry de­re­je­li be­ze­len çüý­şe gap­la­ry mar­ke­tin­giň wa­jyp ele­men­ti bol­mak bi­len, ýur­du­myz­da ön­dü­ril­ýän al­ko­gol­syz iç­gi­le­ri, kon­ser­wir­le­nen azyk önüm­le­ri­ni hem-de dür­li ha­ryt­la­ry içer­ki we da­şar­ky ba­za­ra çy­kar­ma­ga, şeý­le hem ola­ryň geç­gin­li bol­ma­gy­na oňyn tä­sir eder.
Mar­ke­ting­de gap­la­mak me­se­le­si ha­ryt­lar iş­le­nip taý­ýar­la­nan­da ka­bul edil­ýän çöz­güt­le­riň bi­ri­dir. Gap­la­mak - ha­ryt üçin ga­ty ýa-da ýum­şak gap­la­ry iş­läp ta­ýy­ar­la­mak­ly­gyň we ön­dür­mek­li­giň ha­dy­sa­sy­dyr. Gap­la­nan ha­ry­dyň il­kin­ji da­şy (me­se­lem, ma­ýo­ne­ziň, der­man se­riş­de­le­riň çüý­şe gap­la­ry); ikin­ji ga­by, ol ha­ryt ulan­mak­dan öň ýa-da soň­ra ula­ny­lyş­dan aý­ryl­ýar (ma­ýo­ne­ziň, der­man se­riş­de­le­riň çüý­şe gap­la­ry sa­lyn­ýan kar­ton gu­tu­la­ry); ulag ga­by, ha­ry­dy sak­la­mak, ta­pa­wut­lan­dyr­mak we da­şa­mak üçin ze­rur (ma­ýo­ne­ziň, der­man se­riş­de­le­riň çüý­şe gap­la­ry gap­la­nan uly ga­by) gap­lar möç­ber taý­dan oňaý­ly, daş gör­nüöi taý­dan özü­ne çe­ki­ji bol­ma­ly­dyr. Soň­ky aý­dan­la­ry­myz ha­ryt­lar ba­zar­la­ry­na çy­ka­ry­lan­da has hem uly äh­mi­ýe­te eýe­dir. Bel­gi­le­mek hem gap­la­ma­gyň mö­hüm bir bö­le­gi hem bo­lup dur­ýar, bu çap edi­len mag­lu­mat bo­lup, ol ga­ba ýa­zyl­ýar ýa-da gu­tu­jy­gyň içi­ne sa­lyn­ýar.
Ga­byň il­kin­ji we­zi­pe­si ha­ry­dy sak­la­mak bo­lup dur­ýan bol­sa-da, soň­ky wagt­lar­da köp san­ly ýag­daý­lar ha­ry­dyň ga­by­ny wa­jyp mar­ke­ting gu­ra­la öwür­di­ler. Öz-özü­ňe hyz­mat et­mek­li­giň ýaý­ra­dy­ly­şy öň sa­ty­jy­nyň ýe­ri­ne ýe­tir­ýän iş­le­ri bo­lan gap­la­mak­ly­gyň üs­tü­ne ýe­ne-de köp me­se­le­le­ri, ýag­ny, ün­si çek­mek, ha­ry­dy hä­si­ýet­len­dir­mek we sa­tu­wy ama­la aşyr­mak we­zi­pe­le­ri­ni-de goş­dy. Kär­ha­na eýe­le­ri go­wy gap­la­ryň aly­jy­lar­da kär­ha­na­ny (ýa-da ha­ry­dy) ta­na­ma­gy üp­jün et­mä­ge ukyp­ly­dy­gy­na dü­şü­nip baş­la­dy­lar. Güýç­li bäs­deş­li­giň ýag­daýýn­da go­wy gap­lar aly­jy­la­ryň ün­sü­ni çek­me­ke ön­dü­ri­ji üçin uly müm­kin­çi­lik­le­ri aç­ýan­dy­gy­na şa­ýat­lyk ed­ýär. Gap­lar öz­bo­luş­ly owa­dan bo­lan­da rek­la­ma ro­li­gi­niň we­zi­pe­si­nem amal et­mä­ge ukyp­ly­dyr. Owa­dan, oňaý­ly, gel­şik­li gap­lar ha­ry­dy ba­zar­da ün­si ba­da-bat çe­ki­ji hök­mün­de gör­kez­mek­de-de wa­jyp or­ny tu­tup bil­ýär.
Tä­ze ha­ryt üçin go­wy ga­by taý­ýar­la­mak köp çöz­güt­le­riň ka­bul et­me­gi­ni ta­lap ed­ýär. Il­ki bi­len ga­byň kon­sep­si­ýa­sy­ny kes­git­le­me­li­dir, ýag­ny, ga­byň kon­sep­si­ýa­sy ha­ryt üçin gap nä­hi­li gö­rüm­de, şe­kil­de bol­ma­ly we nä­mä ni­ýet­le­nen­di­gi­ni kes­git­le­ýär. Ga­byň esa­sy we­zi­pe­le­ri bi­ri-ol ha­ry­dyň go­ra­gy­ny üp­jün et­me­li­dir. Ony bö­lek­le­re böl­mek­li­giň tä­ze usu­ly bo­lu­bam çy­kyş ed­ýär. Ön­dü­ri­len ha­ry­dyň özün­dä­ki ýa-da daş ga­by­n­da­ky ýaz­gy­lar (söw­da bel­gi­niň, kär­ha­na­nyň we şu­ňa meň­zeş­le­riň) ta­pa­wut­lan­ýan hä­si­ýet­le­ri ba­ra­da ge­rek­li mag­lu­mat­la­ry hem ber­me­li­dir. Ga­by be­ze­mek ba­ra­da çöz­güt­ler onuň anyk ele­ment­le­ri­ne - öl­çeg­le­ri­ne, gör­nüş­le­ri­ne, taý­ýar­la­nan ma­te­ria­ly­na, reň­ki­ne, ýaz­gy­nyň gör­nü­şi­ne we söw­da mar­ka­sy­nyň bel­le­ni­şi­ne de­giş­li­dir. Bu dür­li ele­ment­ler ha­ry­dyň we mar­ka­ly stra­te­gi­ýa­nyň ba­zar ýag­da­ýy­ny gol­da­mak üçin öza­ra bag­la­ny­şyk­ly­ly­gy bol­ma­ly­dyr. Gap­lar ha­ry­dyň rek­la­ma­sy­nyň aý­ra­tyn­lyk­la­ry­na, onuň nyr­hy­na we ýaý­ra­dyş şert­le­ri­ne la­ýyk bol­ma­ly­dyr.
Soň­ky ýyl­lar­da gap­la­ryň esa­sy me­se­le­si ha­ry­dyň howp­suz­ly­gy-da bo­lup dur­ýar. Gap­lar ön­dü­ri­len­de, önü­mi ça­ga­lar­dan ýö­ri­te go­ra­mak me­se­le­si­ni-de göz öňün­de tut­ma­ly­dyr. Aý­ra­ty­nam der­man se­riş­de­le­riň gap­la­ry şeý­le go­ra­gy berk üp­jün et­me­li­dir.
Gap­lar ba­ra­da çöz­güt ka­bul edi­len­de, on­da­ky önüm­le­riň daş­ky gur­şa­wa ýe­ti­rip bil­jek zy­ýa­ny hem ha­sa­ba alyn­ma­ly­dyr. Kär­ha­na­la­ryň kö­pü­si bu me­se­lä­ni amat­ly çöz­dü­ler. Me­se­lem, “Tet­ra Pak “ asep­ti­ki gap bo­lup, on­da süý­di, mi­we şi­re­si­ni we baş­ga tiz za­ýa bol­ýan su­wuk önüm­le­ri so­wa­dy­jy en­jam­syz we kon­ser­want­syz hem da­şap bol­ýar. Bu gap­lar daş­ky gur­şa­wy az ha­pa­la­ýar­lar, se­riş­de­le­riň tyg­şyt­lan­ma­gy­ny we da­şa­ma­gyň ra­hat­ly­gy­ny üp­jün ed­ýär­ler. Bi­ziň ýur­du­myz­da iş­le­ýän kär­ha­na­lar şu­lar ýa­ly gap­la­ryň ön­dü­ri­li­şi­niň ýo­la go­ýul­ma­gy­ny göz öňün­de tut­ma­ly­dyr­lar. Çüý­şe we ka­gyz gap­lar eko­lo­gi­ýa taý­dan howp­suz ha­sap­la­nyl­ýar. Se­bä­bi, çüý­şe gap­la­ry­ny yzy­na ka­bul edip, tä­ze­den ula­nyp bol­ýar. Ka­gyz gap­lar bol­sa te­bi­gat­da daş­ky ýag­daý­la­ryň tä­si­rin­de öz-özi dar­gap gid­ýär.
Şeý­le­lik­de, mar­ke­ting bo­ýun­ça hü­när­men­le­riň ýur­du­myz­da gap­lar ba­ra­da go­ýul­ýan me­se­le­le­ri çöz­mä­ge uly ýar­dam be­ril­ýär di­ýip, ar­ka­ýyn aýt­mak bo­lar. Gap­la­mak me­se­le­si hä­zir­ki wagt­da mar­ke­tin­giň esa­sy ug­ry bol­mak bi­len, mil­li yk­dy­sa­dy­ýet­de dür­li reňk­de, öl­çeg­de we be­zeg­de ha­ryt­la­ryň sarp edi­ji­le­re hö­dür­le­mek­li­ge uly müm­kin­çi­lik­ler ber­ýär. Ber­ka­rar döw­le­ti­mi­ziň ha­ryt ön­dü­ri­ji­le­ri hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň “Türk­me­nis­tan­da ön­dü­ril­di” diý­len bel­gi­li haryt­la­ry­my­zyň dün­ýä ba­zar­la­ryn­da iň geç­gin­li, hy­ry­dar­ly bol­ma­ly­dy­gy ba­ra­da­ky ta­lap­la­ry­na do­ly jo­gap ber­mek üçin ola­ryň go­wy gap­la­ny­lyp, aly­jy­la­ra hö­dür­len­me­gi­ni ga­zan­mak­da-da uly iş­le­ri ama­la aşyr­ýar­lar.

12.03.2011

GÜLBAHAR KAKALYÝEWA
Zaman-TÜRKMENİSTAN