MAŇZYMA BATAN PIKIRLER(Atajan Tagan)
MAŇZYMA BATAN PIKIRLER
A.Eýnşteýn
Ç.Çapliniň bir filmini görenden soň: “Filmiňiz ula-kiçä düşnükli bolany üçin
siz beýik adam” diýiip,oňa hat ýazypdyr. Çaplin hem: “Siziň açan teoriýaňyz
ula-da--kiçäd-e asla düşnüksiz.Hut şol sebäbe görä-de, siz beýik adam” diýip
jogap gaýtarypdyr.
Döwlet
diýilýän zat ýurdy jennete öwürmek üçin däl-de,ýurtda dowzahyň döremegine ýol
bermezlik üçin döredilýär.
N.Berdýaýew.
Öz
duşmanyňy iýenine begenip,krokodili gujaklajak bolma.
Negr nakyly.
Ysraýylda
altyn dişli adamy dükana satyjy edip işe almaýarlar.
( Gazetleriň birinde okadym).
Ähli
zatda gara bagtym garpyz aldym ak çykdy.
Türk nakyly.
Ýa
bolşuň ýaly görün, ýa-da görnüşiň ýaly bol.
J.Rumy.
Meniň
ýigit çagym, seniň gyz çagyň…
Ybraýym Ýusup.
Gaşlaň
uçup barýar garlawaç bolup.
B.Jütdiýew.
Aýalyna
hökmüni ýöredip bilýän kişi döwleti edara
etmegi hem başarar.
O.Balzak.
*
Aglamaklyk
söýmeklikden nyşandyr,
Söýgini
ödäne aglamak gerek.
D.Haldurdy.
“Aýym”
diýemde näme,
“Günüm!”
diýemde näme.
Ol
Aýlar batdy gitdi,
O
günler ötdi gitdi.
*
Döredijilik
işine baş goşmak meýletin dowzaha girmekdir.
Ý. Bondarýew.
*
Gaharsyz,
gamsyz ýaşap bilýän adam Watanyny söýüp bilmez.
N.Nekrasow.
------------------------
*
Otrisatel
gahryman diýýäris.Şol termin gahrymanlary parhlandyrmak üçin ulanylýan
bolaýmasa, terbiýeleýjilik babatda otrisatel gahryman ýok.Sebäbi, otrisatel
gahryman
özüne
okyjynyň ýigrenjini oýarýan bolsa
položitellige öwrülýär.
*
Edebi döredijilik bilen meşgullanýan adamlary iki topara—ýazyja hem
ýazýänça bölmek bolar.Sözüň doly manysyndaky ýazyjy az.Meniň eserleri bilen
tanyş türkmen ýazyjylarym, şol sanda meniň özümem ýazyjy däl, ýöne ýazýançy.Biz
ähli adamzada degişli dünýä problemalary
hakda oýlanyp bilmän, diňe durmuşyň maýdaja wakalaryny kagyza
geçirýäris.Bizde giň örüli duýgy hem
düýpli pelsepe ýok.
Biz kemsowat bolanymyz sebäpli özümiziň
kemsowatdygymyza-da akyl ýetirmäge sowadymyz ýetmeýär.Çünki
kemsowat bolanymyz üçin özümizi sowatlydyrys öýdýäris.Akyly ýuka
adam hiç mahal özüni sowatsyz
hasaplamaýar, özünden göwni hoş bolýar.
*
Redaktorlar nähili giň hem
geçirimli ekenler.Özüm-ä şol mahal kyrk ýaşlaryndaky örän talantly redaktor
Baýram Welmyradowyň ornunda bolan bolsam, A.Taganyň “Sen sen” atly juda
sentimental powestini “Edebiýat we
sungatda” eger-eger çap etmezdim.
18.05.92.
*
Her döwrüň kitabynyň öz okyjysy bolmaly diýip çak edýärin.Eser ýazylan
döwrüniň meselesine degişli bolmasa-da ýazylan döwrüniň okyjysynyň söýüp okaýan
eserine öwrülip biler.Ýöne ol indiki nesliň okyjysy üçin welin köplenç halatda
tersine bolýar.Aýdym-saz hem edil şonuň ýaly.Biziň ýaşlygymyzda örän ýörgünli
bolan “Ýör biläni”, “Pöwrüze”, “Aýnabat”,”Sergezdan” ýaly aýdymlar,Bilbil,
Hojaw Annadurdyýew,Ýolaman Hummaýew, Reşit Beýbutow,Wl.Troşin, hatda Müslim
Magomaýew ýaly gaty beýik aýdymça-da
häzirki ýaşlar ünsem bermez. Kitap hem edil adam ýaly, aýdym-saz ýaly pajarlap
ýaşamaly döwri geçenden soň garrap, sandan galýan bolarly.
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 42/42 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 16 maý 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 42
Eserler garrap sandan galýar diýen pikiri bilen razylaşamok. Aslynda ýaşulyň özem ony şeýle öýdýän diýip anyk aýtmandyr. Hakyky eserler garramaýar. Mysal üçin, Şandor Petefiň (Mergen onuň nähili dogry ýazylýanyny bilýändir) goşulary garrajak zatlar däl. Ýa-da Kerim agaň epigraf (Ýaşlyk dramasyna) edip alan setirleri garrajak zat däl. Roman hakynda-da şeýle mysallary getirse bolar.
Yöne, gowy zatlar. Men ýazýançy diýmegi, ýazyjy ýok diýmegi, gowy pikirler. A. Tagan ýaly uly hekaýaçam özüne ýazýançy diýýän bolsa, ýazyjy bolaýmak aňsat däl bolmaly.
Aslymarly, mowzugyna flood yazdym, sorry 🙂 Yone adynyn bas harpyny, 1'je harpy bir dogry goyaymalyda diyip, gynanyp yazdymda Balzac'a 😆Yhlas, aydyanyn dogry, yone yazyjy diyip boljak adamlaram kici govunlilikden ozlerine yazyancy diyensonlar, olar ozlerine yazyancy diyse-de, bizinem alyp yazyancy diymegimiz yalnys bolar.
Mergen, şol sözüň bizde dogry aýdylyşy we ýazylyşy Onore de Balzak bolaýmasyn. Sebäbi biz bu ady rus diliniň üsti bilen kabul edip aldyk. Indi ony üýtgetmegiň geregi ýok diýip hasaplaýaryn. Eger üýtgetjek bolsaň, başga-da kän adam, şäher, ýurt... atlaryna degmeli bolarys.
Germaniýaň Hamburg şäherini orslar Gamburg diýip alypdyrlar. Bizem orsuň üstünden alanlygymyz üçin Gamburg diýip kabul etdik.
Köneki türkmenler Yssammyl diýer ekenler. Ozalky watandaşlarymyz bolsa bize Stambul diýip öwretdi. Ýalňyşmasam, türkler bu şäheri Istanbul diýip atlandyrýar öýdýän.
Başga-da mysal kän.
Yok-la, heýem Atajan aga ýazýançy diýip bolarmy? Ýöne ol adam ýüregindäkini aýdypdyr. Kiçi göwünlilik edendir öýdemok. Onsoňm meni Yhlas bilen bulaşdyrýanlar bar. Ýa çyn adymy aýdaýsammykam?
Sen dilci oglan, bilshin yaly Has atlary uytgetmek bolanok, bolushy yaly almaly, uytgetme dine halkyn dili owrulman, aydyp bilmese, ya-da alfabet'de(meselem kiril) shol harp'yn terjimesi bolmasa edilyan bolmaly. Uns beren bolsan men Balzac-daky C ucin zat diyemok, sebabi ol K diyip alynaymaly, alfabet'de C yok bizde, yone H harpyny name ucin aljak dal?Degmeli bolsa, degibermeli hemmesine-de, biz kiril alfabetine gora aytmaly diylen zat yok. Beydip, orsynky bilen dovam etjek bolsak, onda Muhammed'e Mogamed hem diymelida? Gepin tummek yeri, uytgetmeli yeri uytgedibermeli, asyl gornushine nache yakyn bolsa, shoncha govudyr, Hamburg, Istanbul ors shaheri dal ony orslan okayshy yaly okar yaly, Balzac hem ors dal..Sana bir mysal: Rumynca Putsin sozi az diymegi anladyar, menem Vladimir Putin barada gurrun cykanda orsca aksendi bilen aytdym adyny, guldi bir akylly, ol Putsin dal, Putin diyip 🙂 Garaz, bizem ol adamyn gunune duseris hakyky okalshyny bilman, kimdir birinin aydysyna gora aydyp, sonam illere sen yalnys okayan diyip yorsek..
Onda nämüçin orslar Magtymgulyny Махтумкули diýip alýar?
1929-njy ýylda Kerbabaýew rus edebiýatyny terjime etmäge girişýär. Şonda ol Lew Tolstoýyň adyny we familiýasyny Ýolbars Ýogynow diýip terjime edipdir.
Yokarda 2 kriteria yazdym, 1-njisine degisli Magtymguly meselesi.Kerbabayew'in beyle zat etjekdigine ynanamok, on beytmesi oz adynyn Otdal bolmagyna razy bolmagy diymek. Eden bolsa-da zor bilen etdirilendir.. Sen bu yazanyn Nuryshkan Tridsatiy Volosatiy-syna menzesh bir zat, Kerbabayev yaly agirt'in beyle zat etmegi hakydama syganok..
Mergen men seni tüýs ýürekden goldaýan. Ýöne orslaryň näme üçin Magtymgulyň adynam dogry tutaslary gelmändir, ony bilemok. Olar häzir goşma adyň soňky guly diýen ýerini ýalňyşman aýdýarlar. Magtym diýmänem şonuň ýaly ýagdaýda öwrenjekmikäler? Ors dilinden başga-da dil bilýänimiz bizin medeniýetimizi, pikir edişimizi, sözleýişimizi hem ösdürmelimikä diýýän.
Beh, onda orslary goýalyň, arap atlaryndan mysal alalyň. Nämüçin Aýşa diýmän Äşe diýýäs? Ýa-da Fatima derek Patma diýýäs?
1-nji kriteria 🙂 Edil Fatima dal, Aysa'da dal, Ayn harpy dagy yok, aytmak kyn, aydyp bilmeyan kop.. Yone bizde-de duzetmeli zat kop, dilin owrulishine gora gidipdir, parsçalasypdyr yarysy, f'ler p bolupdyr...Halk'yn sowaty artdygyça, bularam duzelmeli.
Pygamberleriň atlary hem şeýle... Üns berip gördüňizmi?
Pygamberlerin adyny hristian dunyasi ennere etdi, T.e. Jesus dagy hiy yevrey adyna menzyami?Garaz, bulan hemmesi adyn ahmiyetine dusunmezlikden gelyar...T.e. sen Men Pygamberimin adyny uytgetmanjik, edil bolshy yaly aytsam gowy bolar diyen dushunja eye bolmasan, Jesus'am bolar, ispanlan aydysy yaly Hesus'am bolar, Avram bolar, Moses bolar... Ennere koroche.
men shu temadan cykman yazan admlara sagbolsunymy aytyan🙂🙂
nesip bolsa yakynda bir tema achjak dilji bolup shu tema hakynda, yagny adam atlaryng we has atlaryng ahlisining dillerde uytgemigining sebabi hakynda
Şeýtsene, Çaplin bilen Honore de Balzac gowy ekeni.
👍
Mergen, sen aydyan zatlaryny gorup, yazman durup bilmedim. Turkmence yazylanda Honore diyip alnanok, sebabi turkmen dilinde dashary yurt atlary yazylanda okalshy yaly yazylyar, ex: Jorj Buş, Anjelina Joli, diyip duryandyr gazetlerde gorsen.. h harp okalyan bolsa, Honor diyip alardyk... 😉
Dogrydyr. Yone biraz manysyzrak geldi. T.e. Arap adyny alsan, ayn, dal harplaryny nadip okalshy yaly yazjak? Onsonam Honore sozi Onoğ diyip okalyar, name ucin Onor diyip almaly?
Garaz, birhili. Barde ha at bolushy yaly alynyar, yone okanlarynda dogry okayalar. TV'de-de sheyledir, 1 goz ayla.
Hehe Mergen, hakyky oz dilinde okalshy yaly dal-de, turkmenlen okayshy yaly alynyar, shon ucin, ex: Şeýkspia(r) dal-de, Şekspir 🙂.. rumynlarda bolshy yaly alynyandyr, turklerem sheydya, yone bizde beyle dal. bizinki dagy hiç-le, hytaylaryn alshy gorkunç, meselem yene Şekspiri Sha Shi Bi Ya diyip alyalar 😆