ÖLMEZLIGIŇ ÇÄRESI

ÖLMEZLIGIŇ ÇÄRESI

Uhudda ilkinji şehid düşen sahaba, hezreti Jabirin kakasy Abbdullah ibn Amr
(Allah ondan razy bolsun) bolupdy.

Söweşden soňra Medinede ýaşaýan halk şehitler hem-de ýaralananlar barada
edilmeli zerur çäreleri görmek üçin Uhuda tarap ylgap gitdiler. Ýakynlary şehit
bolanlardan käbiri, şehitlerini alyp Medinä äkidýärdi. Ynha Uhuda baranlaryň
biri-de hezreti Jabirdi. Ol Uhuda baranda şehit bolan kakasynyň jesedine duşdy.
Özi kakasynyň jesedine duşanda bolan wakany şeýle gürrüň berýär:

Uhud güni şöweş meýdanyna baramda kakamyň ýüzi örtülen eken. Ýüzünden
örtüni aýryp seretdim. Müşrükler kakamyň burnuny, gulagyny kesipdirler we ony
tanalmaz hala salypdyrlar. Bu görýänlerim sebäpli özümi saklap bilmän aglap
başladym. Şol pursat bibim Fatma-da ol ýere geldi. Kakamy şeýle gözgyny halda
görende olam dady-perýat edip, aglamaga başlady. Muny gören Resulullah sallahu
aleýhi wesellem:

„Maňa gulak asyň, soňra isle aglaň isle-de aglamaň, ol öz işiňiz. Siz
kakaňyzy taýynlap, depin edýänçäňiz perişdeler ony saýaladylar “ (Müslim) diýdi
we bu aýdylan sözler bize teselli berdi.

Ýene hezreti Jabir (Allah ondan razy bolsun) şeýle gürrüň berýär: Bir gün
Rasulullah sallahu aleýhi wesellem, meni örän gussaly halda görende, aramyzda
şeýle söhbetdeşlik bolup geçdi.

Resulullah sallahu aleýhi wesellem,

-         
Eý,
Jabir! Saňa näme boldy? Seni gaty gussaly, göwni çökgün görýärin, diýdi. Menem,

-         
Eý
Allahyň Resuly! Kakam Uhutda şehit boldy. Yzynda bir giden çaga bilen ep-esli
bergi galdyrdy, diýdim. Soňra Resulullah sallahu aleýhi wesellem maňa,

-         
Allah
Tagalanyň kakaňy nähili garşy alandygyny saňa buşlaýynmy?-diýdi. Menem, Elbetde,
ýa Resulallah, diýdim. Allahyň Resuly şeýle gürrüň berdi:

-         
Allahutagala,
hiç kim bilen arada perde bolmazdan gürleşen däldir. Kakaň bolsa beýle däl, ol
şehit bolanda gudraty güýçli Allah ony direldip, huzuruna aldy-da oňa,

-         
Eý
gulum! Menden näme dileg edesiň gelse ediber. Saňa yhsan edeýin, diýdi. Kakaňam,

-         
Eý Rebbim!
Men saňa geregiçe gulluk borjumy berjaý edip bilmedim. Şonuň üçin meni täzeden
dünýä ibermegiňi we Pygamberiň ýanynda söweşip Seniň ýoluňda ýene bir gezek
şehit bolmagy dileýärin, diýdi. Allahutagala bolsa,

-         
Men
şehitleri yzyna ibermejekdigime höküm etdim, buýurdy. Kakaň bolsa,

-         
Şeýle
bolsa eý Rebbim! Bu ýagdaýy yzda galanlara bildir, diýdi. Şol sebäpli
Allahutagala şu aýety kerimeleri wahý etdi:

«Allahyň ýolunda öldürilenleri asla öli hasaplamaň. Olar Rebbleriniň
dergähinde diridir we jennet miwelerinden ryzklanýandyr. Olar Allahyň özlerine
eden yhsany sebäpli hoşaldyr we heniz aralaryna goşulmadyk mümin doganlarynyň
bagt we sagadatdan doly ajaýyp hallaryny görenlerinde, ‘olar öte dünýäde hiç
hili howp-hatar görmezler, gam-gussa hem batmazlar’ diýip, begenerler», (Äli
Imran, 169-170).

Elbetde, bu buşlygy eşiden sahabalaryň begençleriniň çägi ýokdy. Hem näme
üçin begenmesinler, Ibn Abbasyň (Allah ondan razy bolsun) gürrüň bermegine
görä, Uhud söweşinden soňra Resulullah sallahu aleýhi wesellem sahabalara şeýle
habar berýär:

„Uhudda şehit bolan doganlaryňyzyň ruhlaryny Allah ýaşyl guşlaryň böwrüne
saldy-da, olar jennetiň derýalaryna baryp suwa ganarlar, jennetiň miwelerinden
iýerler, Arşyň saýasynda altyn çyralaryň aşagynda saýalanyp dynç alarlar. Olar iýgi,
içgi we ýaşaýyş ýerleriniň örän ajaýyp we görmegeýdigini görenlerinde, şeýle
diýerler:

‚Käşge, Allahyň bize nämeleri eçilendigini - jennetde diridigimizi, iň datly ir-iýmişler,
içgiler bilen iýmitlenýändigimizi we iň ajaýyp köşklerde ýaşaýandygymyzy
doganlarymyz bilselerdi-de, jihaddan, ýagny, Allahyň dinini ýaýratmak ugrunda
göreşden, gerek bolsa, söweşde şirin janlaryny gurban bermekden yzda durmasalar’diýdier.
Olaryň bu boluşlaryna Allahutagala jogap edip,

‚Siziň adyňyzdan bu habaryňyzy men ýetirerin‘ diýdi we „«Allahyň ýolunda öldürilenleri asla öli
hasaplamaň...“ manydaky aýetleri
iberdi, (Ebu Dawud).

... Hawa, geliň, asyl indi gulak kesilmelidiris. Çünki Ýokardaky aýetleriň
suratlandyrşy we akly başynda, ýüregi ýerinde bolan her bir musulmany çuňdan
tesiri astyna alýan şu ölümsiz wakany we Allah üçin şehit bolmagyň ýitmejek görnüşde
örän ýakymly lezzetini, gam-gussasyz begenjini we çäksiz sagadatyny häzirden
dadyp göreliň, zowkuna ýeteliň.

Uhud şöweşi gutarandan soňra, Resuly Ekrem sallallahu aleýhi wesellemiň
emri bilen hezreti Jabirin kakasy – Abdullah ibn Amr ibn Haram bilen Amr ibn
Jemuh şol bir gabyra jaýlanyldy.

Uhud söweşinden kyrk alty ýyl geçipdi. Hezreti Abdullah bilen Amr ibn
Jemuhyň gabyrlary sil suwlarynyň akýan ýatagynda ýerleşýerdi. Gelen sil
suwlarynyň topragy oýýanlygy sebäpli olaryň gabyrlary açylypdy. Mundan başga-da
ol gabyrlary başga ýere göçürmek zerurlygy ýüze çykdy. Şehidleri göçürmek üçin
gabyrlary açylanda, ol mübärek şehidler edil täze wepat bolan ýalydy. Olaryň
jesetleri beýlede dursun, dolanýan kepenleriniň reňki hem hiç hili üýtgemän,
bozulman galypdy. Olaryň fazylatlaryny aňlatmakda bu ýetmeýän ýaly, haýsy gabyr
açylsa töwerege müşk-anbar mysaly hoşroý yslar ýaýraýardy. Ynha edil bu ýerde
hezreti Jabiriň berýän gürrüňi has-da täsin görünýär. Ol şeýle aýdýar:

Kakam Abdullah, Uhudda ýara alyp, şehid bolup, Allaha amanadyny tabşyranda
elini ýüzündäki ýaranyň üstüne goýupdy. Kyrk alty ýyl soňrajesedi göçürmek üçin mazary açanymyzda jesediň
hatda, kepeniň hiç hili üýtgemänine şaýat bolduk. Kakam gabyrda hamala uklaýan
ýalydy. Şeýle hem ýene bir zat örän geň galdyryjydy. Kakam şehit bolanda
ýarasynyň üstüne goýan eli üýtgemän öňküsi ýaly durýardy. Hatda mübärek elini
ýaranyň üstünden aýyrjak bolup synanyşanymyzda, kakamyň ýarasy ganap başlady.
Şonuň üçin elini öňküsi ýaly täzeden ýaranyň üstüne goýduk welin, gan akmagy
kesildi. (Ibn Sad, „Tabakatül Kübra“).

Ynha ölmezligiň we dip-diri galmagyň iň ýörgünli we iň täsirli çäresi...

Syddyklyk
we Şehitlik

 Syddyk - tassyklaýan,
ykrar ediji we dogruçyl ynsan dimekdir. Başgaça aýdylanda, duýgy, düşünçe, söz
we hereketlerinde dogrulygy ýaradylyşynyň bir bölegi edinip, şahsy durmuşyndan
ynsanlar bilen bolan gatnaşygyna, hak-hakykatyň şaýady bolmak bilen ony
ýaýratmakdaky gaýratyndan degişmelerine çenli, hatda dost-ýarlary bilen
birlikde dogrulygyň gözleginde bolan kişi diýmekdir.

Syddyklygyn iň aşak
mertebesi, şahsyň içki-daşky, gizlinü-äşgär her ýagdaýynyň üýtgewsiz, bir
boluşly bolmagydyr. Mundan soňra duýgy, düşünje we niýetde sadyklyk geler. Bu
nukdaýnazardan, sadyklar, söz we hereketlerinde dogrulykdan aýrylmaýan
gahrymanlar, syddyklar bolsa, hyýalynda, oý-pikirinde, duýgy we düşünjede,
hatda mimikalaryna çenli her hal we hereketinde dogrulyga okgunly bolan Hak
aşygy är ýigitlerdir. Şonuň üçin çyn sadyk ýagny syddyk kişi, amal we
hereketiniň bütewiligini gorap, howply pursatlarda we ýalan bilen halas bolmak
mümkin bolan ýagdaýlarda hem gizlinü-äşgär içki we daşky aýralyga düşmez,
amalyň ruhy we özi bolan dogrulykdan asla aýrylmaz. Şol sebäpli-de sydk,
pygamberlerin iň esasy waspy, pygamber bolmaýanlar-da bolsa bir pygamber
sypatydyr.

Şehid bolsa, häzir bolýan manysynda, herhal,
ruhy bilen bärde, Hak tagalanyň huzurunda we şol bir wagtyň özünde-de dünýewi
ýaşaýyş şertlerine örän ýakyn bir durmuşda ýaşaýan kişi diýmekdir. Hawa, şehitler
dünýä durmuşlaryny Hak ýoluna bagyş edýänlikleri üçin Haktagala kereminden,
dünýä durmuşyna meňzeş emma, kynçylyksyz, azapsyz bir durmuşy berzah äleminde
olara yhsan eder. Olar özleriniň ölendigini bilmezler. Ýöne, özleriniň has gowy
bir äleme gidendiklerini kabul ederler. Uly bagt içinde lezzet alarlar, ölüm
sebäpli ruhuň aýralyk ajysyny duýmazlar. Aslynda ruh baky bolan soň gabyr
älemini ýaşaýanlar özleriniň ölendigini bilerler, ýöne olaryň bu berzah
durmuşyndaky alýan bagt we lezzetleri şehitlerinki bilen deňeşdirip bolmaz.
Şehit bilen ýöne ölen kişiniň mysaly şol iki adama meňzeşdir. Olar düýşünde
jennet mysaly bir köşge girerler. Biri düýş görýändigini biler şoňa görä-de
alýan keýp we lezzeti örän nogsandyr. ‘Eger oýansam bu lezzet ýok bolar’diýip, pikir eder. Beýlekisi düýşdedigini
bilmez-de doly lezzet alyp hakyky bagta ýeter. Ynha, ölüler bilen şehitleriň
berzah älemindäki ýaşaýan durmuşlary, alýan lezzetleri şeýle derejede örän
tapawutlydyr.

Syddyklyk we şehitlik
mertebesi Hak tagalanyň iň beýik lutuflaryndandyr.

Gadymdan bäri ynanýan
adamlar bu iki mertebe üçin biri-birleri bilen ýaryş edendirler.Adamlaryň
käbiri şehitlik mertebesine ýeten bolsa, käbiri syddykyýet mertebesine
ýetendir. Hususan, sahaba döwründe ençeme şehit berlendir. Hatda dört çaryýarlardan
Ebu Bekir syddyklyk mertebesiniň, beýleki üçüsi bolsa şehitlik mertebesiniň iň
belent derejesini eýeleýändirler.

Her ynsan ýagdaýyna
görä bir tarapdan sadyk we syddykdyr. Şeýle hem ölümiň ençeme görnüşi bardyr,
olar hadyslarda bellenşine görä, ynsany şehitlik mertebesine ýetirer.Ýöne, bu
iki mertebäniň hem iň belent we kuswa derejesi bardyr. Hamala o taýy serhet
daşy ýalydyr, ondan aňryk geçmek mümkin däldir. Çünki olaryň aňyrysynda
pygamberlik mertebesi bardyr.

Yslamy dil bilen
ykrar, kalp bilen tassyk eden her ynsan bir tarapdan syddyklyk gapysyndan ätlän
saýylar. Çünki şol ýerde tassyk etmeklik bardyr. Bu gapydan ätlenleriň arasynda
bolmagyň hem ynsana gazandyrjak uly bagtyýarlyklary bardyr. Ebu Bekir (Allah
ondan razy bolsun) sahabalaryň arasynda hezreti Muhammet sallahu aleýhi
wesellemi we onuň getirenlerini şek-gümansyz ykrar edip, tassyklaýanlaryň
arasynda iň belent derejelisidir. Şol sebäpli ol syddyklyk mertebesinde şeýle
bir derejä ýetendir weli, ondan aňryk pygamberligiň serhedi başlanýar.

Syddyklygyň her
mertebesi şehitligiň her mertebesinden üstün däldir. Üstünlik iň belent nokatlardadyr. Ýöne, syddyklygyň iň belent
derejesi şehitligiň iň belent derejesinden ýokardadyr.

Şehitlik hem dereje
derejedir. Bir ýerde bina ýykylsa aşagynda galyp, ölenlerden mümin bolanlar,
şehitlik mertebesine ýeter. Olar dünýede şehit hökmünde jaýlanylmasa-da, olar
ýene-de şehitdir we ahyretde şafagat etjekleriň arasynda bolarlar. Mergi keseli
ýaly şeýle ýokanç kesellerden, garyn agyrysyndan, güýçli kelle agyrysyndan,
inçekeselden (ýürek, bagyr keselleri hem muňa degişlidir) ölen we göwreli, ýaş
üstünde ýa-da çile döwründe ýogalan aýal hem şehit saýylypdyr. Şeýle hem
hadyslarda saýylanlaryň arasynda suwda gark bolan şehitdir, kesek astynda galyp
ölen şehitdir, ýangynda ölen şehitdir, maşgalasyny halal ýol bilen eklemek üçin
işleýän wagtynda iş betbagtçylygy sebäpli ölen şehitdir, ýylan, içýan çakyp
ölenlere,  Watanyndan jyda düşüp ölenlere hem şehit diýilýär.

Şeýle hem, dini ylym
öwrenýän, Kuranyň hyzmatynda bolan, müezzinlik eden musulmanlar şehit saýylýar.
Dürs işleýän täjir, ryzkyny halal gazanýan musulman hem ölende şehit sogabyny
alar. Ymmatyň azaşan döwründe Pygamberimiziň bir sünnetini berjaý edip, ýaşaýan kişä hem Allah Tagala ýüz şehidiň
sogabyny berýär. Hemişe taharetli bolan, guşluk namazyny okaýan, her aý üç gün
oraza tutýan, witir namazyny hiç terk etmeýän, juma güni we gijesi dünýeden
öten, her agşam Ýasin suresini okaýan, ertir we agşam Haşr suresiniň soňky üç
aýatyny okaýan mümin hem ahyret şehidi hökmünde garşylanar, («Umdetül Kary»,
«Reddül Muhtar»). Bulara uhrewi şehit diýilýär. Şehidi uhrewi diňe ahyretde
şehit hökmünde garşylanar we şehit sogabyny alar. Şehidi uhrewi bolan musulman
ýuwlup, kepenlenýär we jynaza namazy okalýar.

Ýöne, ýene bir
şehitlik bardyr, ol hem Allahutagalanyň adyny tug ýaly belentden belende
götermek ugrunda maly bilen hyzmat edip, gerek ýerinde söweş meýdanynda, ýa-da
janyny, malyny, namysyny, musulmanlary, ýa-da musulmanlaryň hemaýatynda bolan
musulman dälleri goran wagty nähak ýere öldürlen musulmanlardyr, şirin janyny
gurban eden hak gerçeklerdir. Hatda gijesini gündiz edip, yslamyň ýaýramagy
üçin işleýän we arassa ýürek bilen şehitlik isleýän sadyk we syddyk bir kişi,
rahat düşeginde hem ölse şehit kabul ediler, bu mesele bilen baglanşykly bir
giden hadys bardyr. Beýle şehitlere – şehidi kämil diýilýär. Ýagny, hem dünýede
ynsanlaryň nazarynda, hem ahyretde Allahyň huzurynda şehit saýylanlar
diýmekdir.Şeýle hem, garakçy, galtaman,
talaňçy, terrorist ýa-da öýünde ogry tarapyndan gynalyp öldürlen musulman-da
şehidi kämildir. Bu şehitler ölüm ajysyny datmaýşy ýaly, olar öli hem
saýylmaýar. Olar kyýamata çenli özlerini diri hasaplar.

Bu nukdaýnazardan
şehitlik mertebesiniň kuswasyny, ýagny iň belent derejesini faruklygy bilen
birlikde hezreti Omar eýeleýändir. Çünki, hezreti Omar, guluň Allaha iň ýakyn
ýeri bolan namazda sejde pursatyndaka şehit edilendir. Hezreti Osman Kuran
okaýarka, hezreti Aly bolsa mesjide gidýärkä şehit edilendir. Aralaryndaky
tapawudy bolýan ýagdaýyna görä ölçemek mümkin. Şonuň üçin hezreti Omardan
başlap, ondan aşaklygyna dogry bir giden şehitlik mertebeleri bardyr.

Şehidi kämil we şehidi uhrewiden başga
musulmanlaryň hatarynda uruş meýdanynda duşman tarapyndan öldürlen we daşyndan
görnüşine şehidi kämil hökmünde bolan, ýöne ahyretde hiç hili sogaby bolmadyk
münafyklara bolsa şehidi dünýewi ýa-da şehidi hökümidiýilýär.

Jemläp aýtsak,
Allahyň ýolunda janyny pida eden musulmana şehit diýilýär. Şehitlik yslamda iň
uly mertebedir. Şehitleriň Allahyň dergähinde gadyr-gymmaty örän belentdir.
Ahyretde iň ýokary dereje – pygamberlikden we syddyklykdan soň şehitlikdir.
Şonuň üçin şehitleriň gul hakyndan başga ähli eden günä we hatalary bagyşlanar.


Kurany Kerimde
şehitler bilen baglanyşykly şeýle buýrulýar:

«Allahyň ýolunda
öldürlenleri asla öli hasaplamaň. Olar Rableriniň dergähinde diridir we jennet
miwelerinden ryzklanýandyr. Olar Allahyň özlerine eden yhsany sebäpli
hoşaldyr», (Äli Imran, 169-170).

«Allahyň ýolunda
öldürlenlere öli diýmäň, belki, olar diridir, ýöne siz düşünmersiňiz», (Bakara
154).

Hadysy şerifde bolsa şeýle buýrulýar: «Jennete giren kişä dünýädäki
ähli zat berilse hem, täzeden dünýä gaýdyp gelmek islemez. Diňe şehit beýle
däldir. Ol ýeten mertebesi, gowşan nygmatlary sebäpli täzeden dünýä gaýdyp, on
gezek öldürilmegi arzuw eder», (Tirmizi).  Şonuň üçin Pygamberimiz hem bu manyda
şeýle diýýär: «Muhammedi gudraty bilen ýaradan Allaha kasam bolsun, Allahyň
ýolunda söweşmek we öldürilmek, soňra ýene söweşip öldürilmek, soňra ýene
söweşip öldürilmek islärin», (Buhary, Müslim, Nesaýy).

Şehitler bilen baglanyşykly käbir hadysy şerifler

«Şehidiň gul hakyndan
(ynsana bolan maddy-ruhy bergisinden) başga ähli günäsi bagyşlanar», (Müslim).

«Şehit maşgalasyndan
we ýakyn garyndaşyndan ýetmiş kişä şefagat eder we şefagaty kabul ediler», (Ebu
Dawud, Tirmizi).

«Kyýamat gününde şu
üç topar şefagat eder: pygamberler, alymlar we şehitler...», («Täç»).

«Şehit bolan bir mümin üçin Allahyň ýanynda alty hili
sylag-serpaý bardyr: dökülen gany bilen birlikde günäsi bagyşlanar; özüne
jennetdäki ýeri görkeziler; gabyr azabyndan halas bolar; dowzah gorkusyndan
aman galar; iman eşigi geýdiriler; jennetdäki hüýrlere öýlendiriler we
garyndaşlaryndan ýetmiş kişä şefagaty kabul ediler», (Ibni Maje).