Ýaş neslimiziň nogsanlyklaryndan biri - hapa sögünmek

Teswirler Düzgünnamasynda 2-nji kanunda şeýle diýilýär:
 
2) Teswirler.com - türkmen medenýetine, däp-dessuryna we türkmen diliniň arassalygyna hormat goýandygy üçin, islän agza tarapyndan sahypada ýazylan sögünç sözler, beýleki agzalary kemsidiji mowzuklar we teswirler saýdyň administrasiýasy tarapyndan pozular. Şeýle mowzuklary we teswirleri ýazan agza duýduryş beriler, eger-de sögünç ýa-da kemsidiji sözleri ýazmagyny dowam etse, şol agza üçin wagtlaýynça sahypa giriş gadagan ediler. 
 
diýilýär. Durmuşda-da şoňa meňzeş kanunlar we täsir güýji boljak çäreler alnyp barylmalymyka diýýän sögünjiň öňüne geçmek üçin. Muňa ene-ata üçin şeýle mysal berlip biler. Ogly sögünen ýagdaýynda ene-ata ony urmasa-da, sögenmek arkaly günä iş edenini, şonuň üçin belli waglyk oňa ýüz bermejekdiklerini aýtmaly we muny gysga wagtlygyna amal hem etmeli. Çaga indikide erbet söz aýdanynda, ene-atasynyň mährinden juda galjagyna göz ýetirmeli. Şu ýagdaýda sögmese gerek. Iň azyndan azaldar we wagtyň geçmegi bn sögmegi galarmyka diýýän.
 
Şu ýagdaýam wajyp: sögüneni ýa erbet zat edeni üçin kaka çagasyna gaharlanyp, eje arka çykmaly däl. Ýalňyşdymy?! Onda oňa ýalňyşanyny her ikisi hem bildirip, her ikisi hem berk durmaly terbiýelemekde. Ýogsa tersi bolsa, onda çaga şeýle pikir edip biler:Ýalňyşsam ýa sögsem kakam maňa gygyrar ýa urar, ýöne ejem meň arkamy alar! diýip ekezlenip biler we şol bet amalyna, sögünjine dowam edip biler. Her ikisinden birlikde ýüz görmese, baý, olaň ýanynda akyllyja bolarmyka diýýän.  

Hamza öz mowzugynda şu ýagdaý barada gowy zatlar ýazan ekeni. Men hem bärde paýlaşmakçy siz bn:
 
Siziň ene-ataňyz nähili sögünçleri size garşy ulanýardy? Kakam kän paýyş sözler ulanardy.Meniňem ýadyma düşýär, menem bu paýyş sözleriň aýypdygyny hem bilmän gyzlar bar ýerinde hem aýdardym. Köpçülik ýerlerinde beýle sögmegiň aýypdygyny oglanlar öwretdi. Men gyzlara görünjek bolup edýärler diýip pikir ederdim.Sögünçsiz sözlemiň duzy ýok ýaly görerdim.
Bu siziň gaharyňyzy getirýärdimi? Edil özüme sögülende gaharym gelýärdi. Emma gorkardym. 
Indi siz ene-ata bolduňyz ýa-da bolmanyň ýolunda, ene-ataňyzyň gaýtalan sögünçlerinden aýdýanyňyz barmy? Näme üçin?  Men indi biraz light erkeklerden. Kakama görä has ýumşak. Ýöne käwagt aşyry ýükli bolamda agzymdan gaçýar. Kän ulanmajak bolýaryn. 
Sögünç etmek günämi? Günädir-le. 
Adama sögünç etmek näme berýär? Içiňi-hä sowadýarsyň. Has hem ýoldaşlaryňa-da bagly. Hemmesi sögünip otursa saňa-da geçýär-dä. Uzak wagt wc-de otursaň ysyna öwrenişişiň ýaly  ...

Kakam-a maňa sögmezdi, ýöne urardy. Kakamdan gorkardyk. Ejem bolsa kämahal gaharyny getiremizde: Gyran degen, Gabyr bol, Dogman geçen, Kellesi kesilen, Ýer ýuwdan ýaly gargynçlar/beddua edýärdi, ýöne sögenokdy.

başga-ny saýlan kim-ä we näme üçin?! Giňişräk ýazaýsa.
 
Agzalardan bir-ä sögünmegiň peýdalaryny hem ýazypdyr aýratyn mowzuk halynda 🙂
 
Şol ýerde şeýle diýlen:
 
Özumche sögunmegi birnache kategoriya aýyrýan:
1- Garahyn gelende sögunmek,
2- keýpine sögunmek.
 
Bular hem iki durli bolýa:
1- hapa 
2- hapa däl.

Sögunmegin peýdasy barmy? Name? A zyýany barmy? Olar näme?
 
Sögünmegiň zyýandan başga zady ýokmuka diýýän, ol-a peýda ekeni 🙂 Aň, ruhy ýagdaý boýunça rahatlaýan sögemde diýenleriňizde çykyp biler araňyzdan, olam çilim çeksem streslerim gidýär diýýäne meňzeýär 🙂

Şu wagtlykça elimizden gelyan zat biz öz daş towregimizdeki adamlara hapa sögmegin zyyanlaryny aydyp çetleşdirip bileris. Birem mugallymlara düşye bu zatlardan gaça durmalydygyny aytmak, başga hili nahili dusundurup bolarka?

hmm, mugallym, çaga we ene-ata üçburçlygy gurulmaly, muňa dost-ýarlaram goşulyp dörtburçlyk ýasamalymyka diýýän.
 
Arslan, bir hadysda şeýle diýilýär şu erbet amal edilenini gören ýagdaýyň üçin: ” Eger bir mümin erbet bir ýagdaýa duş gelse, şol ýagdaýy 3 görnüş arkaly duzetjek bolmaly:

1-Güýji ýetyan bolsa, eli bilen (ara girip garşy çykmaly);
2-Oňa güýji ýetmese dili bilen (aýdyp goýdurmaly);
3-Oňa-da güýji ýetmese yuregiň bilen (şol ýagdaýy (we edýäni) ýigrenmeli). Bu bolsa, imanyn iň pes mertebesidir.”

Şonuň üçinem çaga ýa başga biri bizden gaty görse-de, kä hakykatlary olara bildirmek, gowulygy amal etmegini haýyş/talap etmek gerekli diýip hasaplaýan men-ä. Özümiň-ä şolaň köplenç 2-nji we 3-njisine güýjim ýetýär. Ilki ikinjisni synap görýän, täsir etmese soň 3-njä geçýän. Başaryp bilsem, elbetde, birinjisini hem amal ederin. Mümkin, edendirin hem. Ýadyma düşenok.
 
Şu mowzuk barada ýazyljak köp zat bar, tejribe, waka, maglumat, ündew we ş.m. Ýöne özüm ýazyp oturmaýyn. Paýlaşsaňyz men hem degişli ýazgylar bn paýlaşmaga dowam ederin, enşallah. Häzirlikçe men duraýyn 🙂

 

sögme ýagdaýynyň dürli görnüşleri bar. Ony çagalaram, ulularam amal edýärmikä diýýän. Meselem:
- içiňden;
- daşyňdan;
- hakyky;
- ýasama;
- telefonda;
- ýüzüňe;
- yzyňdan;
- urşaňda;
- içiň ýananda ...we ş.m.
 
käýinç hem bar, ol paýyş sözden has gowy we gerekli hem.
 
Sögmek we onuň netijesi, çäresi barada aýat, hadys we paýhaslarda köp gowy öwüt-ündewler bar.

salam Ata aga! Oran gyzykly mowzuk achypsynyz minnetdar!
Gynansakda yash neslimizin dine bir shaherde dal eysem obalardada payysh sozleri ulanyandygyna gabat gelyaris! Men pikirimche hem bu yagdaya ene ata sebapkar! Chunki chaga yany dil biten wagtlary gurleysine guwanyp chaga bol ejene sow diyip kakasy bir zat owretya, yada ejesi bol kakana sowup gorkez, bol enene sow oglum diyip owretyaler! Gunasiz chagajyk name owredilse shonam etyar!
Son name owrenilen endik orklesenem durmaz diyipdirler. Sheylelikde yash nesle esasanam ene ata terbiye bermeli !

men pikirim4e sogunyan adamlar ozini blatnoy,krutoy gorkezjek bolup edyaler.

Tuweleme Ata aga gowy mowzuk achypsyn.haladym, kop zatlary bellap gechipsiniz,menem oz gezegimde shujagazy bellasim geldi yagny men pikirimche sogunmegin sebaplerinin arasynda dash toweregindaki adamlarynyn tasiri hem gaty uly (ortam).

Menin-a in erbet sogunjim,, Yuzi yeser,, ,, Aylandyrylyp goyberilen,, ,, Alasamsyk,, ,, Ankaw,, ,, berebekgey,, Uzyn hor adama sogsem,, Birlik,, chishik gysga adama sogsem ,,Yer biti,, garaz shuna menzesh diyiberyan. Hapa sogup goremok omrumde. Sebabi hapa sogunen yok oyumizde. Yokarkylary hem gaty gaharym gelende gyzgynym 40 gechse aydyan.

Ya Swami:
..Oyde Ejeng bamy diyseler,ining dyglap gidyar,kopusi..ejesine indi Mama diyyaler.

Şuny gaty dogry aydyan. onrak inim dostyna telefonda ''... zatlaryny ejene berdim..'' diyende ''ejene'' dalde ''mamashyna'' diymeli ekenin diyip duyduryş berdim.

4 ýasymda bolan waka ýadyma düshdi. Çagalar bagynda ejeñi pylan edeýin diýip söz öwrendim. Onam öýde ejem-kakamyñ ýanynda gaýtaladym. Olaram bir-birine seredip güldiler. Ejem maña käýäp, ol sözüñ erbetligini düsündirdi. Men utanjyma we ejemiñ käýänine çydap bilmän öz otagymda aglap otyrdym. 🙂
soñ kakam sorady ejeñi gowy görýäñmi ýa-da meni? diýip. Menem seni kaka diýip gujakladym. Bir görsem, ejem gaty görüp otyr. Menem ýok eje, men seni gowy görýän diýip ejemi gujakladym. Indi kakam gaty görýär. Menem ikiñizide gowy görýän diýip ikisini birlikde gujaklapdym. Durmusumyñ iiñ bagtly günidi. 🙂 Su günki ýaly ýadymda. Kän gürlän bolsam bagyslañ. 🙂

Shukur hudaya bizing mashgalamyzda sogunch ulanylanok. Shu wagta chenli nache gezek sogunenimi sanap bilern. Gaty begenyan. Yogsa kichilikde eshidyadik sogunch sozleri. Ejem gaty berk duryady. Endik bolup gitdi indi. Esasy zat Mashgalamyka diyyan. Ene Ata yazgaryp dursa chagalar owrenip endik edip gidya.

PS: Ata aga barik geleningize oran begendim. Sheydip gowja temalar gozgap dursangyz shat bolardyk.
Men Batyok tmolympiad'dan 🙂

ADS:
Ata ene borçlary.
bu tema hem zerur gerekli diýip hasaplaýaryn. :-)

soňky döwür özümem içimden sögünýänimi duýup başladym, bilmedim, köp işleýänmi, bilmedim, nerwi gutarypdyr öýdýän, öz üstümde işlemäne wagt boldy öýdýän

Ýaş neslimiziň hapa sögünmezligi üçin täsirli ynsanlar, guramalar we eserler barada kiçiräk bir sanaw:
 
1- ene-ata, dogan-garyndaş (maşgala) ;
2- synpdaşlar, dost-ýarlar, goňşy-golamlar;
3- mugallymlar (mekdep, çagalar bagy.  Uni-de eýýäm täsir etmekden ejiz bolaýmasa) ;
4- Allah we Pygamberimiz hem-de göreldeli Yslam alymlarymyzyň durmuşlary, öwüt-ündewleri barada dini eserler.
 
indi şunam aýtmak isleýärin:
 
Çaganyň terbiýesi üçin ene-ata we mugallym gatnaşygy şert.  şu ýerde ýen wajyp 1-2 zat:

- çagalaryň/talyplaryň ene-atalary bn aýda ene-atalar ýygnaygyny geçirmeli we çagalarynyň ýagdaýlary barada olary maglumatlandyryp, olaryňam her-hili goldawlaryny alyp durmaly ýa-da olara hem wezipe bermeli çagalarynyň öý-işleri we ahlagy barada.

- talyplaryň öýlerine baryp, hem özüniň, hem ene-atasynyň bir ýerde bolan wagty, talybyňyz we onuň bilim hem-de ahlak taýdan özüni alyp barşy barada gürrüňler etmeli. Çaga şu ýagdaýa ynanmaly:Hemişe meni mugallymym we enem-atam barlap durlar. Men özümi düzetmeli, has gowy bolmaly, sögünmeli däl, ynjytmaly däl... we ş.m.

Batýok, men seni başdan bäri bilýän-ä 🙂 Talyplarda-da şol bir nik 🙂
 
Soňky wagtlar maşyn ulanyp başlaly bäri, sögmejek adamlaryňam sögünmegi öwrenmäge başlanyny eşitdim, onsoň men hem oýa batyp başladym:Bäh, meň ýagdaýymda-da kän adam bar ekeni diýip 🙂
 
Neme, bu sögünmegimiz üçin bir bahanadyr. Sögünäýmäň-how, adamlar!

hapa sögünmek barada-da arhiw bolmaly, soňam paýlaşaryn-da. Sizem ýazyberiň bu babatda.

hmm beh erbet yagdayay howa, arada bir mugallymym gurrun beryar, diplomyny tassyklatmak uchin Magtymguly universitet barypdyr shonda bir klasda sapaga gatnashyp gorupdir, omrum boyuncha eshitmedik soguchlerimi bir sagatda eshitdim diyip hayran galyar, hat-da herbir normalno gurrundeshlik wagtynda hem sozun bashy ejen, bajyn.... bilen bashlayar. hazirki wagtda sogunmek adamyn yashayan atmosferasynada baglymyka diyyan, menem 2 yyl ong sogunc diyen zady agzyma alamokdym, yone indi 2 yyl bari shol sozleri ulanyan adamlaryn ichinde mejbur yashap yorun eyyam men gulagym owrenshipdirem, kan uns beremok bashgalar ozara gurleshyan wagty, menem bolmalasy sheyle diyip pikir etmegimden gorkyan🙂 shonun uchin oz gatnashjak adamlarynam mohum, sogunen wagtyn dost sonky dowur zaylanyaňaý sen! diýeninde içimden geçýär, şeýle dost gerek şeýle gurşaw gerek...

yokardaky ahli salamlar ucin: waleykim salam!

Pirate, tazeden bu mowzugy gozganyn ucin sag bol. Sogunmek gowy dal. Endik halyna owruler sogmane dowam ediberseniz, Men hem azyrak paylashayyn yazgylarymdan.

siz agzyňyzy hapalap, eje-gyz dogan-
milletlerini goýman söwdüňizem-dä,
netije näme boldy?! olam dowam etdi,
sizem. a agzadyr myhmanlar bolsaşeýle
kümsük söwünç sözleri okadylar belki
islemän. gynanandyrlar uly ähtimallyk bn
hem.
agaýunus hem örän oňat jogap beripdir
şu ýagdaý üçin, degişli bolansoň, oň
ýazgysynam goýýan bu ýere:
it uyrer kerwen gecer
dine uyrip dursa yagshy birden
kerwenimize yal gozlap topulaymasyn
panikasymykan diyyan bardakileri öje
galdyryan. panika-namanin namedigine
akyl yetirman howsalanmak,
hemmekisha zyyanly yagday. it uyryami,
agzyny gapdyryp bilmersin in birinji bilen
akyl yetirmeli zadyn shu, degme uyrsin
onda. zyyany yetip bashlanyny duysan eyt-
beyt diyip dilde dal-de halda(hereket
yuzunde) duzeltjek bolmaly yagdayy.
bir mesele yuze cykdymy kellani agyrtman
duzeldip bolyar-a
garaz, çelek agzyny bogup bolmaz, il
agzyny ýygyp diýlenine barýar. galyberse-
de, eşek bn deň bolmaklyk nämä
gerek?!
anha, üýrüp duran itiň dişlemegine sebäp
bolýaňyz, soňam gelip, bize binamys,
gorkak, ýallaky we ş.m. diýip şyltak at!
dogrumy onsoň şul?!