Adamlaryň abraýyny galdyryň

Meniň tanyşlarymyň biri, Ernest Jent hanym öý hyzmatçysy tutunypdyr. Oňa indiki duşenbede işe gelmegi teklip edip, özem şol döwürde ýaňky gyzyň öňki işlän ýerindäki aýala jaň edýär. Aýtmaklaryna görä, gyz senim diýen işgär däl eken. Haçanda ol gyz işe girmek üçin gelen mahaly, hanym Jent şeýle diýipdir: “Nelli düýn-öňňün men seniň öňki hojaýynyň bilen gürleşdim. Ol maňa siz: dogruçyl, ynamdar, nahary gowy bişirýär, çaga oňat seredýär” diýip aýtdy. Ýöne ol siziň hasyrakdygyňyzy, öýi tämiz saklamaýandygyňyzam duýdurdy. Meniň pikirimçe, onuň aýdýany dogry däl. Siz örän gelşikli, arassa geýnipsiňiz. Muňa hemme-de şaýatdyr. Öýi hem özüňiz ýaly arassa saklajakdygyňyz babatda, kim bilen jedel etmeli bolsa men taýyn. Ikimiz gaty gowy oňuşarys”
Bu hakykatdanam şeýle bolupdyr. Hanym Jent gyzyň abraýyny galdyrypdyr, oňa-da ony ödemek gerek bolupdyr. Siz maňa ynanyň ýaňky gyz hakykatdanam ynamy ödäpdir. Öýüň içi ýag döküp ýalabermelimiş. Içerini kakyp, süpürip, ony hanym Jentiň göz öňüne getirişi ýaly arassa saklamak üçin özüňi hem onuň aýdyşy ýaly görkezmek üçin ol her gün bir sagat höwes bilen artyk işlemäge-de kaýyl eken.
“Bolduin lokomotiý uroks” firmasynyň prawleniesiniň başlygy Semýuel Wokleýniň pikiriçe: “Eger sizi ol sylaýan bolsa, siz hem haýsydyr bir ukyby üçin sylaýandygyny bildirseňiz, ýönekeý adamlara ýolbaşçylyk etmek ýeňil”.
Gepiň keltesi, eger siz käbir derejede adamy üýtgetmek isleýän bolsaňyz, göýäki şu häsiýet onuň ajaýyp aýratynlygy diýip hasap ediň-de hereket ediberiň. “Eger sizde ýagş gylyk bolmasa, göýäki şol bar ýaly görnüşe giriň” diýip, Şekspir aýdypdyr. Özge adamda nähili häsiýetler göresiňiz gelýän bolsa, onda şeýle häsiýetler hakykatdan br hasap edip, ol barada açyk güwä geçseň, bu örän ýaramly bolar. Onuň abraýyny göteriň, goý, şoňa mynasyp bolmak üçin yhlas etsin. Ol siziň sözüňizi ýalana çykarmazlyk üçin yhlas etsin. Ol siziň sözüňizi ýalana çykarmazlyk üçin elinde baryny eder.
Jorjet Leblan özüniň “meterlik bilen geçiren ömrüm hakda ýatlama” diýen kitabynda belgiýaly garyp hem ýygra gyzjagazda bolup geçen haýrangalarlyk özgeriş hakynda ýazypdyr.
“Hyzmatkär gyz golaýdaky myhmanhanadan maňa nahar getirip berýärdi- diýip ol ýazýar. -Oňa mari-gap ýuwujy diýýärdiler, sebäbi ýaňky işe başlanda, ilki aşhanada gap ýuwujy bolup işläpdir. Oňa bedroý diýseňem boljakdy: gözi çaşydy, aýagy gowkudy, hordy hemem hemişe göwniçökgün haldady.
Bir gezek ýaňky gyzyl elleri bilen makaronly tabagy saklap durka, men oňa aýgytly şeýle diýdim: “Mari, siz öz içiňizde nähili hazynanyň gizlenip ýatandygyny bilýäňizmi?”.
Öz duýgularyny basmaga endik eden Mari gymyldasa betbagtlyk bolaýjak ýaly, esli salym sesini çykarman durdy. Soňra ol tabagy stoluň üstüne goýup, uludan demini aldy hem-de sadalyk bilen şeýle diýdi: “Hanym men muňa hiç haçan ynanyp bilmerin”. Olhiç hili ikirjiňlenmedem, sowalam bermedi-de aşhana gitdi. Ol ýerde-de ýaňky meniň aýdan sözlerimi şeýle bir ynam bilen gaýtalady welin, onuň üstünden gülmäge milt eden bolmady. Şol günden soň ony birneme sylap başladylar. Ýöne gaty haýran galmaly üýtgeşiklik utanjaň Mariň özi bilen baglanyşyklykda bolup geçýärdi. Özüniň görülmedik hazynany göterip ýörenine ynanan Mari, ýüzüne hem tenine yhlas bilen esewan bolup başlady welin, ýaňkynyň süllerip başlan ýaşlygy ýaňadan gülläp, onuň göze gelüwsiz daş görnüşiniň kemçiliklerini bir hililil bilen kesekiniň gözünden gizlän ýaly bolaýdy.
Iki aýdan soň gaýtjak bolan mahalym, ol baş aşpeziň ýegenine durmuşa çykýandygyny: “Men gelin boljak bolýaryn” diýip, habar berdi-de, maňa minnetdarlyk bildirdi. Ýönekeýje gep onuň bütin durmuşyny üýtgetdi”.
Jorj Leblan Mari-gap ýuwujynyň abraýyny galdyrypdyr, Genri Kleý Rizner em şu usuly ulanypdyr. Amerikan generallarynyň iň şöhratlylarynyň biri Jeýms J.Harbord Fransiýadaky iki million esger barada pikirini aýdanda olary iň bir adalatly, çyn ýürekden dine uýýan esgerler hasaplapdyr. Beýle esgerler hakda kitapda-da okamandym, öňde-soňda görmändimem diýip, Riznere aýdypdyr.
Çendenaşa öwgümi? Mümkin. Ýöne ony Rizneriň peýdalanyşyna bir nazar aýlaň.
“Men generalyň sözüni gaýtalamak mümkin bolan mahaly ol mümkinçiligi sypdyrmazdym – diýip, Rizner ýazýar. – Ol hakykata gabat gelýärmi diýen sowal mende birje pursatlygam döremeýärdi. Ýöne hakykata gabat gelmeýän bolanlygynda-da, esgerler general Harbordyň pikiri bilen tanyş bolsalar, olaryň şoňa kybap boljak bolup jan etjekdiklerini bilýärdim”.
Köneden gelýän şeýleki bir gürrüň bar: “Gybat ölüme barabardyr”. Ýöne adam barada gowy gürrüň ýaýradyp, onuň abraýyny galdyryň onsoň näme bolýanyny görersiňiz.
Baýmy, garypmy, gedaýmy, ogrumy – parhy ýok, olaryň her biri diýen ýaly, adalatly adamyň özi barada aýdan sözlerine kybap abraýy saklamak üçin jan edýär.
“Eger siz züwwetdin aldawçy bilen iş salyşmaly bolsaňyz, ony düzetmegiň mümkin bolan ýeke-täk ýoly şundan ybarat – diýip, Sing-Sing türmesiniň haçalnigi Loues (onuň gürrüňini edýän meselesini özünden gowy biljek ýok bolsa gerek) ýazýar. Onuň bilen iş salyşaňda, ýaňkyny halal, adalatly adam hasaplap, göýä hormatly graždanin bilen iş salyşýan ýaly bolmaly. Şeýtseňiz onuň biçak göwni hoş bolup, size görä boljak bolar hem-de özüne kimdir biriniň ynanýanlygy üçin guwanar”.
Bu sözler şeýleki bir akylly hem ajaýyp sözler bolansoň, men olary ýene bir gezek gaýtalaýaryn: “Eger siz züwwetdin aldawçy bilen iş salyşmaly bolsaňyz, ony düzetmegiň mümkin bolan ýeke-täk ýoly şundan ybarat – diýip, Sing-Sing türmesiniň haçalnigi Loues (onuň gürrüňini edýän meselesini özünden gowy biljek ýok bolsa gerek) ýazýar. Onuň bilen iş salyşaňda, ýaňkyny halal, adalatly adam hasaplap, göýä hormatly graždanin bilen iş salyşýan ýaly bolmaly. Şeýtseňiz onuň biçak göwni hoş bolup, size görä boljak bolar hem-de özüne kimdir biriniň ynanýanlygy üçin guwanar”.
Şunlukda, eger siz göwne degmän, öýkeletmän, kemsindirmän kimdir birine täsir etmekçi bolsaňyz şu düzgüni berjeý ediň:“Adamlaryň şol kybap boljak bolup jan ederi ýaly, olaryň abraýyny galdyryň”.
Ceshme: www.coffe-house.com