ERITROSITLER===> GYZYL GAN OYJUKLERI( SURATLY)

ERITROSITLER===>GYZYL GAN OYJUKLERI

ERITROSITLER( GYZYL RENKLI GAN OYJUKLERI), YADROSUZ OYJUKLER BOLUP,  KISLOROD(O2) DASAYJY PROTEINLERI BILEN, BUTIN ORGANIZMI HOWA BILEN UPJUN EDYAN OYJUKLERDIR. 1mm kub GANYN DUZUMINDE ADATY YAGDAYDA 4-5,5 MILLION ERITROSIT BARDYR.
ADAM GANYNYN DUZUMININ GYSGACA SHEMASY. BIR DAMJA GANYN DUZUMINDE SHU GORYAN AHLI OYJUKLERIMIZ WE MADDALARYMYZ BAR.
BIKONKAW(IKITARAPLY OKARA) SEKLI  ERITROSITE OYKENDAKI ARASSA HOWANY, YAGNY KISLARODY ANSATLYK BILEN SYRYP-SUPURIP ICINI DOLDURYPJYK BEDENE DASAMAGA YARDAM BERYAR.  ADATY ERITROSITLERIN INI 2,5 MIKROMETR TOWEREK, BOYY BOLSA 7.5MIKROMETR TOWEREKDIR. ORTASYNDAKY YUKAJYK YERI BOLSA 0.8MIKROMETRE BARABAR GALYNLYKDADYR. SACYMYZYN IN INCEJIK GYLYNYN GALYNLYGYNYN 17 MIKROMETRDIGINI GOZONUNE TUTSAK, ERITROSITLERIN NAHILI KICIJEKDIGINE DUSUNMEK KYN DUSMESE GEREK. SOHLELI MIKROSKOPDA GORKEZILEN YOKARDAKY SEKILDE GORNUSI YALY ADATY YAGDAYDA GYZYL GAN OYJUKLERI(RED BLOOD CELLS) AK GAN OYJUKLERINDEN(LYMPHOCYTE, NEUTROPHIL) MAYDADYR WE GANDAKY MUKDARY AKLARYNKYDAN KOPDUR. 
ERITROSITLER, ZIGOTADA(YARYSY UTMAGY BASARAN SPERMA BILEN YUMURTGA OYJUGININ ILKINJI DURMUSLARY😉 ) YUMURTGA SARYSYNDAN EMELE GELIP BASLAYAR. SON BABEK SEKILLENIP UGRANDA BAGYRDA ERITROSITLERIMIZ ONDURILYAR. CAGA DOGLANDAN SONRA BOLSA DOLULYGYNA SUNK YILIKLERI GYZYL GAN OYJUKLERINI ONDURMEGI OZ USTUNE ALYAR. ERITROSITLER GANYN DUZUMINDE 120 GUN TOWEREK BEDENIMIZE HYZMAT EDYAR. SONRA BOLSA DALAK WE BAGRYMYZ TARAPYNDAN YOK EDILIP, DUZUMINDAKI DEMIR WE PROTEIN BOLEJIKLERI(AMINO KISLOTALAR) ZAPAS HOKMUNDE SAKLANYAR WE GEREK BOLANDA YILIGE GANYN USTI BILEN UGRADYLYAR.

GYZYL GAN OYJUKLERININ EMELE GELIS PROSESINE ERITROPOYEZ( ERYTHROPOIESIS) DIYILYAR. BU EMELE GELIS HADYSASY MIYELOID(MYELOID) DOKUMALARDA EMELE GELYAR. MIYELOID DOKUMA: BU GYZYL SUNK YILIGI, AHLI UZYN SUNKLERDE, GAPYRGALARDA, STERNUMDA, YANBAS SUNKLERINDE, ONURGANYN SUNKLERINDE WE KELLE CANAK SUNKLERINDE GABAT GELYAR. ERITROPOYEZ ORAN AKTIW HADYSA BOLUP, HER SEKUNDYN DOWAMYNDA 2,5 MILLIONDAN GOWRAK DURLI GAN OYJUKLERI ONDURILYAR. YOKARDAKY SEKILDE GORSUNIZ YALY ERITROSIT DOLY IS UKYBYNY GAZANAN MAHALY OL YADROSYNY MITOHONDRIYASYNY WE BIRNACE BEYLEKI WAJYP ORGANELLERINI OZ DUZUMINDEN AYYRYAR. BU ONA GANDAKY KISLOROD GAPMAK YARYSYNDA CALASYNLYK GAZANDYRYAR. OL OZI KISLORODY DASASA-DA GYZYL GAN OYJUGINDE MITOHONDRIYA YOKLUGY SEBAPLI(KREBSIN SIKLY) KISLORODSYZ DEM ALMAGA UYGUNLASANDYR. DUZUMINDE GEN KODLARYNA DEGISLI DINE (RIBOSOMAL RNA) RIBOSOMANYN RNKSY BARDYR.

TAZE ERITROSITLERIN EMELE GELIS PROSESI NAHILI BASLADYLYAKA, WE, KIM TARAPYNDAN KONTROLLYK EDILYARKA?: BU WEZIPANI BIZIN BOWREKLERIMIZ YERINE YETIRYAR. HACANDA BOWREKLERE BARYAN GANDAKY KISLORODYN MUKDARY AZALYP UGRANDA, BOWREJIGIMIZ HOWASYZLYGA CYDAMAN, "GYZYL GAN OYJUKLERINI EMELE GETIRIP BASLA!" KOMANDASYNY BERYAN ERYTHROPOIETIN GORMONUNY BOLUP CYKARYAR WE GANA GOYBERYAR, SHO SIGNALY. BU BUYRUK DERREW GUYJE GIRIP, TAZE ERITROSITLER, GYZYL SUNK YILIGINDEN GANA BERILYAR.

BU SURATDA BOLSA, YARALANAN YERI ORTMAGE GATNASYP DURAN GYZYL WE AK GAN OYJUKLERIMIZI GORMEK BOLYAR. GYZYL GAN OYJUKLERIMIZ GANDAKY MUKDARYNYN AZALMAGY ANEMIYANYN(GANZALYGYN) ALAMATYDYR. EMMA BEYIK YERLERDE YASAYAN ADAMLARDA MUNYN TERSI BOLAN POLYCYTHEMIA(GAN KOPLUGI) HEM DUSMAK BOLYAR. MUNUN ESASY SEBABI, BEYIK YERLERDE, KISLORODYN YYGYLYGY PES YERLERE GARANYNDA SEYREKLIGI UCINDIR. GEREKLI KISLORODY YETISDIRMEK UCIN BEDEN GEREGINDEN ARTYKMAC ERITROSIT ONDURMELI BOLYAR.
ERITROSITIN HOWADAKY KISLORODY DASAMAK UKYBY GEMOGLOBIN MOLEKULASY SEBAPLIDIR. HER BIR GYZYL GAN OYJUGI 280MILLION GEMOGLOBIN MOLEKULASYNA EYEDIR. ALFA WE BETA PROTEINE BERKIDILEN DEMIRLI HEME GRUPBASY KISLOROD BILEN BIRLESMAGE UKYPLYDYR. MUNDAN BASGA-DA ERITROSITLERIN DUZUMINDE GLIKOLITIK WE HEXOSE-MONOPHOSPHATE-SHUNT YOLLARY DIYLIP ATLANDYRYLYAN ENZIMLER BARDYR.
ERITROSITLER, PLAZMANYN DUZUMININ GOYULYGYNA BAGLYLYKDA KAWAGT RAZMERLERNI UYTGEDIP BILYAR. ADATDAN ULALAN, CISEN ERITROSITLERE MAKROSITLER, ADATDAN KICI BOLAN ERITROSITLERE BOLSA MIKROSITLER DIYILYAR. YZYGIDERLI SEKLINI UYTGEDIP DURANLARYNA BOLSA ANIZOSITLER DIYILYAR.
ERITROSITLER BILEN BAGLY YENE-DE BIR GYZYKLYJA ZAT BOLSA GAN GRUPBALARYDYR. BU BARADA, SEPAGAT UYALARY YA-DA WRACLAR BAR BOLSA ARAMYZDA GYZYKLYJA EDIP DUSUNDURMEKLERINI SORAYARYN. MEN YAZSAM KAN WAGTY ALAYMASA. YOKARDAKY SURAT DUSNUKLI DUSUNDURYAR. EGER-DE BIZIN GANYMYZ A GRUPBA BOLSA, BIZEM B GAN GRUPBALY DOSTUMYZA GAN BERJEK BOLUP SYNANSSAK, A GRUPBA GAN OYJUGININ YUZUNDE YERLESYAN ANTENA( VIZITNY KARTOCKA) RESEPTORLARDA A ANTIGEN BAR, B GRUPBA BU KARTOCKANY TANANOK WE DERREW ATAKA GECIP, GOYBERILEN GANY YOK EDYAR. YOK EDILEN GANAM DAMARYMYZDA DYKYLYP GANYN HEREKEDINI TOGTADYP BASYMYZA BELA BOLYAR. RH + - HEM SHULAR YALYDYR EDIL, VIZITKADA PROBLEM BOLSA, GONUMEL YOGETMEK BUYRULYAR.
SICKLE-CELL-ANEMIA( GANAZLYGYN NESILDEN GECYAN GORNUSI): BU YAGDAYDA ERITROSITLERIN SEKLI YAY SEKLINE OWRULIP, OYJUK SKELEDI GATAYAR. GANYN KISLORODY WE KOMURTURSY GAZYNY DASAMAK UKYBYNY GOWY AZALDYAR. 

ADAMYN GENLERINDE GOMOZIGOT YAGDAYDA HbS DUSH GELSE, BU ADAMDA, SHU KESEL YUZE CYKYAR. MESELEM, KAKASYNDA SHO GEN BAR YONE GETEROZIGOT, YARYM GUYCDE, EJESINDEDE SEYLE BOLSA, ONDA OLARDAN EMELE GELJEK NESLIN 4-DEN BIR BOLEGI ARASSA SAGDYN, 4-DEN IKI BOLEGI KAKASY YALY KESEL YUZE CYKMASA-DA CAGALARYNDA YUZE CYKMAK RISKI BAR, 4-DEN BIR BOLEGI BOLSA DOLY GANAZLYK KESELLIDIR.
ADATY ERITROSITLER MAYYSGAK YAGDAYDA BOLUP, SEKLINI YAGDAYA GORA UYTGETMAGE, OYJUK BEDENININ SKELEDINI HERDURLI SERTLERE GORA SEKIL UYTGETMEGINE UKYPLYDYR. BU YAGDAY ERITROSITLERE, OZUNDEN HEM DARAJYK KAPILYAR DAMARLARDAN KYNCYLYKSYZ HEREKET ETMEGINE YARDAM BERYAR. ERITROSITLER, 40%YAGLARDAN (FOSFOLIPID, HOLESTEROL WE GLIKOLIPIDLER), 50%PROTEINLERDEN, 10%SEKERLERDEN EMELE  GELEN PLAZMOLEMMA ATLY MAYYSGAK GABYGA EYEDIR. GABYKDAKY SOL PERIFERAL PROTEINLER, DAS YUZDEN OYJUGIN IC YUZUNE CENLI UZANYANDYR. SOL SEBAPLI BOLSA BU PROTEINLER ERITROSITLERIN SKLEDINI EMELE GETIRMEKDE WAJYP ULY ROL OYNAYAR.

SICKLE- CELL-ANEMIA-DA GENDE MUTASIYA EMELE GELIP, GEMOGLOBININ BETA PROTEIN BOLUMINI SINTEZLEYAN DNK ZYNJYRYNDA GAA (GLUTAMIC ACID AMINO KISLOTASYNYN GENI)TRIPLEDINE DEREK , GUA ( VALINE AMINO KISLOTASYNYN GENI) KODLANYAR. BU BOLSA, AMINOKISLOTALARYN DUZUMI BOLAN PROTEIN MOLEKULASYNYN HASIYETINI UYTGEDYAR.NETIJEDE, YAY SEKILLI OYJUKLER EMELE GELIP, SKLEDI GATY BOLANSON YYGY YYGYDAN DAMARLARY YYRTYAR, MAYYSGAK BOLMANSON DYKYLYP, GAN DAMARYNDA GANYN HEREKETINI TOGTADYAR, AZ KISLOROD DASAYANLYGY UCIN HEM-DE OMRUNIN AZDYGY UCIN, GANDA GANAZLYGY EMELE GETIRYAR. DAMARLARY YARALAN MAHALYNDA, ORGANIZM YARANY YAPMAK UCIN LAGTALANMA HADYSASY YUZE CYKYAR GANDA. BU YENE-DE GAN DAMARLARYNYN DYDYKYLMAGYNA GETIRIP,  ORGANLARY, BEDENIN DURLI AGZALARYNY HOWASYZLYKDAN WE IYMITSIZLIKDEN AC OLMEGINE SEBAP BOLYAR.
BEYNIMIZ, SEYLE ULY RAZMERDE BOLSA-DA, NERW OYJUKLERI BOLAN NEYRONLAR,  DAMARLARDAN GELEN GANDAKY KISLORODY GONUMEL OZLERI ALYP ULANYP BILMEYARLER. EYSEM OLAR KISLOROD ULANANOKMYKA? BU BOLSA EYYAM  BASGA MOWZUK..... 😉