3 mln manat aýlyga kaýylmy? Onda mowzugy okap otyrma.

Salam hormaltly teswirçiler we myhmanlar!
(Mowzuk uzyndyr, ýöne soňuna çenli okasaňyz durmuşyňyzy isleýşiňiz ýaly gurarsyňyz)

Köpimizide şeýle pikirler geçýär: "Türkmenistanda iş orunlary az, halk işsiz gezip ýör. Haçan aýlyklarymyz köpeler, biziň aýlygymyz daşary ýurtda hiç zat". Ýa-da ine şeýle "Näme üçin biz Ýaponiýa, Amerika, Germaniýa ýaly 8-lige girip bilemzok". Şeýle pikirler sizde bar gerek?
Elbetde bardyr, öň mende-de şeýle pikirler bardy.
Indi men size bir sorag beresim gelýär. Näme üçin biziň özimiziň kellämiz (beýnimiz) bar wagty, hökümetden kömek soraýas. Ýagny, hökümet bize iş orunlaryny bermeli. Ýagny biziň özümiz iş orunlaryny döredip bilmerismi?  Elbetde döredip bileris. Ine şu taýda kelläňize pikir gelendir, "men nädip iş ýerlerini döredeýin, mende biznesmen bolmana kelläm ýok". Kelle ählimizde bar, ýöne biz ony ulanyp başaramozok.

Men indi beýniňizi ulanmaga ýol aşjak bolaýyn, men finans, matematiki we biznes terminleri ulanjak däl. Marketing görnüşleri we Politikany sygyrlar arkaly düşündirişim ýaly, has ýeňil dilde düşündirjek bolaýyn.

Rowaýat.

Orta asyrlarda, tokaýlgyň jümmüşinde 100 sany adamly bir oba bar eken. Obanyň halky içilýän suw problemasyndan kösenýän eken. Obanyň arçyny uly ýygnak etýär. Ýygnakda şeýle diýýär, " Kimde-kim, oba suw getirip berse, şol suw getirýänçä pul töläris". Bu habary eşiden iki ýaş oglan, ýaňky arçyn bilen kontrakt baglaşýar.

Birinji oglan eline iki sany bedre alýarda, derýa tarap gitýär. Derýada bedresini suwdan dolduryp, oba getirip her bedräni 5 manatdan satyp ugraýar. Derýa ýol uzak bolany üçin, günde sekiz reýs gatnapdyr. Her reýsde iki bedre daşaýany üçin, sekiz reýsde 16 bedre satypdyr. Her aýda-da 485 bedre satypdyr. 5 manatdan, 485 bedräň 2400 manat bolupdyr. Ýagny öz beýnisi bilen aýda 485 manat gazanypdyr. Aşakdaky mysal:

16 bedre günde x 30 gün=485 bedre aýda

485 bedre x 5 manat= 2400 manat aýda.

Indi içilýän suwa, aýda oba adamlary  näçe töläpdir? Geliň hasaplap göreliň!
Her adam günde bir bedre suwy 5 manatdan alýan bolsa, 30 günde 150 manat bolýar. Ýany oba adamy suwa aýda 150 manat çykdaýjy etýär. Aşaky mysal:
30 bedre x 5 mant= 150 manat

Indi habary ikinji oglandan alalyň. Ol arçyn bilen kontrak baglanşandan soň, öýüne gelip pikir edip başlaýar. Beýnisiniň her bir öýjigini işledip başlaýar. Özüne şeýle sorag berýär: "Az wagtymy sarp edip, adamlara we özüme peýdaly näme edip bilerin?" Ahyr soňy kellesine ideýa gelýär. Ondan soň ol ideýany durmuşa geçirmek üçin, plan düzüp başlaýar. Plany taýýar bolansoň, ony realizowat (durmuşa geçirip) edip başlaýar. Agaçlary çapyp, olary turba görnüşine getirýär. Ol turbalary bilen derýa baryp, obasyna çenli turba geçiriji çekýär. Hiç hili fiziki zähmetsiz, suwy turbalar arkaly oba akdyrypdyr. Obada 100 adam ýaşaýar, her adamyň öýünede krant çekip, aýda 25 manat alypdyr. 100 adamdanam aýyna 25  manat alsa, umumy girdeýjisi aýyna 2500 manat bolupdyr.

100 adam x 25 manat= 2500 mant

Ýagny ol birinji bedreçi ýaly, uzakly gün suw daşap ýöränok. Hemde oňa seredende aýyna has kän pul gazanýar, haldanam 150 mant alanokda, 25 manat alýar.

Indi deňeşdirip göreliň:
1-nji bedreçi:  Uzakly gün işläp, aýyna 2400 manat gazanýar. Her bir oba adamyndanam 150 manat alýar.
2-nji bedreçi:  Çagalay bilen bolmana  ýa-da başga işler etmäne uzakly gün boş wagty bar. Aýyna 2500 manatlyk pul akymy bar. Halkdan 25 manat alýar we 1-nji bedreçiniň biznesini çökerýär. 🙂

Bu rowaýatyň üsti bilen näme diýjek bolanyma düşünensiňiz. Biziň esasy baýlygymyz bolan, beýnimizi ulanmagy başaralyň. Özümize diňe "Az wagtymy sarp edip, adamlara we özüme peýdaly näme edip bilerin?" diýen soraglarda ýaşalyň.

Siziň şu wagt aýtmagyňyz mümkin, "Baýram, näme üçin sen bu zatlary bize öwretýäň, eýsem bu  seniň özüňe zyýanly dälmi ýagny konkurentleriň köpelmezmi?". Ýok! zyýanly däl, içiňizde ähliňiz meniň aýdanlarymy kabul etmersiňiz, diňe özüne ynamly adamlar kabul eder. Ine olaram Türkmenistan üçin iş orunlaryny döreder. Meniň arzuwymam, halkymyzy işsizlikden alyp çykmak.
Eger isleseňiz, indiki blogumda, "peýdaly karz pul we zyýanly karz pul" hakda bilýänlerimi paýlaşyp bilerin. Size diňe meniň mowzuklaryma şu ýerden ýazylaýmak galýar. 🙂

Sitata: Şowsuz adamlar şu günki aladasy üçin ylgaýalar, ýeňijiler öňünde goýan maksatlary üçin ylgaýalar. (Dennis Ueýtli)