OTPARAZLYKDAN GALAN DÄP-DESSURLAR
Beýleki käbir musulman halklarda bolşy ýaly, türkmenlerde hem otparazçylykdan galan birnäçe däp-dessurlar bar. Yslamyň gelmegi bilen olara täzeçe röwüş çaýylypdyr we käbir otparaz dessurlar bize Yslam dini bilen gelen ýaly bolup gidipdir. Otparazçylykdan galan gadymy däp-dessurlaryň käbirini siz bilen paýlaşaýyn diýdim.
Ýaşmak. Ir döwürlerde aýallar ojagyň oduny ölçeren mahaly demi düşüp ody öçürmesin diýen maksat bilen erkekler aýallary ýaşyndyrypdyrlar diýen çaklama bar. Munuň simwoliki manysy bolupdyr. Yslamdan soň ýaşmak has-da ähmiýetli mana eýe bolupdyr.
Şaman ody hem otparazçylykdan galan. Munuň manysyny bilemok.
Bir gezek Lebap welaýatynyň günorta sebitlerinde bir toýa myhman bolduk. Şonda durmuşa çykýan gyzyň ejesimi ýa ýeňňesimi, anyk bilemok, nepýag bilen ýanýan pelteli çyrany ýakyp getirdi-de, gelniň eline berdi. Çakym çak bolsa, täze gelin ol çyrany indiki ýaşajak öýüne barýançalar söndürmän äkitmeli. Bu dessuryň hem otparazçylykdan galandygyna we uly simwoliki manysynyň bardygyna ynanýan.
Otparaz ata-babalarymyzdan biziň günlerimize gelip ýeten däp-dessurlardan bilýäniňiz barmy?
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 32/32 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 2 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 32
Bolyp biler. Youtubeda bir video bardy turkmenler tans etya(kust depdi dal, uytgesik birhili ses zat cykaryp),
ashagynda shamanismden galan dap dessurlar diyyadi.
işikde salamlaşmagyň halanmazlygy hem yslamdan öňki ynançlar bilen baglanyşykly. ozallar ojak taňrysy, işik taňrysy diýen ýaly ynançlar bolupdyr. işikde salamlaşmak işik taňrysyna hormatsyzlyk kabul edilipdir. işikleriň we ojaklaryň bezelmegi hem hut şunuň bilen baglanyşykly bolsa gerek. ojak bilen baglanyşykly ojagyňy söndürerin ojaga tüykürme diyen ýaly söz düzümler hem şol döwürlere degişli bolsa gerek.
Güne salam bermek düşünjesi hem otparazlykmyka?
Bolup yene bilýänleň bar bolsa ýazsana. Ýogsada täze aý doganda ýüzüne sylýalar şolam bolup bilermika.
Bolup biler diýmekçi boldum
yüzärlik tütetmegiň otparazlyk bilen baglanşygy bolup bilermi?
Ahmal, yone cakym cak bolsa yuzarlik dermanlyk osumlik, yuzarliging cykyan yerinde yylan bolanok oytyan, Bashgada peydalary kop, emma kopler gozden dilden (yuzarlik) goraya diyip dushunyalerda gynansakda.
otdan bökmek (gurbanlykda) hem şol döwürlerden galan adat öýdýän.
küşdepdi gönüden göni otparazlyk bilen baglanyşykly. läleler bilen küşdepdi aýrybaşga zatlar. küşdepdi şaman ody ýakylyp edilýan ybadatyň netijesinde dörapdir.
läleler bolsa zikirdir. ýagny lä ilähe ilalla diýilip Allany zikir edilip goşgy formasynda aýdylypdyr. şonuň üçin arap elipbisindäki aýyn, gaýn seslerini ýüzugra aýdyp bilmändikleri üçin gelin gyzlarymyz bogazyna barmaklary bilen kakyp aýdypdyrlar.
läle kakmak düşünjesi şonuň netijesinde döräpdir.
küş-dep(f) diýip şaman odunyň töwereginden aýlanyp arwah-jynlary kowupdyrlar. küş hem-de dep(f) sözleri kowmak, ürküzmek üçin hazirki wagtda dilimizde ulanylýan sözler.
otalas diyp bir zat bar gorksanmy namemi adamyn dasyndan ot aylayalar kicikam gorpdm. Cyra yakmak diyp brzat ba esasanam 4nji gunleri edlya barja yadyma duseni
Cyra yakmak diyp brzat ba esasanam 4nji gunleri edlya barja yadyma duseni
Eger hepdäň 4-nji güni bolsa, Yslam dini bilen bagly bolmagy-da mümkin. Ýa-da ol dessura Yslamyň elementleri geçendir.
Bizing turkmenlerde yene-de bir zat bar.Oyuning dash tarapynda jayyng yokarsynda uly gochung shahyny asyp goyyarlar. Muny haysy ynanch bilen edyarlerka?
Bah muny bilmeyadim, hakykatdanam su dogrymyka? Oza menzeshirak sine seretsen?
Muny nazar degmesinden gorasyn diyip asylya, adamyn gozu ilki seredende shu sunku dushssun diyip edilya. Bir ynancdan gelya diyiba bilemok.
ol işik taňrysy bilen baglaşykly. esasanam işigiň ýokarsyna goçuň şahy, dogajyk. duz we alaja ýaly zatlar asylypdyr.
Yere urmak bolanok, yere gyzgyn suw dokmek bolanok we ot oynamak bolanok shular nirden gelip cykyaka onson? Yslam dinimiz bilen baglansygy barmy bularyn?