NAME ÜÇİN YBADAT EDYARİS.

Ybadat
Ybadat – Allahyň emrlerini berjaý edip, gadagan edenlerinden gaça durmak, Onuň ryzasyna laýyk hereket etmek diýmekdir. Ybadat – ähli barlyk bilen birlikde ynsanyň ýaradylmagynyň-da hikmeti we maksadydyr. Ybadat – hakyky erkinligiň, çyn sagadatyň başlangyjy, gözbaşy, wesilesi we netijesidir. Kurany Kerim ýaradylmagymyzyň asyl maksadyny şeýle beýan edýär: – «Men ynsy we jyny diňe Maňa iman getirip, ybadat etsinler diýip ýaratdym», (Zariýat, 56).

Ybadat – Allahyň bize beren san-sajaksyz nygmatlaryna minnetdarlyk hökmünde şükür etmekdir. Kiçijik sowgat beren bir adama gaýta-gaýta «sag bolsun» aýdyp, minnetdarlyk bildirýäris. San-sajaksyz nygmatlaryny, hödür-keremlerini yhsan eden Allah Tagala ybadat arkaly minnetdarlygymyzy bildirmesek, gadyrbilmez boldugymyz bolar.
 Allah bizi ýokdan bar edip, müňlerçe duýgy we agzalar beripdir we şolary kanagatlandyrjak her bir zady ýaradypdyr.  Ol bize ynsan edilip ýaradylmak, iman getirmek we hidaýete ýetmek nygmatlaryny-da beripdir. Kurany Kerim: «Allahyň nygmatlaryny sanap çykjak bolsaňyz, başarmarsyňyz» diýip, (Nahl, 18)  şol nygmatlaryň çäksizdigini nygtaýar.

Munça çensiz nygmatlary üçin nygmatyň eýesi bolan Perwerdigäri tanamak we Ony söýmek, ybadat bilen Ony tanandygymyzy we söýendigimizi görkezmek, beren nygmatlary üçin hemişe şükür we minnetdarlyk duýgusynda ýaşamak biziň wezipämizdir. Ýogsa Allah Tagala biziň ybadatymyza mätäç däldir. Ybadata mätäç bizdiris. Ybadat biziň ruhumyzyň azygy, ruhy ýaralarymyzyň dermany we şypasydyr. Şonuň üçin, Allah Tagalanyň ybadaty bize emr etmegi, ýene biziň öz bähbidimizedir.

Eden ähli ybadatlarymyz we şükürlerimiz Allahyň şu dünýede bize beren nygmatlarynyň doly gaýtargysy däldir. Şeýle-de bolsa, Allah Tagala iman getirip, ybadat edenlere ahyretde has uly nygmatlar taýýarlap, jennetde ebedi sagadaty wada edýär. Allahyň ahyretde bize wada beren nygmatlary Onuň aýratyn lutuf we yhsany, fazly we keremidir. Biziň eden ybadat we şükürlerimiziň muzdy ýa-da gaýtargysy däldir. Bu meseläni Pygamberimiz şeýle nygtaýar:
«Sizden hiç bir adam öz amaly, ybadaty bilen jennete girip bilmez. Men hem öz amalym bilen jennete girip bilmerin. Bu diňe Allahyň rahmeti, lutufy we yhsany bilen amala aşar».

Ybadat diýlende, akylymyza diňe namaz, oraza ýaly emrler gelýär. Emma ybadat diňe bulardan  ybarat däldir. Namaz ähli ybadatlaryň mazmunydyr. Allahyň razylygyna ýetirjek her bir düşünje, hereket, söz, amal we niýet ybadat hökmünde kabul edilýär. Allahyň emrlerini berjaý etmek ýaly,  gadagan edenlerinden daşda durmak hem deň derejede ybadatdyr. Bu nukdaýnazardan ybadaty iki topara bölüp bolar:
1. Amaly salyh (müsbet ybadat),
          2. Takwa (menfi ybadat).

Amaly salyh – Allahyň namaz, oraza, zekat, haj ýaly emrlerini berjaý etmek diýmekdir.
Takwa – Allahyň içgi, humar, zyna süýthorlyk ýaly gadagan eden zatlaryndan daşda durmakdyr.

Ybadatyň jemgyýete getirýän peýdasy
1. Ybadatyň möhüm peýdasynyň biri – ygtykady we imany hökümleri kalpda we ruhda ornaşdyrýar. Mälim bolşy ýaly, bilim praktika we tejribe arkaly ösüp kämilleşýär. Durmuşda ulanylmaýan bir bilimi ýitip gitmeden saklamak kyndyr. Imany we ygtykady hökümler hem şonuň ýalydyr. Ybadat – imany berkitmek üçin durmuşda amal edilmegi hökmany diýlip kabul edilen dini ykrardyr.

Ybadaty terk etmek bilen ynsanyň imanynyň derejesi we ahlak ösüşi peseler. Imanyň güýji gowşadykça, ýaramaz häsiýetler, ham-hyýallar ynsanyň ruhy dünýäsini depeläp, ony dürli günälere we pis işlere itekleýär. Ynsanyň ýaşaýşy, edýän amaly onuň ýüreginiň arassalygyny, Allaha bolan söýgüsini görkezýän aýnadyr. Bu nukdaýnazardan ybadat bilen iman biri-birine berk baglanyşyklydyr. 

2. Ybadat şahsyýetiň ýaşaýşyny düzgüne salmakda uly rol oýnaýar. Çünki ybadat pikirleri, düşünjeleri Allaha gönükdirýär, zehinlerde Allahyň azamatyny we gudratyny ornaşdyrýar. Bu bolsa guluň her bir eden işinde Allahyň razylygyny gazanmak düşünjesine, ilahi emr we gadaganlyklara tabyn bolup, tagat kylmagyna getirýär. Şeýle guluň şahsy durmuşy diniň görkezen ýoly bilen tertipleşdirilýär, maddy ýagdaýy we ruhy haly düzgün-nyzama salynýar. 

3. Adamlary biri-birine ysnyşdyrmakda, jemgyýetde parahatçylygy hem asudalygy üpjün etmekde  ybadatyň roly uludyr. Musulmanlaryň arasynda mizemez baglanyşygy, ýitmejek gatnaşygy döredýän hem ybadatdyr. Şeýlelikde, jemgyýetde dost-doganlygyň, sylag-hormatyň, söýginiň we mähriň sarsmaz  binýady gurular. Ynsanyň maddy we ruhy ösüşi iň ýokary derejelere ýeter.

4. Ybadatyny doly ýerine ýetirýän bir mü’miniň kalby rahat, ruhy güýçlüdir. Bütin ömrüniň dowamynda wezipesini doly berjaý edýänliginden döreýän duýgy ynsany  köňül rahatlygynda bagtly ýaşadýar. Onuň ruhy darykmaz, sussupeslige yňmaz, päsgelçilikleriň, kynçylyklaryň öňünde umytdan düşmez, ynamyny ýitirmez. Ybadatyny berjaý edýän kişiniň içki dünýesi bir kararly, tertip-düzgünlidir. Ruhy bulam-bujarlyklar, çaprazlyklar oňa ýatdyr.

5. Ybadat şahsy kemalata we ösüşe iň uly wesiledir. Bilşimiz ýaly, ynsan bedeni taýdan ejiz, çydamsyz ýaradylan barlykdyr. Muňa derek ol belent bir ruh, ägirt uly ukybyň eýesidir. Onuň meýil we arzuwlary soňsuz, ideallary, duýgulary çäksiz ýaradylandyr.

Ine, şeýle ýaradylan ynsanyň ruhuny belende göterýän;
onuň talantyny we ukybyny ösdürýän;
meýil we arzuwlaryny saplaýan;
ideallaryny, umytlaryny hakykata öwürýän;
pikirlerini tertip-düzgüne salyp, dogry düşünmegi, sagdyn pikirlenmegi gazandyrýan;
duýgularyny jylawlap, ifratdan (aşa geçmelerden) we tefritden (kemter gaýtmalardan) saklaýan;
gysgaça aýtsak, ynsany ondan garaşylýan kemalata, ahlak we ruhy baýlyga ýetirýän – ybadatdyr.

Ybadatyň Allahyň dergähinde kabul bolmagynyň şerti
Edilenybadatlaryň Allahyň dergähindekabulbolmagynyň ýekeje şertibardyr, olhemyhlasdyr.

Yhlas –diňeAllahyň ryzasynygazanmakdanbaşgahiç hiligaýtargynywebähbidimaksattutmazdanedilenhakykyybadatdyr. Yhlas –Allahyň razylygynymaksatedinip,Allahyň emribolany üçin, islendikişi ýagşyniýet, arassa ýürekbilenKuranaweSünnetelaýyklykdaetmekdir.

Eger-de dünýewi bir bähbit we peýda göz öňünde tutulyp ybadat edilse yhlas ýiter. Beýle ybadat batyldyr, ýagny ol Allahyň dergähinde kabul bolmaz.

Gazanylan dünýewi bähbitler we peýdalar ybadatlarda esasy maksat we niýet edilmese-de, yhlasa ters gelmez, ybadatyň kabul bolmagyna hem päsgel bermez. Hatda şeýle bähbit we peýdalar dini ýaşaýşy pes bolanlary höweslendirip hyjuwlandyrýan, olaryň dini baglaryny güýçlendirýän bolsa, bulary nazarda tutmak, ýatlatmak hem jaýyzdyr. Emma şeýle-de bolsa, ybadaty diňe Allahyň ryzasyny gazanmak, diňe Onuň emri bolany üçin amal etmek şertdir. Dünýewi netijeler, bähbitler welin, höweslendiriji we hyjuwlandyryjy bir zat bolup, esasy maksada öwrülmeli däldir.

Ybadatyň iň ýokary derejesi

Ybadatyň iň ýokary derejesi – yhsan derejesidir. Yhsan derejesine ýeten kişi ybadat edende bütin yhlasyny ýeke-täk Allaha gönükdirmelidir. Pygamberimiz yhsan derejesini şeýle beýan edýär:
«Yhsan – Allahy görýän ýaly ybadat etmekdir. Çünki sen Ony görmeseň-de, Ol seni görýär», (Buhary, Müslim).

Allahyň hemişe özüňi görýändigini bilip, elmydam Onuň huzuryndadygyňy duýup edilen ybadata, elbetde, Allahyň ryzasyny gazanmak we emrlerine tagat kylmak düşünjesinden başga hiç hili düşünje gatyşmaly däldir. Ynsan  ybadatyň ruhy bolan yhlasyň iň kämil görnüşine diňe şeýlelikde ýetip biler.

Ybadatyň adaby
Ybadatyň iň möhüm edepleri şulardyr.

1. Ybadaty diňe Allah üçin etmek. Çünki ybadatyň Allahyň dergähinde kabul edilmegi muňa baglydyr.

2. Ybadaty dowamly etmek. Hadysy şerifde:
«Allahyň iň makbul gören ybadaty az hem bolsa yzygiderli berjaý edilenidir» (Buhary) diýilýär.
Durnuklylyk we yzygyderlilik dini amallaryň we ybadatlaryň iň möhüm esasydyr.

3. Ybadaty wagtynda berjaý etmek.  Wagtynda eda edilen bir parz bilen soňa goýlup kazasy okalan namazyň arasynda uly tapawut bardyr. Şonuň üçin, ybadat wagtlaryny geçirmän, namaz, oraza ýaly yzygyderli bolan ybadatlaryň birini gutaryp beýlekisine maddy we ruhy taýdan taýýar bolmak beýik fazyletdir.

4. Ybadaty nogsansyz amal etmäge çalyşmak. Ybadatlar Allahyň öňündäki gulluk wezipesi bolandygy üçin, olaryň her biriniň edebine, erkanyna, parzyna, wajybyna we sünnetine laýyklykda ünsli amal edilmegi gerekdir.

Ybadatyň görnüşleri
Ybadat üç görnüşe bölünýär.

1. Beden bilen berjaý edilýän ybadatlar
Bular namaz, oraza ýaly ybadatlardyr. Doga-dileg we tefekkür (pikir etmek, oýlanmak) hem bu görnüşe degişlidir. Aýaty Kerimede: «Doga-dilegiňiz bolmasa, näme ähmiýetiňiz bar?» (Furkan, 77) diýilmegi doganyň ähmiýetine yşaratdyr. Tefekkür barada bolsa, hadysy şerifde: «Bir sagat (Allahyň gudraty we azamaty barada) tefekkür etmek bir ýyl nafile ybadat etmekden haýyrlydyr» diýilýär.

2. Mal bilen berjaý edilýän ybadatlar
Bular zekat, pitre we ş.m. ybadatlardyr.

3. Hem beden, hem mal bilen edilýän ybadatlar
Muňa haj ybadatyny mysal getirmek bolar.