GÜÝZÜGEN PIKIRLER

Duralgada düşenimden soň, işe iki tarapdan baryp bolýar. Birinjisi, baglygyň içi bilen. Beýlekisi, uly ýoluň gyrasyndaky ýanýoda bilen. Bu ýollaryň ikisiniň hem uzaklygy deňräkmikä diýýärin. Ýöne, näme üçindir men köplenç baglygyň içinden geçýän ýoly saýlaýan ekenim. Men muny biljegem däldim. Bir gün işdeşim bilen bile awtobusdan düşen badyma, sumkamy egnime asagadyn baglyga tarap ýumlugaýsam nätjek? Ýaňky ýoldaşym häläm sumkamdan ýapyşyp meni alyp galaýdy. „Çola ýerden gitmesene! Herkimiň ýöreýän ýerinden giderler!“. Men oňa hiç zat diýmedim. Aýdanyny edip, yzyna düşüp gidiberdim. Indikille welin, ýene-de öňki ýolumy eýermän durup bilmedim.
Häzirlerem, şol bagyň içinden gatnaýaryn. Indi baglaram ýapragyny doly döküp gutaryp barýar. Ylla diýersiň, şu ýere talaňçylar dökülen ýaly bolupdyr. Bagyň içi haňlap dur. Bar ýeri sap sary. Öwüsýän çigrek şemal hem birneme endamyňa hoş ýakyp baranok. Depäňde gargalaryň gykylygy pelesaň urýar...
Bir gezek, men ýapraklary basgylap, şol baglygyň içinden öýe gaýdyp barýardym. Birdenkä, bagyň içindäki oturgyçlaryň birine çökmeli boldum. Hawa, keýpine däl, mejbur bolup çökmeli boldum şoňa. Üstüme abanşyp duran çyplaň agaçlar howumy basdymy ýa-da güýz ruhumy elendirdimi, bilmedim. Gözümiň görýän görnüşi meni gussa batyran bolmagam ahmaldy. Garaz, oturgyja özümi göýbermeli boldum. Möňňürip aglaberesim geldi. „Näme üçin? Näme üçin?“ diýip men zol-zol özüme soraýardym. „Näme üçin örtenýärkäm? Näme üçin duýgularym dömýärkä?“. Hawa, her kimem güýzüň täsir güýjünden gutulyp bilýän däldir-le. Beýik Biribar güýzi ýaradanda hökman bir hikmet bilen ýaradandyr. Güýzi biziň durmuşymyza gerek bolany üçin ýaradandyr...
Bir sebäp bilen gynandygym, çagalygymda başymdan geçen bir waka hakydama gelýär. Mekdebe gatnap ýörendigimi bilýärin. Belkem, birinji ýa-da ikinji synpda okap ýörendirin. Bir gün Döwlet kakam balyga alyp gitjek diýdi. Menem gurçuk köwledim, çybyn çakmaz ýaly uzyn ýeňli köýnegimi hem balagymy geýdim. Garaz, ýüküm tutup garaşyp otyryn. Döwlet kakamyň ors dosty Witýa daýy aňyrdan motoryny tarladyp geldi. Meniň ýüregimiň gürsüldisi motoryň sesi bilen bäs edýär. Witýa daýynyň yzynda ýene bir adam oturan eken. Döwlet kakam motoryň nowasyna mündi. Maňa welin ýer galmady. Men bar zada düşündim. Döwlet kakam: „Seni soň alyp giderindä bolmasa“ diýip-diýmänkä bar zada düşündim. Olaryň ýanyndan ylgap gaýtdym-da, hammama girip içinden gurpladym. Hammamyň içinde möňňürip aglanym henizlerem ýadymdan çykanok. 
Şol bagda oturşyma şu waka ýadyma düşýär-dä. Ýeri muňa näme diýjek onsaň? Işiň ýadowlygynyň üstesine bu zatlaram urna boldyma nämemi, men oturan ýerimden gozganybam bilmedim. Öýe gitmelidigimi, çaltrak öýe barmalydygymy bilýärin. Emma, men turup bilemok. Hamala biri ýakamdan ýapyşyp „Otur“ diýýän ýalydy. Oturyp näme gördüm. Ine, güýz. Ine, sary ýapraklar. Nanha, aglap oturan çagalygym. Ine bolsa, geçip barýan sarç ýaşlygym... 
Ol gelmedik bolsa, belkem men kän oturardym şol ýerde. Hydyr ata ýaly bolup bir ýerden peýda bolaýdy. Bäş-alty ýaşlaryndaky bir oglanjyk sen-men ýok, bagyň içinden akyp geçýän kiçiräk beton salmajygyň içine girdi. Ol naşyja elleri bilen suwy oýnaýardy. Suwuň içi bilen aňryk-bärik ylgaşlaýardy. Bir ýerden taýajygam tapdy. Şol taýak bilen urup, suwy pagşyldadýardy. Men oňa seredip nädip ýylgyranymam bilmändirin. Aňyrdan ejesi geläýdi. Çagajygyň elinden tutup alyp gitdi... 
Güýzüň ortaky aýynda ol çagajyk heziller edip oýnady. Hawa, solup-saralyp barýan şu görnüş onuň gözüne-de görünmedi. Çaga beýle ruhubelentligi eçilen zat nämekä? 
Ynsan, onda-da belli bir ýaşa ýeten adam diňe şu gün bilen ýaşamaýar ahyry. Ol geçmişiň hasratdyr-ünjülerini, şatlykdyr-söýünjilerini gursagyndan göterip gezýär. Şol bir wagtyň özünde, gelejegiň gaýgy-endişeleri hem onuň ýakasyny göýberenok. Ine, ynsan şol iki zadyň arasynda etek alty, ýeň ýedi bolup ýör. Tereziň bir tarapy – geçmiş has agyr bassa, ol oý-hyýallaryna çümüp geçmişe barýar. Şonda, ol tukatlanyp, suslanyp oturandyr. Tereziň beýleki tarapy – gelejek has agyr basanda-da, ol „Indi näderkäm? Maksadyma ýetip bilerinmikäm? Arzuwym hasyl bolarmyka“ diýip aladalanyp oturandyr. Bu söweş taktikasyna meňzeýär. Duşman garşydaşyň sag goluna topulan bolýar. Garşydaşyň serkerdesi bolsa, howsala düşüp bütin goşuny sag tarapa sürýär. Garşydaşyň çep tarap gowşaýar. Muny aňan duşman, özüniň esasy güýji bilen çep tarapa zarba urýar. Şeýlelikde, garşydaş ýeňilýär.  
Aslyna seredeniňde-de, adam üçin diňe şu gün bardyr. Geçmişde boljak iş bolupdyr. Gelejege bolsa, seniň eliň ýetenok. Diýmek, şu günüň gadyrny bilip, şu günüňi iň soňky sekundyna çenli yrýa etmejek bolmaly. Şu gün, edil häzir sen haýyrly iş edip bilersiň. Ertir mydama-da näbellidir. 
 Güýz ahyret däl. Güýz sönmek däl. Gaýtam, tersine güýz dirilişiň buşlukçysydyr. Agaçlaryň ýapraklaryny hemişelik dökmeýänliginiň, baharda tebigatyň gaýtadan direljekdiginiň buşlukçysydyr... Şonuň üçin, güýzüň gujagynda oturan ynsanogly umytsyzlyga düşmeli däldir. Başgaça aýdanyňda, ol duşmanyň taktikasyna aldanyp, özüniň bar goşunyny bir tarap sürmeli däldir. Ol iki tarapy hem deň ýagdaýda saklamalydyr.
Ýap-ýagty, arassa otaga gireniňde şähdiň açylýar. Garaňky bir ýere baranyda-da üýşenmän durup bilmeýäň. Edil şunuň ýaly, güýz peýzažynyň hem ynsana özboluşly täsiri bardyr. Güýz meniň basyrlgy ýatan bir giden duýgularymy oýarypdy. Duýgularyň bar ýerinde bolsa, paýhasyň sesi eşidilmeýär. Duýgularyň agramyndan ýaňa ýerimdenem galyp bilmändirin. Emma, soň Hudaýa şükür, özgeren wakalar maňa paýhasyň sesini eşitmäge ýardam berdi. Hawa, umytsyzlyga düşer ýaly hiç zat ýokdy. Agaçlar täze lybaslaryny geýmek üçin ýapraklaryny dökýärdi. Tebigat gaýtadan direlmek üçin ölýärdi. Hazan ýeliniň öwüsmeginde rehmet bardy. Hazan ýeli tebigaty wes-weýran etmek üçin öwüsmeýärdi. Ol tebigatyň gaýtadan direlmegi üçin öwüsýärdi. Geň galaýmaly, adam bilen tebigatyň ykbaly, gör nähili bir-birine çalym edýär?  
Bu pikirler serime geleninde men bagyň bir gyrasyndan çykyp barýardym...