YLYM
YLYM
Janly we jansyz ähli barlyklar bir kitapdyr. Bu sebäpli hem Kuran-yKerimde “Gör, syn et!” diýlipdäl-de, “Oka!” diýlip buýrulandyr. Sebäbi kitap okamak üçindir. Barlyklar bilen bezelen bu gözel Älemi, ägirt uly kitaphana meňzetse bolar. Adamdan başga ähli barlyklara diňe “Ýazmak” buýrulypdyr. Adama bolsa hem ýazmak hem-de hökmany suratda “Okamak“ ýaly artykmaçlyk peşgeş berlendir.
Ylym, älemde bar bolan nyzamyň we dürli görnüşdäki ylahy öwüşginleriň, bir-birleriniň arasyndaky baglanşygyna aň ýetirip, olardan netije çykarmakdan ybaratdyr. Älemdäki bu nyzama, nyzamdaky inçe sazlaşyga we ölçege tötänden dörändir diýip, parhsyz garamak mümkin däldir. Elbetde, nyzamyň bar ýerinde, şol nyzamy düzüji hem bolmaly.
Adam ogly üçin hakyky durmuş, ylym hem-de paýhas bilen baglanyşykly bolmalydygy üçin, ol öwrenmegi, öwretmegi unutmaly däl. Sebäbi adamyň ýaradylyş maksady, görmek, bilmek we öwrenenlerini başgalara öwretmekdir.
Bir adamyň dogry pikir ýöredip bilmegi, onuň akyl we mantyk derejesi bilen baglanyşyklydyr. Akyl we mantyk bolsa, ylym we marifet bilen ýagtylyga çykyp, kemal tapar. Şonuň üçin hem ylym hem-de marifetiň ýok ýerinde, akyl, mantyk-düşünje-de ýokdur.
Ynsanyň ynsanlyk sypaty, öwrenmek, öwretmek we başgalara hakykaty görkezmek arkaly ýüze çykar. Bilmeýänini öwrenmegiň aladasyny, pikirini etmeýän; öwrenenleri bilen özüni täzeläp, başgalara görelde bolmaýan bende, ynsanyýet merduwanynyň entek ilkinji basgançaklarynda durýar diýmekdir.
Öwrenip, öwrediljek zatlar, ynsanyň gadyr-gymmatyny ýüze çykaryp, älemiň syrlaryny açjak zatlar bolmaly. Ynsany ulumsylyk girdabynyň gyrasyna eltýän, garaňky ýerlere nur saçmaýan we üsti basyrylgy hakykatlary açmaýan ylym, ylym däldir.
Ylym hem-de marifet bilen ýetilen derejeler, başga ýollar bilen ýetilen derejelerden has ýokardadyr we uzak ömürlidir. Sebäbi ylym eýesini bu dünýäde erbetliklerden daşlaşdyrýar, halal we päk ýaşadýar; munuň netijesinde-de, ahyretde-de ebedi bagtyýarlyga gowuşmagyna sebäp bolýar.
Arşivin durumu
● Tam metin
● 6/6 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 22 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 6
Ylym eýelerine deňizdäki ähli balyklar, ýer ýüzündäki guşlar, suw we gury ýer jandarlary, öý haýwanlary baş eger.
Sebäbi ylym kalplary nadanlykdan halas eden nur, gözleri garaňkylykdan halas eden aýdyňlykdyr. Bedenleri ejizlikden halas eden güýçdür.
Bende ylym bilen salyh kişileriň derejesine ýetýär. Alladan gorkýanlaryň toparyna goşulýar. Dünýäde we ahyretde belent derejelere ýetýär.
Ylym pikirlenmekdir, ol orazanyň sogaby ýalydyr. Ylym barada pikir alyşmak namazyň ýerine geçýändir. Dogan-garyndaşlara ylym üsti bilen gowuşýarlar. Halal-haram işler ylym bilen ölçenýär.
Ylym ýolbeletdir, beýleki işler hem oňa tabyndyr. Ylym bagtly bendelere berler, günäkär gullar ondan mahrumdyr».
Muhammet alaýhyssalam şeýle diýipdir: «Kyýamat gününde alymlaryň syýasy bilen şehitleriň gany ölçener. Hiç haýsy beýlekisinden agyr gelmez. Sabanyň säher çaglary ylym öwrenmegiň sogaby ýüz gazawatdan hem has gowudyr. Bir kişi ylym ugrunda sapara çyksa, onuň perişdesi oňa jenneti buşlar. Ýogalan wagty kimiň mirasy syýa bilen galam bolsa, ol jennete girer».
Hezreti Aly (goý, Alla onuň ýüzüni nurlandyrsyn!) şeýle diýipdir: «Ylmy pes bolanlar, bahalary pes bolan ynsanlardyr». Ýene-de ol şeýle diýipdir: «Her bir kişiniň bahasy onuň eden ýagşylygyna görädir».
Omar ibn Abdyleziz şeýle diýipdir: «Eger men bir zady bilmegi islesem, ony hökman okap öwrenýärdim. Eger bir zady eşidip we sorap öwrensem, onda kellämde ondan hiç zat galmaýardy».
Muhammet alaýhyssalam şeýle diýipdir: «Ynsanyň ylma hyýanat etmegi, malyna hyýanat etmeginden has erbetdir».
Şagbydan bir meseläni sorapdyrlar. Ol hem:
— Meniň ol ugurdan ylmym ýok — diýipdir.
Oňa: — Sen beýle diýmäge utanmaýarsyňmy? — diýipdirler. Onda ol: — Perişdeleriň utanmadyk zadyndan men näme üçin utanaýyn. Olar hem: «Biziň ylmymyz ýok« diýdiler ahyry — diýipdir.
***
Muhammet alaýhyssalam şeýle diýipdir: «Alymyň ybadathondan artykmaçlygy meniň iň aşaky gatlakdan bolan adamdan üstün bolşum ýalydyr».
Başga bir rowaýatda bolsa şeýle diýipdir: «Alymyň ybadathondan artykmaçlygy on dördi gijäniň aýynyň beýleki ýyldyzlardan artykmaçlygy ýalydyr».
Hezreti Aly (goý, Alla onuň ýüzüni nurlandyrsyn!) şeýle diýipdir: «Hikmet möminiň ýiten malydyr. Eger ol müşrügiň (butparazyň) agzynda hem bolsa alsyn».
Abu Hanypanyň wepat bolandygy barada Şugbä habar ýetipdir. Ol haçanda ony ýatlanda şeýle diýer eken: «Kufaly alymlardan ylmyň nurunyň ýagtylygy söndi. Olar indi onuň ýalyny hiç haçan görüp bilmezler».
Bir adam Eflatundan:
— Sen bu ylymlaryň hemmesini edinmäge nädip güýç tapdyň? — diýip sorapdyr.
Onda ol:
— Zeýtun ýagyny çyrada bütin ömrümde içen suwumdan hem köp ýakdym — diýip jogap beripdir.
Muhammet alaýhyssalam şeýle diýipdir: «Siziň iň ussat bolanyňyz ylym taýdan ussat bolanyňyzdyr».
***
Ylym gowy düşünmek bilen artar, ýat tutmak bilen azalar.
Anuşirwandan:
— Garrylara ylym okamak ýerlikli bolarmy? — diýp sorapdyrlar.
Ol:
— Kim bolsaň bol, kim nadan bolsa, nadanlyk ony erbet görkezer, kim alym bolsa ylym ony oňat görkezer — diýipdir.
Ylym we amal biri-birine baglydyr, göýä ruh bilen bedeniň ýakynlygy ýalydyr. Eger biri bolmasa, onuň beýlekisinden peýdalanyp bolmaýar.
Akyldar şeýle diýipdir: «Ynsanlara ylym öwrediň, sebäbi olar ylmyň ähli zatdan ýokarydygyny bilmeýärler».
Halyl şeýle diýipdir: «Men her wagt alyma duşanymda, ýa ondan bir zat alýaryn, ýa-da oňa bir zat berýärin».
Isa alaýhyssalam şeýle diýipdir: «Bir kişi bir zat öwrense we öwrenen zady bilen amal etse, öwretse, asmanda onuň ady azymdyr».
Amr ibn Ubeýt şeýle diýipdir: «Eger ylym bir surat bolsady, ynsanlar ondan başga gowy zada seretmezdiler».
Wasyl ibn Ata şeýle diýipdir: «Kim her geçen günde ylmynyň üstüne ylymdan bir goşant goşmasa, ol kemçilik içindedir».
Eflatun şeýle diýipdir: «Hemme ynsanlar ynsan däldir. Diňe ylmy we edebi bolanlar ynsandyr».
Hasan Basry şeýle diýipdir: «Resulalla bir gezek: «Ymmatym üçin gorkýan zatlarymyň içinde iň gorkýanym alymlaryň ýalňyşmagy, akyldarlaryň hökümdarlaryň öňünde egilmekleri we erbet düşündirişlerdir diýipdir».
***
Lukman Hekim ogluna wesýet edip, şeýle diýipdir: «Alymlar bilen oturyş. Iki dyzyň bilen olara gysylyp otur. Sebäbi Allatagala, göýä ýeri asmanyň ýagmyry bilen direldişi ýaly, kalplary hikmet nury bilen direldýändir».Ýene-de ol şeýle diýipdir: «Eý, balam, gün-güzeranyň ugrunda bolşyň ýaly, ylmyň ugrunda bol. Mynasyp ýer tapýançaň, ylymdan söz açma».
Ruhnamanyň birinji we ikinji kitaplaryndan
Iň oňat ylym -jemgyýete peýda getirýän ylymdyr.
Jemgyýete peýda bermeýän ylmyň hakyky ylymdygy şübhelidir.
(Birinji kitap, 343-nji sah.)
Ylym bilimleriň, maglumatlaryň näme üçin we kime gerekligi belli bolmadyk howaýy toplumy däldir. Şunuň ýaly ýalan ylym bir husydyň körmüş syçan ýaly yygnap, soňam gizläp goýan, il hajatyna ýaramaýan baýlygy kysmy bir zatdyr.
Alym - ylym eýesi, ylym ilki ile, jemgyýete hyzmat etmelidir, diňe şu hem ylmyň eýesine hyzmat etdigidir.
Jemagatsyz ylym gury owazdyr.
Alym - ylym eýesi, jemgyýet - alym eýesidir.
Adamzat jemgyýeti ylymsyz, adam akylsyz ýaşap bilmez. Allatagala baş ýaşaýyş serişdesi diýip, adama akyly beripdir. Şonuň üçin hem akyl adam ýaşaýşynda maddy, beden serişdelerinden -elden, aýakdan, zähmet guralyndan, gara güýçden soňky goşmaça serişde däl-de, olardan öňki, baş serişdedir.
Akylyň müňlerçe ýyllap jemlenip, toplanmagyndan ylym kemala gelipdir. Ylym adamzadyň bir artykmaçlygydyr.
Adamy adam eden ylymdyr.
(Birinji kitap, 343-nji sah.)
Dünýäde şeýle bagt bar - bilmek, öwrenmek, pikir edip, oýlanyp göz ýetirmek bagty.
Dünýäde şeýle baýlyk bar - ol baýlygyň agramy ýok, hümmeti gaçmaýar, hiç kim talaň salmaýar. Ol baýlyk asmana uçsaň - ganat, deňze girseň - gämi, tümlükde - şugla saçýan röwşen ýagty. Ol baýlyk - bilmek, öwrenmek baýlygy.
(Ikinji kitap, 10-njy sah.)
Hakyky ylymdar adamlar bolsa ylym aldygyça, az bilýändigine akyl ýetirip, gije-gündiz ylym almagyny dowam edýärler.
(Ikinji kitap, 106-nji sah.)
Bilimi maddy ähmiýetli güýje öwürmek üçin adamzat öz durmuşynda juda möhüm bir barlygy - mekdep diýilýän zady oýlap tapypdyr. Mekdep Allanyň beren tohumyny topraga atyp, ondan hasyl almagyň alajydyr.
(Ikinji kitap, 303-nji sah.)
Ylmyň, bilimiň gazananlaryny öwrenmäge, durmuşyňyzda peýdalanmaga çalşyň!
(Ikinji kitap, 315-nji sah.)
Owadan gyzyň yşgyna düşen aşygyň dünýäň bar zadyny unudyşy ýaly, bilime ulaşyp, düýpden, çuňlukdan ýöregin! Goparanyňda, düýbi bilen goparyp algyn! Telperlik, ýalpaklyk, telli-pellilik her närsede-de, onda-da bilimde türkmene nämynasyp zatdyr.
(Ikinji kitap, 325-nji sah.)
👍
Sagja bol dost