Birki-sany hadyslar

Pygamber aleyhissalatu wassalam aydypdyrlar:
 
Bilen zatlaryňyzy başgalara öwrediň, ýeňilligi lazym tutuň, kynçylyk döretmäň, söýünç beriň, okuwçylary we başgalary özüňizden gaçyrmaň, biriňiziň gahary gelse gürlemän jim dursun.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi, 1j., 239 sah.)
 
Bu hadys şerif taglym (okuw) we terbiýe babatynda esasy kanun edilip tutulmaga degişlidir. Häzirki zaman medeniýetli milletlerde okudyş usullary şu kadalar boýunça düzülendir. Bu emir okuw hakynda aýdylan bolsa-da başga dünýewi işlere hem degişlidir. Şoňa görä musulman adam işiň aňsat usulyny tapmak, maşynlar ýasamak bilen teklip edilendir. Ekini maşyn bilen işle, oragy maşyn bilen orup döwegi şonuň bilen döw! Gepiň gysgasy dünýewi işleriň hemmesini maşyn, tehnika bilen ýerine ýetir. Oňarsaň şolary özüň ýasa. Diýmek, işiň ýeňil ýoluny tapsaň agyryna ýapyşma! Şeýle etseň pygamber hadysyna mynasyp adam bolarsyň. Kuran Kerim hem suraýy Bakara 185-nji aýatynda Allah tagalanyň bendeler üçin ýeňillik isleýänini habar berýär. “Yslam dünýäsinde name üçin müjtähitler, ibni rüştler, gazzalylar, farabyýlar, ibni sinalar, tabary we ibni kesirler indi ýetişmeýär?” – diýip soran bir kişä Şeýh Jemal eddin Afganynyň “Ozalky zamanlarda okuw-terbiýeçilik usuly ýagşydy, soňky wagtlarda bozuldy. Ozallar hem bu günki tertip bolan bolsa, olar hem ýetişmezdi” – diýip jogap berenini özüm eşitdim. Indi alty ýüz ýyllar bäri Buhara medreselerinde gümürtik haşiýeler, bimany jedeller, kylu-kallar ýaly iki dünýä üçin peýdasy ýok zatlar okadylyp geldi. Beýle ýagdaýlarda şerigat alymlary, din we dünýä rahbarlary ýetişmejegi mälim. Buhara we başga yslam şäherlerindäki okuw usullaryny özleri üçin dessur hasap edýän biziň müderrislerimiz, resulullahyň aňsat usul bilen öwrediň diýen permanyna garşy çykdylar. Täze okuw usulyny ulananlara: “jezit, ýezit, zyndyk” diýen ýaly töhmetler ýöňkediler. Netijede, ylym işigi baglanyp din-yslamyň nury öçdi. Pygamberleri tarapyndan ylymlary ösdürmek hakynda şeýle berk nesihatlar bolanlygy sebäpli, häzirki zaman tilsimlerini (tehnikalaryny) ýer ýüzüne musulmanlar ýaýratmagy, her gün täzeden-täze hünärleri çykarmaklary yslam dünýäsine degişlidi. Emma bu günki musulmanlar maşynlar ýasamak beýle-de dursun, taýýar tehnikalary hem ulanmaga ylymlary ýetenok. Gözlerine dürtülip duran zatlary aňlamaga ukyplary ýok. Bularyň bütin ömürleri biri-birinden aýyp gözlemek, kemsitmek, töhmet, gybat ýaly gylyklar bilen tamam bolýar. Bir-ýarym aňly adamlar döräp halky hakykata çagyrsa, olara dähri, zyndyk, wähhäbi, käfir, haýyn, jezit diýen ýaly atlar dakyp ilden çykarýarlar. Göýä resulullahyň nesihatlary özlerine däl-de dag-daşlara sözlenen! Ýene gürlese men Muhammet ummaty!...(Bahaýym (haýwan) dek işi içmek-iýmekdir – gury dil birle ummat men diýmekdir). Sopy Allaýar.