Mubarek hadys sherifler
Ahyrzaman pygamberi Muhammed sallallahu aleyhi we sallam aydypdyrlar:
Edilen amallaryň dereje we mertebeleri adamlaryň niýetlerine görädir. Her kişiniň eden işiniň muzdy niýetine garap berler. Allah tagala we resulynyň razylygy üçin Medinä hijret edijilere Allah we resul üçin hijret etmek sogaby bolar. Dünyä üçin ýa bir aýaly nikalanmak maksady bilen Medinä baryjylaryň ülüşi hem öz dünýewi maksatlaryna ýetmek üçin bolup başga dereje bolmaz.
(Sahyh Buhari, 1j. 2 sah.)
Mekke musulman edilen wagta çenli (8-nji hijri ýyly) Medine şäherine, resulallahyň huzuryna gaçyp barmak çenden aşa sogaply bir amaldy. Mekke feth edilenden (musulman edilenden) soň resulallahyň “indi hijret gutardy” diýen sözlerine görä hijret öňki mertebesinden düşdi. Rowaýatlara görä bir adam Medinä hijret eden bir aýaly nikalap almak üçin yzyndan gidipdi. Munuň asyl maksady resulallahyň ýanyna barmak bolman, şol aýaly almakdy. Pygamberhuda munuň niýetini bilenden soň ýokardaky hadysy aýdypdyr. Hadysda has (belli) bir amal aýdylsa-da maksat umumy bolup her bir amal: beden amaly bolsun, mal amaly bolsun, az bolsun, köp bolsun hemmesi niýete garap ýöreýänligini bildirýändir. Niýet bozuk bolsa amal hem bozuk, niýet düzüw bolsa amal hem düzüw we ygtybarlydyr. Bendeleriň ygtyýary bolan işleri: ylym-erada-kuwwat diýen üç zat bilen tamam bolar. Çünki ynsan özi bilmeýän zadyny erada kylyp bilmez. Meselem: suwsan adam onuň dermany suw içmek ekenligini biler. Ondan soň suw içmäge göwni bilen niýet eder. Ondan soň içer. Ine şu üç iş bilen munuň amaly tamam bolar. Eger “niýet name?” diýip sorasalar ”bir zady bilip göwün bilen erada kylmak” diýip jogap berler. Şonuň üçin ybadat wagtlarynda diňe dil bilen okamagyň manysy bolmaz çünki niýetiň orny ýürekdir. Meselem: ýüregi bilen ikindi namazy niýet eden halynda dili bilen agşam namazy niýetlese ya-da hiç zat diýmän dursa şol ikindi namaza hiç zyýan bolmaz, emma ikindi namazy okan wagty dili bilen şol ikindini niýetlese, ýürekden başga namaz diýip oýlasa ýa mutlak (umuman) gapyl bolsa onuň okan namazy hasap bolmaz. Namaza başlan wagtlary resulallah we sahabalaryň dilleri bilen niýet edendikleri rowaýat edilmändir. Şoňa görä dil bilen niýet etmäge meşgul bolup ýüregi gapyl galdyraýmaly däldir. Umuman amal we ybadat hem-de başga zatlaryň ruhy niýetdir. Goýun ogurlamak üçin sürüniň bir çetinden yaşryn baryp şol sürä goşan öz goýunyny ogurlap almak günä bolup, öz malyny almak niýeti bilen kişiniň malyny alyjy şerigat we ahlak nazaryndan aýyply sanalmaz. Niýet düzüw bolanda amal bolsa bolmasa bende sogaply bolup niýet bozuk bolup yagşy amallar etmek hem günädir. ”Mömüniň niýeti amalyndan yagşydyr” diýen sözden hikmet hem şudur. Şerigatda hile etmegi inkär kylmakda ymam Buhari şu hadysy delil edindi. Emma hile barasynda ulamalar iki ýol goýdular. Biri: haramdan we günäden uzak bolmak niýet bilen hile edilse dürs. Ikinjisi: bir musulmanyň hakyny zaýa etmek hem-de şerigat hökümlerini gümürtik ýagdaýa salmak üçin edilse nädürs we günädir.
Arşivin durumu
● Tam metin
● 15/15 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 14 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 15
Pygamberimiz aleyhissalatu wessalam munafygy (dashy musulman ichin kafir) sypatlandyryp shu hadysy aydan:
خَانَ ائْتُمِنَ وَاِذَا أَخْلَفَوَعَدَ وَاِذَا كَذَبَ حَدَّثَ اِذَا ثَلَاثُ الْمُنَافِقِآيَةُ
(وَمُسْلِمالْبُخَارِيرَوَاه)
Munafygyň (daşy musulman,içi käfir) nyşanasy üçdir: sözlese ýalan sözlär, wada berse wepa kylmaz, özüne tabşyrylan amanata hyýanat eder.
(Sahyh Buhary, 1 j.14 sah., Sahyh Muslim,1 j. 32 sah.)
Ýalan sözlemäge adamlar ýaşlykdan adat edip bu adat soňlar tebigatyna ornaşar. Şunlukda ol kişi özüne peýda bolsun ýa bolmasyn şolýalandan lezzet alyp başlar. Ymam Mälik Safwan ibni Selim diýen sahabadan rowaýat edýär, resulullahdan soraldy: “Musulman adam gorkak bolarmy?” “Bolar”, diýdiler. “Bahyl bolarmy?” diýip soradylar. “Musulman kishi ýalan sözlemez” diýip jogap berdi. Bu hadys şerifdäki “wadadan” maksat haýyr işe wada bermekdir. Emma bozuk işe wada berip wepa etmezlik nyfak alamaty däldir belki çyn musulmanlyk alamatydyr şerigat hökmüne görä ýaman niýete ýörmezlik we bozuk wadalara wepa etmezlik hökmandyr. Emma şu üç alamat tapylaýan adamyny munafyk diýip höküm edäýmeli hem däl. Çünki bir zadyň nyşanasy tapylany bilen özi bar diýmek hemme wagt dogry bolmaz. Şonuň üçin her kim şu üç sypatdan saklanjak bolmaly, başga adamlar höküm çykarmaly däl.
Aslynda munafyk kim? diýip soralsa: “Yslam dininiň bir işiginden girip beýleki işiginden çykyp giden adam” diýip jogap bermek mynasypdyr. Munafyklyk ilki Medinede döräp başlady. Resulhuda olar tarapyndan käfirlerden gören jepasyndan hem beter jepa gördüler. (Ýalan sözlemegiň tefsiri 240-nji, wadada durmazlygyň tefsiri 238-nji hadysda beýan ediler). Inşa Allah.
Pygamber sallallahu aleyhi we sallam aytdylar:
Dostuňy çeni bilenräk söý, çünki bir gün saňa duşman bolaýmagy ahmaldyr. Duşmanlykda hem çenden çykaýma, bir gün saňa dost bolaýmagy mümkindir.
(Jamygy Tirmizi, 2j. 21 sah.)
Bu hadysdan maksat her bir işde çenden geçmesizdigini aňlatmakdyr. Dostlar duşman bolup, duşmanlar dost bolmagy mümkin zat. Şonuň üçin dostluk gatnaşygynda şol saňa duşman bolan güni hem zyýan ýetirip bilmez derejede bolmak gerek. Duşman bilen hem dost bolaýanda şermende bolaýmaz ýaly adalaty elden bermeli däl. Hakykaty unudyp zulum tarapyna geçäýmeli däl, ýogsa bir gün utançdan ýuzuň gyzaryp, wyždanyň azap tartar.
Bashga bir hadysda pygamberhuda aleyhissalatu wassalam sheyle aydan:
Allah tagalanyň haram eden zatlaryndan saklan! Takwalardan (Allahdan gorkyanlardan) bolarsyň. Allanyň özüne beren ülüşine razy bol – baý adamlardan hasaplanarsyň. Goňşyň bilen hoş gatnaş – mu’min (Allaha iman eden kishi) bolarsyň. Özüňe söýen zady başgalar üçin hem söý – musulman bolarsyň. Köp gülme, köp gülseň ýüregiň öler.
(Jamygy Tirmizi, 2j. 54 sah.)
Ahlak ylmynda umumy kadalaryň biri resulullahyň: „özüňe söýeniňi başgalara hem söý“ diýen sözleridir. Ýagny „ody özüňe bas, ötmese kesekä“ diýen nakyldyr.
Ybadatlaryň uluragy sogaby köprägi haram işlerden saklanmakdyr hem-de parzlary ýerine ýetirmekdir. Boýnuňdaky borjuňy, ýagny parz amallary ýerine ýetirmän nepil işlere ähmiýet bermek, meselem: her hili atlar dakyp edilýän toýlar, at-owaza üçin tutlýan zyýafatlar, pylankeslere berilýän halat serpaýlar we ş.m. ýaly şöhratparazlyk etmek akmaklygyň nyşanasydyr.
Allah tagalanyň berenine razy bolmak iň uly baýlykdyr. “Kanagat tükenmez baýlykdyr” diýen hadys hem bardyr. “Bereniňe şükür” diýen sözi çynyň bilen aýtmalydyr. Çünki onuň hakykatlygyny başyňa bela inen pursatda bilip galarsyň.
Goňşular bilen hoş gatnaşykda bolmak yslam dininiň uly ähmiýet berýän zadynyň biridir. Ýagşy bolsun, ýaman bolsun, goňşulyk haky üçin olaryň kemçiliginden göz ýummak musulmançylykdandyr.
Gülmek ynsana has bir tebigat bolup, saglyga peýdasy bar diýen söz hem bar. Emma çenden geçmekde gelşiksizlik hem-de kem akyllylyk nyşanasy bardyr. Bu hadys şerif adam oglunyň öz-özüne pir, ustaz bolup bilýänligini öwredýändir. Şunda aýdylan bäş işi göwünlerine ornaşdyryp her bir işlerini şunuň bilen ölçeseler ynsanlar iň ýagşy müritlerden we iň şöhratly pirlerden hem öňe geçer, zahyry ylym hem batyny ylym hem, sopyçylyk we pyk ylymlary hemmesi şu hadysda jemlenendir. Galany diňe şuny bilip hökümlerine amal etmek bilendir.
Sagbol, senem Orazan kabul bolsun
Amin dost, kulli musulmanlaryn shol sanda seninkinem Allah kabul etsin.
din barada Belli belli sozler, arap harplar shol bir tesktde koprajik bolsa, tapyan programmalar bardyr TmdaShonun uchin yazyan zadyna hazirrak bol, bolmasa admini kosarler
Muhammed aleyhissalam aytdy:
Yhsan – Kur’an Kerimde köp mertebe ýat edilip köp sogaplar wada kylynan haýr-yhsan we ybadatlary göýä Allah tagalany görüp duran ýaly yhlas bilen ýerineýetirmelidir. Çünki sen Allah hezretlerini görmeseň hem Ol seni görýändir.
Ybadat, ýakynlyk niýeti bilen Allah tagalany birlemek we emirlerine boýun sunmak, ejizlik, zarlanmak bilen mynajat etmekden ybaratdyr. Göwün häzir bolmadyk ýagdaýda egilip-galyp durmakda, awtomat we maşynlar ýaly maksatsyz hereketlerde hiç hili netije bolmaz. Ynsanlar ybadat wagtlarynda Allah tagalany görselerdi näderejede yhlas we ygtybar bilen amal etmäge dyrjaşardylar. Görmedik halatlarynda hem edil şonuň ýaly ybadat etmäge borçludyrlar. Çünki Perwerdigär bendäni görüp durandyr we hemme hallaryndan habardardyr. Hadysdan aňlanan netije şu bolup, maksat bolsa bendeleri mümkingadar ryýa we nyfakdan (daşy mü’min içi käfirlikden) saplamakdyr.
turkmentalyp sen ceshman niresi? nireden alyan/yazyan bu zatlary?
ok dost sag bol senin diyyani men gozlap gorerin.
Cheshme - hadys kitap. Bu hadyslary bir alym dushundiren. Shonun kitaby. Kitabyn ady Jowamugul kelim (az sozde kop many beryar). Hadyslar shol kitapdan alynan.
Bor dost men chaga dal aytmasanam bilyan. Men oz yazyan zadyma jogap beremson yazyan.
sagbol tm talyp maglumatlar üçün
Sezen dost gyzyklanyp okanyn uchin sag bol we yene bir hadys sherif:
Pygamberimiz s.a.w. aytdylar:
Ýagşy işleriň seni şatlandyrsa we bozuk işleriň gaýgylandyrsa, onda sen mumin bendesiň.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi, 5j. 252 sah.)
Allah tagala senden razy bolarly sogap işleriň üçin şatlansaň we hylapy şerg (şerigata ters), günä işleriň üçin hem gamlanyp puşman etmegiň elbetde muminligiň alamatydyr. Çünki imany ýok adam üçin ýagşylyk bilen ýaman işleriň arasynda kän bolmaz. Özleriniň hatalaryny ýatlap gaýgylanyp, wyzdanlary ynjalyksyz bolmagy we ýagşy işleri ýadyna düşende özüniň geljegi hakynda umudy artmagy, belki şol gelejek üçin köpräk hereket etmegi musulman adama tebigy halatdyr. Megerem eden ýagşylyklaryny ýatlap howalanyp, gabarylyp öz ýanyndan özüni Allah tagalaga ýakyn bendelerden hasap edip, sen-sen diýlenine magrurlanyp (tekepbirlenip), özüni başgalardan artyk saymak akmaklykdyr. Häsiýetiň şeyle bolsa ahwalyň çatakdyr.