Hyyanat ediji bizden däldir.

Pygamberimiz sallallahu aleyhi we sellem aydypdyrlar:
 
Hyýanat ediji bizden däldir.
 
(Suneni ebi Dawud, 2j, 133 sah.)
 
Hakykaty ýaşyrmak, adamlara zelel ýetirmek, mekir we hile kylmak umuman halky aldamak we bozuk gatnaşykda bolmak ýaly zatlar “hyýanatdyr”. “Resulullah bu hadysy gowusyny görner ýaly edip goýup, çekip berende ýamanyndan berýän bir adam hakynda aýdypdy. Birnäçe kişiler, zat köpeltmek we dünýäsini düzetmek umudy bilen haýynlyga ýüz urýarlar we şol ýoly peýdaly diýip güman edýärler. Bu pikir işiň görnüşine garap özüňi aldamakdyr. Halkyň baýlaşyp, işleri oň we bagtlary açyk bolmagy hyýanat ýoly bilen mümkin däldir. Belki ol betbagtlygyň birinji sebäpgäridir. “Halal ýol bilen baýlyk tapyp bolmaýar, dogruçyl kişiler pakyrlykdan gözi açylmaýar, baýlaryň hemmesi aldawçy” diýen ýaly sözler we pikirler ýalňyş. Beýle sözler baýlyk üçin hars urup hallan atyp ahyry jübüsi boş galýanlar tapýarlar. Bular işleriniň öňe gitmeýänini halalhonlygyndan görýärler. Ol beýle däl. Onuň başga sebäpleri bar, üstünlige ýetmek üçin diňe amanatly bolmak ýeterli däl. Belki şu aşakdaky sebäpler hem gerek:
1.Özüňe ynanmak. Bu günde medeniýet, ylym we baýlyk, hünär we senagat jähtlerinden ösen milletleriň her biri, öz-özlerine ynanmak sebäbine şu derejelere ýetdiler. Şeýle hem har zelil, iliň aýak astlarynda ezilip ýatan halklarda bu horluklary özleriniň ukybyna, pähim-parasatyna, güýç-kuwwatyna daýanmagyň deregine, ata-babalara pata okamaga, öli we dirileriň magnawy medetlerine ynanyp durmaklary sebäp boldy. Bular başa feläket gelip başlasa zahyry alajyny görjek bolmakdan öň gabyrlarda çüýräp ýatan meýitlere sygynýarlar. Ýel gerek bolsa Haýdar baba, ýagyn gerek bolsa Burkut ata, sygyr syrkawlasa Zeňňi baba, düýesi ýitse Şyhym pukaralardan ýardam soraýarlar. Bu akydalaryň bozuk täsiri ýaşlara geçip, olar ne bir Allaha sygynýarlar, ne-de öz gollaryndan iş geljegine ynanýarlar. Olar her işiň çäresini başgalaryň tapmagyna göz tikmäge adatlanýarlar. Emma öz akyl-paýhasy, ukybyna daýanýan, her işiň sebäbini taýýarlap, bitireni bir Allaha tabşyrýan adam näumyt galmajagy äşgär. Beýle adam ýolunda demir gapy dirense-de maksadyndan gaýtmaz.
2.Zehin we höwes. Häzirki asyrda dowam edýän durmuş göreşinde üstün bolmak üçin, örän köp hili gurallara we şolary ulanmak ýollaryny bilmäge mätäçlik bar. Bu işler üçin bolsa zehin, ukyp we höwes lazym. Göwni çökgün, günt zehin, burun suwuny ýeňine çalyp ýörenlere mundane beýläk ýaşaýyşda orun ýok. Gözüňi giň aç!
3.Tutan ýerlilik we işiň netijesini oýlamak we şoňa görä hereket etmek. Goluňdan geljek, yzynda durup biljek işiň başyna barmak we şony nyzamly ýöretmek “tedbir” hem-de arman, irmän dowam etmek “sibatdyr.” Bagt sagadata ýetmek üçin, “tedbir” (işiň ahyryny oýlamak) bilen “sibat” (tutan ýerlilik) iň gerekli zatlardyr.
4.Ykdysada ähmiýet bermek. Baýlyk hasyl etmek we şol baýlyk arkasyndan mümkin boljak maksatlara ýetmek üçin girdeji-çykdajylara örän seresap çemeleşmek lazymdyr. Bu hemmelere mälim bolany üçin köp söze hajat ýok.
5.Hoş gylyk we ýagşy terbiýe. Ummatlary bagt meýdanyna alyp barýan ýollaryň iň dogrusy “hoş gylyk” bilen “ýagşy terbiýe”dir. Ýagşy terbiýe, göwni bozuklykdan, akly hurafa we wähimlerden, bedenini hassalyk sebäplerden saklamakdan ybarat bolany üçin, bu zatlaryň bagtyýarlyk ekenliginde şübhe ýok. Ýagşy terbiýe hasyl etmek üçin mekdep, maşgala we jemgyýet adynda üç hili dershanadan geçmek lazym. Eger şu dershana sapaklaryndan ýagşy baha bilen geçip bilse terbiýe ýagşy, ýogsa-da bozuk bolar. Ýaman gylykly adamynyň betbagt bolmagy tebigydyr. Tötänden abraý we mal hasyl bolaýsa-da uzak dowam etmez.
6.Maksat üçin urunmak „alma biş agzyma düş“ bilen hiç iş bitmez. Maksada ýetmek üçin dünýäniň ajy-süýjilerini datmak, ýel-ýagmyrlara döz getirmek, pelegiň batly tolkunlaryny ýaryp ýüzmäge zerurlyklar bar. Durmuş göreşinde „zafar“ (üstünlik) tapmak üçin we dünýäde düzüw ýaşamak üçin ýokarda aýdylan zatlaryň her biri şertdir. Her halda ýagşylyk „hyýanat“ däl-de „amanat“ bilen hasyl bolar. Resulullahyň „hyýanat ediji bizden däl“ diýen sözi bu hususda dessur edilmäge degişlidir.